Þættirnir Hver ertu? hefja göngu sína í kvöld í Sjónvarpi Símans. Í þeim fær leikkonan, rithöfundurinn og þáttastjórnandinn Þóra Karítas Árnadóttir til sín þjóðþekkta einstaklinga og skoðar sögu þeirra og ættartré. Þættirnir eru því í raun nokkurs konar blanda af ættfræði- og spjallþætti með heimildaívafi. Þóra skoðar með viðmælendum sínum hvernig saga og bakgrunnur þeirra hefur haft áhrif á líf einstaklingsins og mótað.

„Hugmyndin að þáttunum kemur úr herbúðum Republik, sem annast framleiðsluna fyrir Sjónvarp Símans. Ég var kölluð inn til að athuga hvort ég hefði áhuga á efninu og þá var ekki aftur snúið. Við tók hugarflugsvinna þar sem við veltum fyrir okkur hvernig við gætum útfært þáttinn miðað við íslenskar aðstæður. Við gáfum okkur það að flestir viti sitt hvað um sögur úr ættinni og eitthvað um upprunann, en reyndum að kafa djúpt í bakgrunn hvers og eins í því skyni að draga fram sitthvað sem fólk ýmist vissi mikið eða lítið sem ekkert um fyrir fram,“ segir Þóra Karítas.

Hún segir hvern þátt hafa alveg sérstakan karakter út frá sögu viðmælanda.

„Ég spyr alla almennra spurninga um æsku, fjölskylduform og uppeldisaðstæður og hversu mikið viðkomandi hefur pælt í forfeðrum sínum og formæðrum, og með hvaða hætti þeim finnst þeir sem á undan koma hafi haft áhrif á sig. Svo tekur við að kynnast nánar sögum úr móðurlegg og föðurlegg viðmælandans, en stundum er meiri áhersla á aðra ættina ef sögurnar þurftu mikið pláss,“ segir hún.

Ferlið gefandi

Hún segir ferlið og vinnslu þáttanna hafa verið mjög gefandi og töluverður undirbúningur sé þar að baki.

„Mig langaði að gera líflega þætti þar sem grúskað væri í ættfræði. Ég áttaði mig snemma á því að það verða allir bara svo sætir þegar þeir tala um ömmur sínar eða afa og þótt það sé hægt að rekja okkur öll til landsnámsfólks og draga fram sögur af fólki frá því um 1500, þá fundum við að þeim mun nær sem við vorum í tíma, var efnið persónulegra og áhrifaríkara.“

Þóra segir þau hafa verið heppin og tökum hafi verið lokið þegar heimsfaraldur COVID skall á hér á landi.

„Það hefði gert ferlið öllu flóknara ef við hefðum ekki verið búin að klára tökurnar. Við vorum bókstaflega á leið til Angóla þann 1. mars, þegar ljóst var að faraldurinn hefði borist til Íslands og greint hafði verið frá fyrsta smitinu hér. Það var mjög skrýtið að leggja af stað í svona langt ferðalag á framandi stað á tímum heimsfaraldurs, en tekið hafði hálft ár að ganga frá tökuleyfum og pappírsvinnu tengda ferðinni og það kom því ekki til greina að hætta við og við sáum ekki eftir því, enda ekki á hverjum degi sem maður fær tækifæri til að heimsækja Afríku,“ segir hún.

Allt gekk ótrúlega vel þrátt fyrir óvissuna sem var í loftinu, að sögn Þóru.

„Tökurnar sem fóru fram úti voru gríðarlega mikilvægar fyrir þáttinn um Unnstein Manúel, svo við vorum einstaklega heppin að þetta tókst allt saman.“

Hún segir það hafa verið einstaklega gefandi að kynnast viðmælendum sínum við gerð þáttanna.

„Suma þekkti ég lítillega fyrir en ég hitti hvern og einn á kaffihúsi áður en tökur hófust. Það voru mikilvægir fundir og skemmtileg trúnó. Það var lagt var upp með að vera í góðri samvinnu við viðmælendur og njóta trausts, því þetta getur verið viðkvæmt, að segja sögur af fólki sem getur ekki sagt sögu sína sjálft. Fjölskylduleyndarmál geta líka loðað við ættir lengi og þá getur verið viðkvæmt fyrir einhvern í fjölskyldunni ef hulunni er lyft af þeim. Ég vildi gera öllum ljóst að það væri ekki markmiðið að særa neinn, heldur draga fram áhugaverða karaktera og sögur úr fortíðinni,“ segir Þóra Karítas.

Áhugaverðar sögur

Margt kom Þóru Karítas á óvart við gerð þáttanna.

„Ég vissi til dæmis ekki að langafi Hannesar landsliðsmarkvarðar hefði verið numinn á brott í seinna stríði og sendur í fangabúðir á eyjunni Mön, en þangað ferðuðumst við með honum og við fáum að kynnast þeirri mögnuðu sögu í þáttunum. Amma Ágústu Evu var amman í Grjótaþorpinu. Hún átti magnað lífshlaup sem hægt er að lesa um í Lífsbókinni eftir Ragnheiði Davíðsdóttur. Ég vissi ekki að hún hefði samið textann við lag Bergþóru Árnadóttur um Lífsbókina, eða verið fyrst allra til að stinga opinberlega upp á Vigdísi sem forseta. Ég hafði ekki hugmynd um að Hera Hilmarsdóttir leikkona væri komin af Thor Jensen og Margréti Þorbjörgu Kristjánsdóttur,“ segir hún.

Þóra fékk að heyra ógrynni af áhugaverðum sögum frá viðmælendum sínum.

„Það er margt sem ég vissi ekki og svo reynum við líka að draga fram smá þjóðarfróðleiksmola um stóra atburði í Íslandssögunni í þáttunum, eitthvað sem tengist sögu okkar allra.“

En á Þóra Karítas sér einhvern draumaviðmælanda?

„Mér finnst saga allra áhugaverð og ég væri til í að tala við svo marga, ekki síður óþekkta en þekkta. Ég vil þó ekki gefa upp þau nöfn sem ég hef í sigtinu, því ef það verður ekki af því að gera fleiri þætti get ég séð fyrir mér að gera heimildarmynd um að minnsta kosti uppruna einnar manneskju sem hafði samband við mig eftir að hún heyrði af þáttunum. Til að svara þessu aðeins betur þá myndi ég vilja fá færi á að tala við fleiri sem búa að erlendum ættlegg hjá móður sinni eða föður.“

Hún segist því vilja leggja áherslu á að fá áfram fjölbreyttan hóp viðmælenda með tengingar við önnur lönd eða heimsálfur.

„Mér finnst svo mikilvægt að fjölbreytnin sem einkennir samfélagið okkar sé sýnileg í menningartengdu efni. Ekki síst í þáttum sem snúast um uppruna fólks.“

Nóg að gera

Þóra Karítas var nú fyrir stuttu að ljúka við að skrifa sína fyrstu sögulegu skáldsögu.

„Bókin heitir Blóðberg og er gefin út af Forlaginu, en það er búið að senda hana til Þýskalands í prentun. Ég á von á sýniseintaki með flugi á næstu vikum og svo siglir bókin í höfn vonandi nokkru fyrir jól, ef allt gengur upp. Bókin fjallar um líf og örlög ungrar stúlku, Þórdísar Halldórsdóttur, sem var tekin af lífi árið 1618. Henni var gefið að sök að hafa eignast barn með mági sínum en það var líflátssök á tímum Stóradóms. Sagan er nokkurs konar ímynduð málsvörn hennar,“ segir hún.

Næsta stóra verkefni hennar er svo að leikstýra í Borgarleikhúsinu verkinu Taktu lagið, Lóa.

„Það er verk sem ég hef miklar mætur á. Við hefjum æfingar í janúar og áætluð frumsýning er í mars. Það er mikil tónlist í sýningunni en verkið fjallar um Lóu, sem er feimin og hlédræg stúlka með leyndan sönghæfileika. Hún syrgir föður sinn sem skildi eftir sig stórt plötusafn og í gegnum tónlistina finnur hún sér leið út í lífið á ný. Bragi Valdimar er að annast þýðingu á verkinu og leggja lokahönd á hana núna. Ég er uppfull af góðri orku og gleði og tilhlökkun yfir að fá að takast á við þessa sögu. Verkið, sem er eftir Jim Cartwright, er sett fram í miklum húmor en er líka gætt mikilli alvöru og dýpt.“

Fyrsti viðmælandi Þóru Karítasar er athafnakonan Lilja Pálmadóttir. Þátturinn er sýndur í kvöld klukkan 20.00 í Sjónvarpi Símans.