Söguþráðurinn er á þá leið að maður heimsækir þunglyndan vin sinn á geðdeild. Hjúkrunarkona tekur heimsókninni illa og reynist svo viðskotaill að vinirnir taka það ráð að strjúka af spítalanum. Hjúkrunarkonan veitir þeim eftirför.

„Í stuttu máli er þetta bók um samband samfélags og geðheilsu,“ segir Bergsveinn. „Hún er samfélagsleg í hugsun sinni, það er að segja þar er því velt upp hvað það sé sem gerir fólk þunglynt, hvað verður til þess að það lendir utanveltu, hvað tekur við fyrir utan og er einhver leið til baka? Þetta er stórt og yfirgripsmikið þema og ég nota ýmis fornfáleg skáldskapartól til að taka á þessu efni.“

Var hann lengi að skrifa bókina?

„Ég hef verið að dútla við þessa bók í allavega sjö til átta ár og byrjaði að skrifa skáldaða ævisögu. Þróunin varð hins vegar sú að þessir karakterar fóru að birtast og ég tók mig og mitt persónulega líf út úr verkinu, í eins konar uppreisn gegn veruleika-bókmenntum. Mér finnst raunsæjar veruleika-bókmenntir, til dæmis þar sem fólk er að sýna inn í líf sitt gegnum skráargöt, ekki ná utan um mannssálina. Það mikilvæga af því sem ég hef reynt og upplifað reyni ég að koma til skila í gegnum karakterana, ég fór úr því persónulega yfir í það sammannlega.“

Margbrotin persóna

Hjúkrunarkonan er afar áberandi á sögusviðinu en persóna hennar er nánast yfirþyrmandi. Um þessa voldugu sögupersónu sína segir Bergsveinn: „Maddaman er margbrotin og það sem ég kalla „opin“ persóna. Það þýðir að hún fellur ekki að neinni ákveðinni manngerð eða kategóríu, og þó maður bendi á eitt þá er hún annað líka – dálítið eins og kaosið hið innra. Þegar kemur að sálrænu lífi mannsins er erfitt að aðskilja persónu frá samfélagi. Það er hægt í teoríu, en ekki í praxís. Við tökum þátt og tileinkum okkur gildi og viðmið samfélagsins, sem síðan virka beint inn á andlega líðan okkar. Maddaman er þarna á milli – stríðið.“

Blaðamaður spyr hvort ekki megi líta á maddömuna sem fulltrúa valdsins og kerfisins. „Það væri ágætis lestur á hana,“ segir Bergsveinn og bætir við: „Það er annað sem ástæða er til að óttast í sambandi við hana, sem er hversu undirgefin hún er gagnvart tímunum, að því leyti að hún er tilbúin að afskrifa tilfinningalitróf og gildi, sem manneskjan hefur þróað með sér í árþúsundir. Hið átakalausa í þessu finnst mér mjög skuggalegt. Stundum hef ég litið á fólk og hugsað: Hefði þessi orðið nasisti eða hefði hann ekki orðið það? Ég giska á að hún hefði orðið það. Það var mjög mikilvægt fyrir mig að ná fram þessu skilningsleysi sem er á milli hennar og þunglynda vinarins og því hvernig hann ógnar tilveru hennar.“

Þunglyndi vinurinn hefur margt til málanna að leggja í sögunni. „Já, hann hefur líka mjög langa sögu á bak við sig, sjálfan húmanismann vil ég meina, sem listir og bókmenntir hafa þróað fram í árþúsund. Hann vitnar í heimspekinga og rithöfunda og það er greinilegt að það er mjög mikil togstreita milli hans og maddömunnar. Ég held að það sé vegna þess að hún skilur hann ekki og óttast hann vegna þess að hann er óútreiknanlegur og á skjön við hennar heimsmynd.

Í bókinni er ég líka að velta því upp hvaða áhrif gildin og viðmiðin sem hafa dunið á okkur síðustu árin hafa haft á geðheilsu okkar og hugarfar.“

Sálrænt ferðalag

Þegar líður á söguna fer hún í ýmsar óvæntar áttir. Er þetta kannski furðusaga? „Ég myndi kalla hana yfirraunsæja,“ segir Bergsveinn. „Þessi uppdeiling á sjálfi sem þarna verður er vandlega hugsuð. Þegar kemur að mannssálinni held ég að súrrealistarnir hafi haft alveg rétt fyrir sér, það þarf að ýkja og jafnvel draga hluti út í það absúrda til að sjá þá almennilega, einkum þegar kemur að sálrænum veruleika. Þess vegna dreg ég upp ýktar myndir, en það er hugsun á bak við absúrd­ismann – það er tilfinning fyrir tímunum.

Sem ferðalag inn á við finnst mér sagan vera raunsæ. Takmarkið var að gefa mynd af einhvers konar sálrænu ferðalagi. Það er gömul trú og ný að engin hugmyndafræði muni frelsa okkur, húmanisminn bendir á að maður verði að þekkja sjálfan sig og sín takmörk. Það er leiðin til hamingjunnar. Þetta er mynd af ferli í leit að sátt við það sem ég kalla grunntilfinningar, tilfinningarnar sem eru meira eða minna ósýnilegar en stjórna okkur samt – og það miklu meira en fólk vill trúa. Þetta er ekki sjálfshjálparbók en hún fjallar um slíkt ferðalag inn í grunntilfinningarnar, sem aftur getur gert ástandið hið innra þolanlegra.“