Eftir tvær tilraunir tókst Nashyrningum Eugéne Ionesco loksins að brjóta sér leið á stóra svið Þjóðleikhússins en sýningin átti að vera jólasýning Þjóðleikhússins á þessu leikári. Frumsýningar voru tvær sökum takmarkana, sú fyrri á sumardaginn fyrsta og sú seinni daginn eftir. Benedikt Erlingsson tekst hér aftur á við klassískar leikhúsbókmenntir á stóra sviðinu en síðast leikstýrði hann Húsinu eftir Guðmund Steinsson á sömu fjölum og nú reynir hann smala saman annarskonar óargardýrum. Eða svo virðist í fyrstu.

Nashyrningarnir var upphaflega skrifað sem viðbragð við styrjaldarárunum en bestu leikritin eru tímalaus og styrjaldarástand birtist í mörgum myndum. Ionesco flettir ofan af hjarðhegðun borgarastéttarinnar, smáborgurunum sem apa vitleysuna eftir hver öðrum en tekst aldrei að rýna efnislega í málefni samtímans eða bregðast við af rökfestu. Ætla mætti að mannkynið væri lengra komið eftir sextíu ár en upprisa öfgaflokka, taumlaus naflaskoðun samfélagsins og ringulreiðin í heiminum sýnir að lítið hefur breyst. Mannskepnan er söm við sig. Benedikt Erlingsson er trúr textanum, meistaralega þýddum af Guðrúnu Vilmundardóttur, þó með ansi djörfum undantekningum og viðbótum sem betra er að þegja um. Áhorfendur verða hreinlega að gera sér ferð og taka afstöðu, krafa sem leikskáldið setti sömuleiðis fram á sínum tíma.

Burðarstólpi sýningarinnar

Ein af viðbótunum er sú að persónur leikritsins bera nöfn þeirra leikara sem tóku þátt í upprunalegu sýningunni á Nashyrningunum á sama sviði árið 1961. Lárus, Róbert, Rúrik og Herdís eiga þannig aftur fund með áhorfendum Þjóðleikhússins. Þetta er lagleg lausn og nærir sýninguna. Erlingur æðir líka inn í söguna, óvænt boðflenna.

Guðjón Davíð Karlsson leikur Lárus, skrifstofublók sem finnst sopinn ansi góður og hefur ekki fundið sér stað í tilvistinni. Slíkur hvunndagsmaður hentar hæfileikum Guðjóns Davíðs prýðilega, örvæntingin hans verður áþreifanleg eftir því sem líða tekur. Hér er hann í essinu sínu og burðarstólpi sýningarinnar.

Aðrar persónur eru fremur táknmyndir heldur en þrívíðir karakterar. Kvenpersónur Ionesco í Nashyrningunum líða kannski mest fyrir tilfinningalegu flatneskjuna en sýningin græðir ríkulega á reynslumiklum leikkonum. Ilmur Stefánsdóttir leikur Herdísi, samstarfskonu Lárusar sem hann elskar í laumi, af staðfestu með skvettu af húmor. Lokaatriði hennar er gífurlega krefjandi og hún skilar því nokkuð vel en þurft hefði að fínstilla aðeins betur til að lokaákvörðun Herdísar verði skiljanleg. Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir staldrar stutt við í hlutverki rökfræðingsins á sviðinu en hún skilar svo sannarlega sínu. Orka hennar er svo mikil að hún gerir dýrindis máltíð úr leiðindapúkanum þrátt fyrir púkalegu draktina. Svo bætir hún í þegar kemur að smærri hlutverkum.

Hilmir Snær umturnast

Hilmir Snær Guðnason leikur Róbert, kassalaga meðaljón sem stökkbreytist í villidýr. Hilmir Snær hreinlega umturnast í einu besta atriði kvöldsins enda leikari á öðrum mælikvarða. Arnmundur Ernst Backman leikur Rúrik, táknmynd þeirra ungu og sterku sem munu erfa heiminn. Hlutverkið leysir hann af aga með kímnigáfuna að vopni. Undir lokin í snúnum samræðum þeirra Lárusar vinna fimleikaæfingar hans þó á móti senunni og þeim hefði átt að sleppa. Lokaaugnablikin í síðustu senum þeirra beggja þyrftu aðeins meira andrými og næg innistæða er fyrir slíku.

Aðrir fara með smærri hlutverk en breidd leikhópsins kemur til góða. Pálmi Gestsson og Örn Árnasson grípa til reynslunnar, Sigríður Eyrún Friðriksdóttir og kötturinn Rúfus stela senunni snemma í sýningunni en Hákon Jóhannesson og Hildur Vala Baldursdóttir njóta sín í hléi. Áhorfendur eru hvattir til að fara eftir tilmælum þeirra og bregða sér í forsalinn. Siobhán Antoinette Henry fer fyrir hópi starfsfólk Þjóðleikhússins sem tekur þátt í sýningunni og gefur hún síðari senum fjarstæðukenndan blæ með fínni sviðsframkomu og skemmtilegum leiklestri.

Listrænt innsæi

Í gegnum tíðina hafa sviðsmyndir Barkar Jónssonar stundum verið of íburðarmiklar en í Nashyrningunum fer hann aðrar leiðir. Hér ræður einfaldleikinn ríkjum. Fyrsti þáttur gerist ekki á sviðinu en seinna færist leikurinn þangað. Leikmyndin nánast andar með leikritinu. Svo sprengir hann allt í loft upp. Hljóðhönnun Kristjáns Sigmundar Einarssonar og ljósahönnun Björns Bergsteins Guðmundssonar hamrar á áhorfendum úr öllum áttum. Ógnarhljóðin frá nashyrningunum heyrast úr ýmsum hornum og iðrum hússins umvafðir þokukenndu ljósi, þannig ýfa þeir upp ónotatilfinningu og ótta. Tónlistarlausnir Davíðs Þórs Jónssonar, með aðstoð harmonikkuspilarans Flemming Viðars Valmundssonar, skortir heilsteypta sýn. Sum innskotin hitta beint í mark en önnur eru of löng. Filippía I. Elísdóttir hefði sömuleiðis þurft djarfari sýn á fatnaðinn sem er fremur hversdagslegur en grímurnar eru stórfenglegar, grímugerðarteymið á hrós skilið.

Benedikt Erlingsson leiðir hópinn af listrænu innsæi í frábærri en stundum óagaðri sýningu. Nashyrningarnir varpa fram áleitnum spurningum sem snerta okkur öll. Er mannkynið í eðli sínu óargadýr? Er hjarðhegðun alltaf slæm? Er siðgæði óhagganlegur fasti í heiminum? Hvað gerir sá sem upplifir sig vera einn á móti heiminum? Eftirminnilegustu leiksýningarnar eru ekki endilega þær sem eru gallalausar eða fylgja hefðbundinni túlkun heldur þær sem fá áhorfendur til að hugsa og dvelja með sýningunni, jafnvel löngu eftir að tjaldið fellur. Nashyrningarnir svo sannarlega ein af slíkum sýningum þannig að hvinur í.

Niðurstaða: Nashyrningarnir er skylduáhorf.

Nashyrningarnir eftir Eugéne Ionesco í Þjóðleikhúsinu

Þýðing: Guðrún Vilmundardóttir

Leikstjóri: Benedikt Erlingsson

Leikarar: Arnmundur Ernst Backman, Flemming Viðar Valmundsson, Guðjón Davíð Karlsson, Hákon Jóhannesson, Hildur Vala Baldursdóttir, Hilmir Snær Guðnason, Ilmur Kristjánsdóttir, Pálmi Gestsson, Rúfus, Sigríður Eyrún Friðriksdóttir, Siobhán Antoinette Henry, Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir, Örn Árnason, ofl.

Leikmynd: Börkur Jónsson

Búningar: Filippía I. Elísdóttir

Lýsing: Björn Bergsteinn Guðmundsson

Tónlist: Davíð Þór Jónsson

Hljóðhönnun: Kristján Sigmundur Einarsson