Veggreinir var tekinn í notkun hjá Vegagerðinni árið 2018. Það er mælibíll sem er afar vel útbúinn og getur mælt yfirborð, nánasta umhverfi og uppbyggingu vega með auðveldum hætti. Á meðan bílnum er ekið er gögnum safnað með myndatökum og mælingum. Mælingarnar eru svo lesnar inn í sérútbúinn hugbúnað sem aðstoðar við ástandsmat vega og getur þannig aðstoðað starfsmenn Vegagerðarinnar við að forgangsraða vegum sem þarfnast viðhalds og meta umferðaröryggi þeirra.

Veggreinirinn opnar óteljandi möguleika við skilvirka gagnaöflun og vinnslu fyrir víðfeðmt vegakerfi Vegagerðarinnar. Upphaflega var áætlað að kaupa tæki sem gæti skannað vegyfirborð og greint jarðlög og efnisskil í vegum en fljótlega kom í ljós að hægt var að fá svo miklu meiri og víðtækari gagnaöflun og greiningu fyrir hin ólíku svið Vegagerðarinnar. Ákveðið var að kaupa tæki frá finnska fyrirtækinu Roadscanners, sem einnig hefur þróað hugbúnaðinn Road Doctor til úrvinnslu og birtingu niðurstaðna úr mælingum.

Fjölbreyttur búnaður

Veggreinirinn er útbúinn fjölbreyttum búnaði. Í honum eru:

- Tveir leysisskannar. Leysar á framás sem mæla sléttleika vegyfirborðsins.

- Þrívíddar hröðunarnemar á afturás.

- Þrjár myndbandsvélar á þaki bílsins

- Hitamyndavél.

- 360 gráðu myndavél.

- Jarðsjár, tvær 2 GHz og ein 400 MHz.

- GPS loftnet og IMU leiðrétting.

Myndavélarnar á toppi bílsins taka upp myndband af veginum og út til hliðanna. Þau myndbönd, auk mynda úr 360 gráðu myndavélinni, eru meðal annars notuð í öryggisrýni, við mat á endurbótum vega og merkinga við hönnun.

Hitamyndavélina má meðal annars nota til að greina fínsprungur sem sjást ekki með berum augum, til dæmis í slitlögum og jarðgöngum. Einnig er mögulegt að greina leka í veggjum jarðganga. Með því að greina slíkar sprungur er hægt að framkvæma fyrirbyggjandi viðhald áður en stór vandamál skapast. Hægt er að hengja jarðsjá á frambita bílsins. Með henni er meðal annars hægt að greina:

- Mismunandi lög í veghloti (uppbyggingu vegar).

- Hvar lagnir liggja undir vegi.

- Hvar sprungur eru að myndast undir malbiki.

- Mismunandi rakasöfnun í vegi.

- Þykkt steypu ofan á brúargólfi og legu járna í steypunni.

Hér má sjá skýringarmynd af veggreininum og fjölbreyttum búnaði hans. MYNDIR/ VEGAGERÐIN

Framkvæmd mælinga

Starfsmenn á hönnunardeild Vegagerðarinnar hafa séð um verklegan þátt mælinga. Dagar við mælingar eru oft langir, sér í lagi á sumrin þegar vel viðrar til mælinga. Veggreininn er þó ekki hægt að nota í bleytu, þar sem vatn safnast í dældir og hjólför og skanninn skannar ekki í gegnum vatn. Afköst á hefðbundnum degi við mælingar eru 100 kílómetrar, en við fulla úttekt þarf að aka kafla fjórum til fimm sinnum við fyrstu úttekt. Fyrst er mæling tekin á einni akrein í aðra áttina og síðan á hinni akreininni í hina áttina og ekið er á 50 km/klst. Þegar notast er við fínhrýfimæla, sem mæla sléttleika vegarins, og 360° myndavél, er hægt að aka á 80 km/klst.

Unnið úr gögnum

Sérkunnáttu þarf til að lesa úr gögnum veggreinisins en um það sjá starfsmenn hönnunardeildar Vegagerðarinnar. Hugbúnaðurinn sem fylgir mælibúnaðinum heitir Road Doctor en hann er byggður á opnum grunni og því hægt að tengja ýmiss konar töflugögn við gögnin úr veggreininum, til dæmis úr slitlagabanka Vegagerðarinnar, gögn um uppbyggingu vega og frá falllóði.

Enn sem komið er hefur verið lögð áhersla á að meta dýpi hjólfara, hrýfi (yfirborðsáferð slitlags) og svokallað veltigildi sem gefur vísbendingu um aflögun vegar sem getur valdið hættu.

Mat á viðhaldsþörf og öryggisaðgerðum

Road Doctor-hugbúnaðurinn er öflugt tól til að aðstoða við ákvarðanatöku í viðhaldi vega og eru mældar hjólfaradýptir settar inn í RoSy, viðhaldskerfi Vegagerðarinnar. Með því að mæla hjólför á sömu köflum ár eftir ár er hægt að rannsaka hvaða efni endast best eða verst í slitlagi og þá af hverju. Með því að greina aflögun í vegi með veltigreiningu er hægt að staðsetja staði sem þarf að laga eða taka niður hámarkshraða á. Hrýfigögn nýtast vel til að meta gæði á nýju bundnu slitlagi og sléttleika á eldri slitlögum. Myndir og myndbönd nýtast vel til að skoða staði sem koma illa út og einnig til öryggisúttekta. Almennt má segja að gögn úr veggreini nýtist vel til að hanna hnitmiðaðar viðhalds- og öryggisaðgerðir og draga þannig úr kostnaði, auka endingu vega og stuðla að bættu umferðaröryggi.

Frekari þróun og margvísleg verkefni veggreinisins

Mun fleira er hægt að greina úr gögnum veggreinisins en gert hefur verið hingað til. Til dæmis mætti greina staði þar sem runnið hefur úr öxlum eða þar sem efni hefur safnast í kanta og viðheldur bleytu á vegöxlum. Ein hagkvæmasta viðhaldsaðgerð á vegum í dag er að hefla niður kanta til að losna við vatn af vegi. Framtíðin gæti svo verið nákvæmnisgreining fyrir fyrirbyggjandi viðhald, eins og veghaldarar stefna almennt að.

Einn af stóru kostum veggreinisins er að nú er minni þörf fyrir að starfsmenn Vegagerðarinnar fari á staðinn. Til dæmis geta þeir, þegar alvarleg slys hafa átt sér stað, skoðað aðstæður með tilliti til hjólfara, missigs, halla fláa, sléttleika og einstaka hluti á öryggissvæði vegarins.

Í þeim tilfellum eru myndbandsupptökur og upptökur úr 360° vélinni þarfaþing.

Aðrir þróunarmöguleikar eru til dæmis að búa til landmódel af yfirborði vegsvæðis 20 metra til hvorrar hliðar út frá skannanum, sem nýta má í hönnun. Þá sparast tímafrekar mælingar í marga daga úti á vegi með tilheyrandi hættu. Einnig er hægt að sjá fyrir sér að drónamælingar og mælingar með veggreini fari vel saman. Skanninn er nákvæmari en drónarnir á veginum sjálfum, meðan drónarnir fanga betur heildarmynd svæðisins. Nokkuð var unnið af þessu í vetur og gefa fyrstu niðurstöður góða raun.

Þá mætti einnig nýta veggreininn til að leita að lögnum í jörð, en með því að leita að raka með jarðsjá og bera saman við lagnateikningar væri hægt að finna vísbendingar um leka. Fyrir umfangsmiklar malbikunaraðgerðir væri til dæmis tilvalið að skanna svæðið sem á að malbika til að skoða hvort skemmdir eru í lögnum sem mögulega gætu valdið skemmdum á veginum.

Áætlaðar mælingar árið 2020 og til framtíðar

Stefnt er að því að skanna alla vegi á viðhaldsáætlun framkvæmdadeildar hverju sinni, en til stendur að mæla alla vegi með bundnu slitlagi. Ekki er búið að festa tíðni mælinga en suma vegi er gert ráð fyrir að mæla á hverju ári á meðan aðrir vegir verða mældir sjaldnar og mun það þá fara eftir umferð og álagi.

Árið 2019 voru mældir um 4.000 kílómetrar um allt land og í ár er ætlunin að klára mælingu á öllu slitlagi Hringvegarins og mæla auk þess aftur þjóðvegi á höfuðborgarsvæðinu.


Birt með góðfúslegu leyfi Vegagerðarinnar. Lengri og ítarlegri útgáfa af þessari grein mun birtast í Framkvæmdafréttum Vegagerðarinnar sem kemur út á næstu dögum. Sjá meira á vegagerdin.is.