Fyrstu fjöldaframleiddu jólapeysurnar litu dagsins ljós á sjötta áratugnum í Bandaríkjunum (hvar annars staðar?) þegar jólahátíðin varð sífellt markaðsvæddari. Þær nutu hóflegra vinsælda þar til á níunda áratugnum þegar „ljótapeysan“ varð að hugtaki í sjálfri sér með tilkomu sjónvarpsþáttanna um Cosby-fjölskylduna og náði hámarki í kvikmyndinni National Lampoons Christmas Vacation þar sem Griswold-fjölskyldan skartaði þeim í jólaboði.

Tíundi áratugurinn var hins vegar ekki tilbúinn fyrir þetta tískufyrirbæri og jólapeysan lá nánast í dvala þar til tveir kanadískir vinir ákváðu fyrir jólin 2002 að safna fé fyrir vin sinn sem var með krabbamein. Söfnunin fór fram í partíi þar sem allir gestir voru hvattir til að mæta í ljótustu jólapeysu sem þeir gætu fundið. Mætingin var góð og siðurinn breiddist út smám saman og varð fljótlega að stórviðburðum þar sem mörg þúsund manns koma saman og skemmta sér í ljótustu jólapeysum sem hægt er að finna, jafnvel er haldin keppni um ljótustu ljótu peysuna og oftar en ekki safnað fyrir gott málefni í leiðinni. Árið 2011 hafði ljóta jólapeysan fest sig svo rækilega í menningunni að tískurisinn Dolce&Gabbana setti á markað peysur undir yfirskriftinni: svo ljótar að þær eru fallegar! Og hægt var að fá ljóta jólapeysu á 600 Bandaríkjadali í versluninni Nordstrom.

Ljótar jólapeysur voru upprunalega bara jólapeysur en við skiljum af hverju forskeytið stafar. myndir/Getty

Talið er að 23 prósent Bandaríkjamanna muni fjárfesta í ljótri jólapeysu fyrir þessi jól, sem til stendur að nota í veislu með vinum, á vinnustaðagleði eða í myndatöku með fjölskyldunni. 9 prósent fara í sitt fyrsta ljótu jólapeysupartí fyrir þessi jól og hlakka mikið til. Ef enginn er búinn að bjóða þér þá er upplagt að grípa tækifærið og blása til síns fögnuðar af eigin rammleik. Tíu ljótar jólapeysur skemmta sér betur en ein.

Vefsíðan Uglychristmassweaters.com hefur gert það gott og selt ófrýnilegar jólapeysur fyrir meira en fimm milljónir Bandaríkjadala undanfarin þrjú ár. Fyrirtækið gefur fólki kost á að hanna sínar eigin ljótu peysur, er með mikinn fjölda af misljótum peysum á lager og einnig nokkrar sem áhrifavaldar hafa hannað fyrir fyrirtækið. Sumar eru svo ljótar að þær eru í þrívídd! Margar fataverslanir passa upp á að hafa ljótar jólapeysur til sölu í desember þar sem dæmin sanna að fólk tekur ljóta ofskreytta jólafatnaðinn sinn mjög alvarlega.

Jólapeysurnar geta tekið á sig ýmsar myndir og ungir sem aldnir hafa jafngaman af þeim.

Opinber dagur ljótu jólapeysunnar er þriðji föstudagur í desember sem í ár er sá sextándi og því ekki seinna vænna en að hefja undirbúning, hvort sem fólk hyggst prjóna sjálft, leita að allra ljótustu peysunni í búðum eða á netinu eða leggja einhverja saklausa rauða og græna peysu undir alls kyns jólaofgnótt.

En hvað er það við ljótu jólapeysuna sem er svo heillandi? Spekingar hafa komið með ýmsar skýringar en kannski er bara gott og gaman að fá að vera í ljótum og fyndnum fötum að minnsta kosti einu sinni á ári.

Hugmyndaflugið á sér fá takmörk þegar kemur að því að fagna ljótleika jólapeysanna. Gulur litur og þrívídd er engin fyrirstaða.