Bækur

Einlægur önd

Eiríkur Örn Norðdahl

Fjöldi síðna: 283

Útgefandi: Mál og menning

Þegar ég stundaði nám í ritlist við Háskóla Íslands fór ég eitt sinn með samnemendum mínum í skáldaferð til Eiríks Arnar Norðdahl á Ísafjörð. Margt af því sem gerðist í þessari ferð hefur fallið í gleymskunnar dá, en ég minnist þess þó að eitt verkefnið sem Eiríkur lagði fyrir okkur ritlistarnemana var að skrifa einn sannleika og eina lygi með verkfærum skáldskaparins. Þetta rifjaðist upp fyrir mér við lestur nýjustu „skáldsögu“ Eiríks Arnar sem fjallar bæði um mörk hins sanna og ósanna, sem og ritlistarkennslu.

Bókin, sem ber titilinn Einlægur önd, er eins konar skáldævisaga eða kannski frekar skáldsaga með ævisögulegu ívafi. Höfundur gerir raunar í því að ögra mörkum þessara forma og tvískinnungurinn gerir vart við sig strax á titilsíðum bókarinnar, sem eru tvær. Á þeirri fyrri er titillinn ritaður sem Einlægur önd – ævisaga, en á þeirri seinni sem Eiríkur Örn – skáldsaga. Höfundur notar raunverulega atburði og staðreyndir úr sínu eigin lífi í bókinni en fer frjálslega með. Aðalpersóna bókarinnar heitir vissulega Eiríkur Örn Norðdahl og er rúmlega fertugur rithöfundur frá Ísafirði sem gengur með harðkúluhatt á höfði. Flest annað er þó skáldað, þar með talið nöfnin á börnum og eiginkonu Eiríks, en slíkt mun þó sennilega ekki vera ljóst þeim lesendum sem þekkja ekki til Eiríks persónulega.

Bókin gerist í fyrstu bylgju Covidfaraldursins og segir frá því þegar Eiríkur Örn neyðist til að flytja frá Ísafirði í sollinn í höfuðborginni, til að geta eytt tíma með börnum sínum í kjölfar skilnaðar. Í Reykjavík tekur Eiríkur að sér það verkefni að stýra ritlistarnámskeiði á netinu fyrir norska ritlistarfyrirtækið Fiktiv, eins konar afbökun á sænska hljóðbókarisanum Storytel.

Einlægur önd, er eins konar skáldævisaga eða kannski frekar skáldsaga með ævisögulegu ívafi.

Fyrirgefning og útskúfun

Einlægur önd varpar upp ýmsum áhugaverðum hugleiðingum um eðli og hlutverk skáldskapar í borgaralegu samfélagi. Þessar hugleiðingar birtast gjarnan í formi fyrirlestra sem Eiríkur Örn heldur fyrir nemendur sína sem eru í senn heimspekilegir, kómískir og yfirdrifnir.

„Allar fagurbókmenntir sem standa undir nafni rannsaka núning veruleika og skáldskapar, lyga og sannleika annars vegar; og núning siðlegrar breytni og siðlausrar breytni hins vegar,“ segir Eiríkur Örn í einum fyrirlestrinum og gæti sú fullyrðing vel staðið sem lýsing á skáldsögunni.

Einlægur önd spyr áleitinna spurninga um hlutverk fyrirgefningar og útskúfunar í nútímasamfélagi og kemur inn á ýmis eldfim umfjöllunarefni sem hafa verið í deiglunni undanfarið, á borð við slaufunarmenningu og hvort hægt sé að aðskilja listina frá listamanninum. Í söguheimi bókarinnar lenti Eiríkur Örn í því að vera „slaufað“ fyrir leikritið/skáldsöguna Hans Blær og ósæmilega hegðun sem hann sýndi af sér í frumsýningarpartíi. Í raunveruleikanum voru þessir atburðir ekki alveg jafn hispurslausir, því þótt leikritið Hans Blær hafi vissulega vakið umtal á sínum tíma, er langt frá því að höfundinum hafi verið slaufað fyrir það. Þetta er sennilega skýrasta dæmið um það hvernig Eiríkur Örn „rannsakar núning veruleika og skáldskapar“ og leikur sér að mörkum sannleika og lygi í Einlægur önd.

Einlægur önd spyr áleitinna spurninga um hlutverk fyrirgefningar og útskúfunar í nútímasamfélagi og kemur inn á ýmis eldfim umfjöllunarefni sem hafa verið í deiglunni undanfarið, á borð við slaufunarmenningu og hvort hægt sé að aðskilja listina frá listamanninum.

Súr bræðingur af meta-narratívu

Höfundur nýtir sér einnig frásagnartækni dæmisögunnar og skapar eins konar hliðarveruleika innan hliðarveruleika skáldsögunnar, með sögunni af Felix Ibaka frá Arbítreu sem persónan Eiríkur Örn hefst handa við að skrifa. Hlutirnir flækjast þó til muna þegar dæmisagan fer að blandast söguheimi skáldsögunnar, sem aftur blandast raunheimi lesenda svo úr verður dásamlega súr bræðingur af metanarratívu sem mun láta jafnvel færustu bókmenntafræðinga klóra sér í hausnum. Þótt undirritaður hefði vissulega verið til í að stytta kaflana um Felix frá Arbítreu örlítið, þá eru heildaráhrifin svo skemmtilega galsafull að maður verður að fyrirgefa höfundi tilraunamennskuna, þótt hún sé vissulega bæði ruglingsleg og langdregin á köflum.

Einlægur önd er sennilega ekki allra en undirrituðum fannst hún þó bæði skemmtileg og spennandi. Bókin dansar á mörkum sjálfsháðs og sjálfsupphafningar, sem rímar fullkomlega við ringulreið samtímans. Þá verður það að teljast jákvætt að stærsta bókaútgáfa landsins, Forlagið, skuli taka áhættuna á að gefa út svo tilraunakennt og krefjandi verk. Stærsta spurningin er þó hvort bókin muni rata til hins almenna lesanda, eða bara okkar bókmenntanördanna.

Niðurstaða: Skemmtilegt og galsafullt verk þar sem höfundur dregur bæði sjálfan sig og samfélagið sundur og saman í beittri ádeilu.