Nú stendur yfir Evrópsk nýtnivika en markmið átaksins er að hvetja fólk til að draga úr óþarfa neyslu, nýta hluti betur og draga þannig úr myndun úrgangs.

Þóra Margrét Þorgeirsdóttir er ein þeirra sem lagði átakinu lið með því að deila reynslu fjölskyldu sinnar á Kaffi Laugalæk sl. laugardag.

Þóra Margrét heldur úti vefsíðunni minnasorp.com þar sem hún deilir ráðum fyrir þá sem vilja láta til sín taka með því að minnka sorp en hún segir að upphafið megi rekja til haustsins 2016 þegar þau sem fimm manna fjölskylda hafi farið að átta sig á því að þau væru vissulega hluti af loftslagsvandanum, eins og aðrir.

„Við hugsuðum með okkur að við gætum þar af leiðandi gert eitthvað meira en að flokka sorpið til að leggja okkar af mörkum til að takmarka neikvæð umhverfisáhrif okkar. Vandamálið var bara að við vissum ekki hvað við gætum gert,“ útskýrir Þóra Margrét.

„Um svipað leyti fór ég á fyrirlestur Beu Johnson þar sem hún talaði um hugmyndafræði sína um „zero waste“ eða sorplausan lífsstíl. Ég sá að þetta væri lausnin sem við vorum að leita að. Hún felst í rauninni í því að breyta neyslumynstrinu og gera það vistvænna, sem endurspeglast svo í minni sóun og minna sorpi.“

Breytingarnar einfölduðu lífið

Þóra Margrét segir að breytingarnar hafi ekki aðeins leitt til minni neikvæðra umhverfisáhrifa heldur hafi þær jafnframt einfaldað lífið og gert það heilbrigðara. „Buddan varð líka þyngri sem getur svo líka leitt til þess að við þurfum kannski ekki að vinna eins mikið. Þar fyrir utan er þetta skemmtilegur fjölskylduleikur og áhugamál og það er auðvelt og hvetjandi að sjá árangurinn.“

Fjölskyldan flutti frá Sviss til Íslands nú í sumar og segir Þóra Margrét vel hafa gengið að viðhalda breyttum lífsstíl hér á landi. „Við höfum ekki átt í neinum vandræðum; það er alveg hægt að einfalda þarfir sínar, sleppa því að kaupa óþarfa dót og einnota hluti hér eins og annars staðar.

Á Íslandi er heldur ekkert mál að kaupa notaða muni, gera við, afþakka ókeypis markaðsvarning, kaupa matvörur í fjölnota ílát að heiman og svo framvegis. Eini munurinn er sá að meiri ruslpóstur berst óumbeðið inn um lúguna hér á Íslandi miðað við það sem við fengum í Sviss. Það er auðvelt að leysa það með því að panta límmiða til að setja á póstlúguna og afþakka fjölpóst.“

Þóra Margrét segir alveg hægt að einfalda þarfir sínar og sleppa því að kaupa óþarfa dót og einnota hluti. Mynd/Aðsend

Framleiðendur mættu huga betur að umbúðum

„Framleiðendur mættu þó huga mun betur að þeim umbúðum sem þeir setja utan um vörur, í fyrsta lagi með því takmarka umbúðirnar. Ef það verða að vera umbúðir að velja þá umhverfisvænar umbúðir sem auðvelt er að endurvinna og merkja vel hvernig eigi að flokka þær. Af hverju eru til dæmis svona miklar umbúðir utan um eina skyrdós? Af hverju þarf að vera skrúftappi á öllum drykkjarfernum? Af hverju þurfa að vera sérstakar „poka­klemmur“ utan um kleinur, snúða og þess háttar? Er ekki hægt að finna aðra lausn og sleppa þeim? Af hverju er ekki allt íslenskt grænmeti án umbúða?“

Þóra Margrét bendir jafnframt á að þegar kemur að vistvænum innkaupum er mikilvægt að skýrar merkingar séu á vörum um hvar þær séu framleiddar. „Það skiptir líka máli þegar ég met það hvort ég kaupi vöru eða ekki. Kók í dós er til dæmis framleitt í Svíþjóð og flutt inn en það kemur hvergi fram á dósinni.“

Fjölskyldan má fara í jólaköttinn

Börnin þrjú sem eru ellefu, sex og fimm ára hafa tekið fullan þátt í átakinu og segir Þóra Margrét að þetta sé einfaldlega lærdómsferli sem fjölskyldan hafi farið í gegnum. „Þau vita til dæmis alveg af hverju við kaupum ekki hluti eða sælgæti sem er í miklum plastumbúðum og tala oft um það að fyrra bragði þegar þau sjá slíka hluti í búðum.“

Það er ekki úr vegi að heyra hvernig fjölskyldan heldur í umhverfisvitundina í gegnum þá miklu hátíð neyslunnar sem jólin eru en Þóra Margrét segir tækifærin fjölmörg.

„Ég nefni sem dæmi ekki kaupa ný jólaföt á alla fjölskylduna, hún má öll fara alsæl í jólaköttinn,“ segir hún í léttum tón. „Fækka jólagjöfum og gefa til dæmis bara börnum, gefa vistvænar gjafir, eitthvað sem tengist upplifunum og samveru, eins má koma í veg fyrir matarsóun og velja að minnsta kosti eina máltíð yfir hátíðarnar sem er grænmetisréttur og svo framvegis.

Aðalatriðið er að hafa hlutina einfalda og forðast alla ofgnótt. Það hefur bara jákvæð áhrif í för með sér; mun minna stress við jólaundirbúninginn, þyngri budda, maður fær tækifæri til að njóta hverrar stundar yfir hátíðarnar um leið og umhverfið fær að njóta góðs af.“

Þessa dagana stendur yfir Evrópsk nýtnivika sem ætlað er að hvetja fólk til að draga úr óþarfa neyslu.

E-in fimm

  1. EKKI ÞIGGJA – það sem við þurfum ekki.
  2. EINFALDA – það sem við þurfum og getum ekki sleppt því að þiggja.
  3. ENDURNÝTA – þá hluti sem við þurfum að nota.
  4. ENDURVINNA – það sem við getum ekki sleppt því að þiggja, einfaldað eða endurnýtt.
  5. ENDURNÆRA – jörðina með lífrænum úrgangi.

Evrópsk nýtnvika stendur yfir

Dagana 16.-24. nóvember stendur Evrópsk nýtnivika yfir en markmið átaksins er að hvetja fólk til að draga úr óþarfa neyslu, nýta hluti betur og draga þannig úr myndun úrgangs.

Þema þessa árs er fræðsla og miðlun um úrgangsmál undir slagorðinu Minni sóun - minna sorp. Fyrirtæki, stofnanir og almenningur eru hvött til þess að fræðast um úrgangsmál og koma þeirri þekkingu í framkvæmd með því að breyta daglegum neysluvenjum sínum og draga þannig úr myndun úrgangs.

Í tilefni nýtnivikunnar stendur Umhverfisstofnun fyrir viðburðum á Akureyri og í Reykjavík þar sem íslenskar fjölskyldur deila sinni reynslu af því að draga úr sóun í daglegu lífi.

Á Kaffi Laugalæk sl. laugardag deildi Þóra Margrét reynslu sinnar fjölskyldu og þann 21. nóvember ætla þau Dagfríður Ósk og Óli Steinar, sem halda úti Instagram síðunni Hvað getur ein fjölskylda gert? að segja frá sinni vegferð í átt að minna vistspori á Bláu könnunni á Akureyri.

Ísland 14 prósent yfir meðaltali ESB ríkja

Árið 2017 var magn heimilisúrgangs á hvern íbúa á Íslandi 666 kg. Nú er svo komið að magn heimilisúrgangs á hvern íbúa landsins er meira en árið 2008, sem hefur verið metár fram til þessa. Þótt fleiri en ein breyta hafi vafalítið áhrif á myndun heimilisúrgangs, s.s. fjöldi ferðamanna sem heimsækir landið, þá sýnir þessi þróun glögglega hversu sterk tengsl eru á milli hagsældar, og neyslumynsturs þjóðarinnar, annars vegar og hins vegar magns þess heimilisúrgangs sem fellur til.

Hagstofa Íslands hefur tekið saman tölur yfir magn einstaklingsbundinnar neyslu á mann á Íslandi en þær sýna að neysla Íslendinga var 14% yfir meðaltali ESB ríkja árið 2016 sem setti Ísland í 8. sæti í röð landanna 37.

Hvað er hægt að gera í nýtnivikunni?

Einstaklingar, skólar, fyrirtæki og ýmsir opinberir aðilar um allt land hafa undanfarin ár nýtt sér nýtnivikuna til að vekja athygli á neyslu, nýtni og úrgangsmálum. Umhverfisstofnun leggur til eftirfarandi hugmyndir fyrir vinnustaði og skóla sem vilja taka þátt.

  • Setjið af stað flokkunarkeppni milli hæða, bekkja eða deilda
  • Setjið ykkur markmið um hærra endurvinnsluhlutfall
  • Hádegisfyrirlestur um flokkun
  • Fá starfsmenn eða nemendur sem huga að minni sóun til að deila reynslu sinni
  • Senda út fróðleiksmola í tölvupósti
  • Setja upp skiptimarkað
  • Mæla matarsóun

Á heimasíðu Umhverfisstofnunar má finna allskyns upplýsingar og fróðleik um úrgangsmál.