Fimm ára telpa er á leið með ókunnugu fólki í flugvél til ókunnugs fólks. Hún grætur því hún er með skerandi eyrnaverk. Hér er Sólveig Pálsdóttir rithöfundur að rifja upp fyrstu ferð sína af mörgum austur að Hraunkoti í Lóni og á því hefst nýja bókin hennar, Klettaborgin. Minningar úr skólum og frá táningsárum í borginni með tilheyrandi útstáelsi og laumudrykkju fléttast inn í frásögnina þegar lengra dregur, að ógleymdu leiklistarnámi og -starfi. Að sjálfsögðu kemur fjölskyldan við sögu; systkini og foreldrarnir Páll Ásgeir Tryggvason sendiherra og Björg Ásgeirsdóttir, plús afar og ömmur, forsetahjónin Ásgeir Ásgeirsson og Dóra Þórhallsdóttir og útgerðarhjónin Tryggvi Ófeigsson og Herdís Ásgeirsdóttir. En lífið í Lóninu og fólkið í Hraunkoti, Sigurlaug, Skafti, Guðlaug og feðgarnir Friðrik og Frirri, fá samt flestar síður.

Var byrjuð á glæpasögu

Við Sólveig hittumst í nýrri verslun Sölku útgáfu að Suðurlandsbraut 6. Hún hlaut glæpasagnaverðlaunin Blóðdropann fyrir síðustu bók sína, Fjötra, sem kom út fyrir síðustu jól. Áður voru komnar fjórar sakamálasögur.

Af hverju breytti hún um kúrs núna?

„Ég var byrjuð að teikna upp plott í næstu sögu, þá skall COVID-19 á og skyndilega breyttist allt, smitum fjölgaði, hvert landið lokaðist af öðru og flug voru felld niður. Ég fylltist fáránleikatilfinningu yfir að sitja við að kokka glæpafléttu þegar ástandið í heiminum væri svona. Aðalefni Klettaborgarinnar hafði búið með mér lengi og þegar farið er að grufla í minninu opnast fleiri glufur og allt lifnar við. Ég var austur í Hraunkoti á sumrin frá því ég var á sjötta ári til tólf ára og leið vel, ég lenti hjá svo góðu fólki.“

Þó Sólveig væri ung þegar hún fór fyrst í sveitina og tilfinningarnar blendnar í byrjun, var hún það veraldarvön að hafa flogið heim frá Svíþjóð með stúlku þegar foreldrar hennar sigldu. „Ég hafði ekki alltaf hangið í pilsfaldi móður minnar þó ég væri langyngst af systkinunum og þeim þætti ég fordekruð og fá mikla athygli. Þau voru fjögur og fæddust á fimm árum.“

Leið eins og ég gerði gagn

Í Hraunkoti kom Sólveig sér upp búi uppi í klettum og lék sér með horn, kjálka, leggi og steina. „Börnin mín bilast þegar ég segi frá þessu, þeim finnst ég hafa verið uppi á 19. öld. En strax fyrsta daginn leyfði Guðlaug mér að hjálpa til að fergja brunn og halda undir rjómabrúsa. Þannig fékk ég hlutverk, það munaði um mig og það breytti öllu. Margt ungt fólk í dag finnur fyrir tilgangsleysi. Kannski hefur það farið á mis við þetta? Hvort sem ég þvældist með Skafta bónda á dráttarvélinni eða laumaðist út í garð til Sigurlaugar eldsnemma á morgnana í beðahreinsun leið mér eins og ég gerði gagn. Ég hafði meiri áhuga á útiverkum en inni en stundum lagði ég á borð og ræddi svo lífsins mál við Friðrik veiðimann í eldhúsinu.“

Hvernig fannst þér sveitamaturinn?

Við lifðum á því sem landið gaf. Sigurlaug bar fram salat úr grænmeti og jurtum úr náttúrunni flesta daga. Ég man eftir að hafa borðað álftaregg og hreindýrakjöt. Svo var oft selur. Sem krakka fannst mér steiktur áll rosalega góður en ég veit ekki hvort ég gæti borðað hann núna. Hann er mjög feitur.“

Það var gestkvæmt í Hraunkoti og alltaf töfraði Sigurlaug fram kræsingar, að sögn Sólveigar. „Eitt haustið var Sigurlaug búin að undirbúa afmælið mitt, sem er 13. september, og baka uppáhalds kökurnar mínar, mamma var komin austur en rétt fyrir afmælið taldi Guðlaug okkur á að fljúga suður með fyrstu vél, ég var svekkt en þetta bjargaði því að við náðum að hitta afa Ásgeir áður en hann varð bráðkvaddur að kvöldi 15. september. Guðlaug sá og vissi meira en flestir. Það hafði líka sannast þegar amma Dóra dó skyndilega átta árum fyrr, þá hafði mamma verið í stuttri heimsókn í Hraunkoti en Guðlaug sent hana suður í tæka tíð. Guðlaug gat sagt fyrir um gestakomur og það var talað um huldufólk í Hraunkoti, mér fannst það eðlilegasti hlutur í heimi.“

Alkóhólisminn hafði áhrif

En það er fleira í bókinni en Hraunkot.

„Já, þegar maður leyfir sér að opna fyrir minningar þá streyma þær fram, meðal annars úr Melaskólanum, þær eru reyndar ekki allar jafn jákvæðar því sumt var bara ekki í lagi.“

Þú dregur ekki fjöður yfir það í bókinni og heldur ekki yfir alkóhólismann hjá föður þínum.

„Nei, það tók samt mörg ár að viðurkenna hann því um hann var aldrei talað. En pabbi var sullari og það hafði áhrif á taugakerfi hans og allt. Ég ólst samt upp við gott atlæti. Það voru strangar etíkettur heima, matur klukkan sjö og maður settist við borðið og stóð ekki upp nema biðja um leyfi. Á unglingsárum var ég spennt fyrir krökkum sem komu frá svolítið losaralegum heimilum, enginn matartími og ekkert stress. Mér fannst það æðislegt og áttaði mig hreint ekki á að oft voru erfiðleikar á þessum heimilum.“

Sólveig segir foreldra sína hafa verið hlýjar manneskjur þó þau væru ekki að knúsa og kjassa. „Það var svo mikill ótti við að dekra krakka. Viðkvæm mál voru heldur aldrei rædd heima. Ég hélt framan af að börnin fengjust í apótekum og segi frá því í bókinni þegar ég byrjaði á blæðingum og vissi ekkert hvað var að gerast. Það var engin kynfræðsla í Melaskóla, samt voru þar læknir og hjúkrunarfræðingur, og ekki heldur í Hagaskóla. Það var ekkert verið að fræða okkur að fyrra bragði.“

Einu sinni sleppti Sólveig skólatíma, forvitnin rak hana upp að Hringbraut, hvar verið var að fagna stórafmæli meistara Þórbergs. „Það varð allt vitlaust en þegar Björn skólastjóri frétti hvað hefði orðið af mér þá leiðrétti hann skrópstimpilinn í kladdanum. Það er ein af mínum góðu minningum úr skólanum. Svo var ég hjá góðum íslenskukennara líka, Ólafi Víði. En ég var óheyrilega léleg í handavinnu.“

Var Sigurlaug ekkert búin að kenna þér?

„Ekki í handavinnu en hún kenndi mér að lesa. Hún var andans manneskja, þær voru sískrifandi báðar, Guðlaug og hún. Guðlaug gaf út sjö bækur og Sigurlaug lærði á tölvu þegar hún var um nírætt og notaði hana á hjúkrunarheimilinu þegar hún þýddi bók úr norsku. Geri aðrir betur.“

Bóndi, leikari, ljósmóðir

Klettaborgin snýst ekki síst um sterkar konur sem höfðu áhrif á Sólveigu. Þar eru Sigurlaug og Guðlaug ofarlega á blaði. „Mamma var sterk og gerði allt vel þó hún væri af þeirri kynslóð kvenna sem var ekki í símaskránni og ekki einu sinni á dyralúgunni. Hún var oft við hlið afa eftir að hann missti ömmu skyndilega í upphafi síðasta kjörtímabilsins sem forseti. Ég nefni líka Herdísi Hallvarðs, frænku mína, gítarleikara Grýlanna, sem gerði uppreisn gegn því að fá ekki fara í smíði í skólanum. Það þurfti kjark til þess – sem ég hafði ekki. Svo hugsa ég til formóður minnar, Solveigar Pálsdóttur ljósmóður sem gerði mikið fyrir samfélagið í Vestmannaeyjum. Hún var amma Ásgeirs afa, hann sagði mér frá henni og fékk að ráða nafninu mínu. Mig langaði á tímabili að verða ljósmóðir. Þegar ég kom úr sveitinni eitt sumarið eftir að hafa sótt lamb inn í kind sem átti í erfiðleikum með burð, setti ég skilti á hurðina mína sem á stóð: Hér býr Sólveig Pálsdóttir 1) bóndi 2) leikari 3) ljósmóðir. Leiklistaráhuginn kom snemma og áður en ég fór í Leiklistarskólann var ég þrjú ár á námskeiðum hjá Helga Skúlasyni – hann tróð sér líka inn í bókina! Hún skrifaði sig sjálf, þessi bók. Mér fannst þetta fólk vera hjá mér og það var svo gaman. Þetta voru endurfundir.“

Sólveig Pálsdóttir.