Irma Erlingsdóttir er að ganga frá eftir misserislok í Jafnréttisskóla Sameinuðu þjóðanna og RIKK – rannsóknastofnunar í jafnréttisfræðum. „Það eru margir hnútar sem þarf að hnýta. Nýlega héldum við stóra alþjóðlega ráðstefnu með þátttöku 340 fræðimanna og útskrifuðum 23 nemendur frá þrettán löndum. Hópurinn var jafnstór í fyrra og hafði þá aldrei verið stærri,“ segir hún brosandi og gefur sér tíma í smá í spjall um starfsemi skólans. Tilefnið er það að nafn hennar er á lista þeirra 100 áhrifamestu á sviði jafnréttismála í heiminum, þar sem yfir 9.000 voru tilnefndir.

Irma segir mikla breidd í hópnum sem fékk þessa sömu viðurkenningu og hún. „Þar er fólk sem hefur verið að gera stórkostlega hluti á jafnréttissviði, vísindafólk, leikarar, stjórnmálaleiðtogar og áhrifafólk úr grasrótinni, til dæmis baráttukonan Loujain al-Hathloul sem beitti sér fyrir því í Sádi-Arabíu að konur fengju rétt til að aka bíl. Þetta er flottur listi.“

Þurfti að sækja karlana

Mikið verk er að vinna á sviði jafnréttismála víða í heiminum og Irma segir nemendur við Jafnréttisskólann staðráðna í að láta verkin tala.

„Þeir dvelja hér í fimm mánuði og ljúka 30 eininga diplómaprófi á meistarastigi í alþjóðlegum jafnréttisfræðum. Námið er krefjandi og felst í fræðilegri og hagnýtri þekkingu. Lokaverkefni þeirra er oftar en ekki í formi aðgerðaáætlunar fyrir stærri og minni þróunarverkefni. Þeir snúa síðan til baka til heimalanda sinna og vinna þar að því að innleiða verkefnin, ýmist að hluta eða í heild, eftir því sem aðstæður leyfa. Skólinn velur líka inn nemendur sem sérhæfa sig í jafnréttisrannsóknum og lokaverkefni þeirra felast í að skrifa fræðigreinar. Markmiðið er alltaf að ná fram jafnrétti.“

Mynd tekin við útskrift úr Jafnréttisskóla Sameinuðu þjóðanna nýlega.
Kristinn Ingvarsson

Irma segir nemendur Jafnréttisskólans vera af báðum kynjum. „Það þurfti að hafa svolítið meira fyrir því fyrstu árin að sækja karlana, en við fáum sífellt sterkari umsóknir frá þeim. Sum árin voru kynjahlutföllin jöfn en á heildina litið þá eru karlar um 35% útskrifaðra nemenda.“

Jafnréttisskólinn starfar við Háskóla Íslands í samvinnu við utanríkisráðuneytið. Nemendurnir 23 sem útskrifuðust nýlega eru frá Afganistan, Palestínu, Eþíópíu, Gana, Nígeríu, Kenía, Malaví, Mósambík, Úganda, Bosníu-Hersegóvínu, Serbíu og nú í fyrsta sinn frá Kósovó og Indlandi, að sögn Irmu. „Fyrstu árin lagði skólinn áherslu á samstarfslönd Íslands í þróunarsamvinnu og friðaruppbyggingu en síðustu ár höfum við víkkað út samstarfsnetið.“

Skólinn býður líka upp á stutt námskeið í samstarfslöndunum. „Í vetur höfum við til dæmis boðið upp á stutt námskeið um jafnréttismál og loftslagsbreytingar, kynjaða hagstjórn og innleiðingu jafnréttisfræðslu í barna- og unglingaskólum,“ segir Irma. „Jafnréttisskólinn er alþjóðlegt verkefni og að honum koma, auk Íslendinga sem hafa sérhæft sig á þessu sviði, tugir erlendra sérfræðinga, ekki aðeins frá háskólum í Evrópu eða Bandaríkjunum heldur líka samstarfslöndum okkar í Afríku og Mið-Austurlöndum. Það má að öllum líkindum rekja viðurkenninguna sem mér var að hlotnast til þess hversu vel okkur hefur tekist að kynna verkefnið á alþjóðavettvangi.“

Heimspekingar og blaðamenn

Irma segir skólann hafa að leiðarljósi að jafnrétti kynjanna sé grundvallarmannréttindi og stuðli að sjálfbærni samfélaga. „Við vinnum að því að byggja upp samstarfsnet fyrrverandi nemenda sem starfa að jafnréttismálum á ólíkum vettvangi, hvort sem það eru ráðuneyti, háskólar, grasrótin eða fyrirtæki innan einkageirans – krítískan massa fólks með sömu þjálfun og þekkingu sem getur beitt sér í þágu jafnréttis í viðkomandi landi. Samstarf, þvert á ólík svið samfélagsins, hefur reynst dýrmætt í sögu íslenskrar kvenréttindabaráttu og er eflaust ein helsta skýringin á þeim árangri sem náðst hefur hér á landi.“

Nemendur hafa allir lokið hið minnsta einni háskólagráðu þegar þeir koma hingað og í árgöngunum mætist fólk úr ólíkum greinum – þar eru heimspekingar, kynjafræðingar, bókmenntafræðingar, læknar, hjúkrunarfræðingar, umhverfisfræðingar, verkfræðingar, sálfræðingar, félagsráðgjafar, lögfræðingar, blaðamenn og fleiri.

Irma kveðst fylgjast vel með hvernig þessu fólki gengur að nýta þekkinguna úr náminu þegar heim kemur: „Við gerum kannanir á hverju ári á því hvernig nemendum hefur gengið að innleiða lokaverkefnin og hvernig þeim vegnar almennt, hvort þeir fái framgang í starfi eða komi verkefnum áfram sem hafa með jafnrétti kynjanna að gera. Við höfum jafnframt verið að vinna að því í tveimur samstarfslöndum, þar sem fjöldi fyrrverandi nemenda er orðinn talsverður, að hvetja til samstarfsverkefna, að nemendur úr ólíkum árgöngum kynnist og starfi saman. Dæmi um eitt slíkt verkefni sem er í undirbúningi er gerð hlaðvarpsþátta um jafnréttismál í Mósambik. Eftirfylgni er þannig stór þáttur í okkar starfsemi.“

Hún telur verkefni nemenda hafa skilað miklum árangri. „Kannanir hafi sýnt að stór meirihluti nemenda hrindir verkefnum sínum í framkvæmd eða beitir sér innan málaflokksins með öðrum hætti.“

Mzati Mbeku, Masha Durkalic, Laureen Karayi og Joseph Kazima.
Kristinn Ingvarsson

Dæmi um árangur nemenda að loknu námi

Laureen Karayi, framkvæmdastjóri félagasamtaka í Úganda, og Joseph Kazima, sérfræðingur við ráðuneyti í Malaví, hafa hlotið alþjóðleg verðlaun fyrir störf sín í þágu jafnréttis.

Mzati Mbeko, lögfræðingur frá Malaví, skrifaði lokaverkefni um að tryggja menntun stúlkna til 18 ára aldurs, m.a. til að stemma stigu við barnahjónaböndum. Hann gegndi lykilhlutverki þegar stjórnarskrá landsins var breytt og barnahjónabönd bönnuð.

Masha Durkalić frá Bosníu- Hersegóvínu skrifaði lokaverkefni um femínisma og félagshreyfingar á Balkanskaga í kjölfar stríðsátakanna á 10. áratugnum. Hún vann einnig að samfélagsmiðlaverkefni með tveimur konum í Bosníu sem varð að bók með sögum yfir 50 bosnískra kvenna sem hafa unnið að femínískum baráttumálum og skarað fram úr í tónlist, myndlist og skáldskap.