Eins og vandlega hefur verið fært til bókar í íslenskri tónlistarsögu var Stuðmaðurinn Jakob Frímann Magnússon á öndverðum níunda áratugnum Jack Magnet og sinnti köllun sinni í Los Angeles.

Í þeirri háborg afþreyingarmenningarinnar kitlaði brasilíska tónlistargoðsögnin Sérgio Mendes hann með bossanova-tónum sem urðu honum slíkur innblástur að hann hélt suður á bóginn í bossanova-leiðangur. Þetta reyndist ferð með óræð fyrirheit þar sem Jakob sneri aftur með raftónlistarveislu og heimildarmyndina Brasilíufararnir í farangrinum.

Uppnuminn af hinum elektróníska frumtóni gerði hann tímamótaplötuna A Historical Glimpse of the Future ásamt tónlistarmanninum tæknivædda Alan Howarth og þar sem Jakob dansar í takt við örlaganornirnar ætlar hann af ærnu tilefni að dusta rykið af plötunni á Airwaves í Gamla Bíói í kvöld.

Leitin að nýja tóninum

„Ætli það megi ekki segja að Brasilíuförin hafi kveikt rafræna neistann, að Brasilíufararnir hafi markað upphaf tölvutónlistar Frímannsins eða eitthvað svoleiðis,“ segir Jakob sem aftur verður Magnet klukkan níu í kvöld á Iceland Airwaves-tónleikum í Gamla Bíói.

Bossanova-kóngurinn Sérgio Mendes er ekki síst þekktur fyrir að blanda jazz og fönki saman við suður-amerísku tónlistina og hermt er að hann hafi séð eitthvert gull í Jakobi þegar leiðir þeirra lágu saman í borg Englanna.

Tæknitröll Jakobs gekk í björg þannig að sjálfur Hermigervill var kallaður út. Fréttablaðið/Sigtryggur Ari
Fréttablaðið/Sigtryggur Ari

„Sérgio Mendes var búinn að bóka fyrir mig bæði hljóðver og hljóðfæraleikara til þess að gera bossanova-plötu en síðan eiginlega breyttist sú Brasilíuför í þessa kvikmyndagerð,“ rifjar Jakob upp.

„Þannig að í staðinn fyrir bossa­nova-plötu varð til kvikmynd og í staðinn fyrir að bossanova-músíkin yrði notuð í kvikmyndina hófst þarna þessi tölvuleiðangur vegna þess að bossanova var ekki komið til sögunnar á tíma Brasilíufaranna.“

Fyrstu landflóttamennirnir

„Þetta er heimildarmynd um fyrstu landflóttamenn Íslands sem ég gerði 1981 og var sýnd í Sjónvarpinu nokkrum sinnum,“ segir Jakob um myndina sem enn er mörgum sem þá voru komnir til ára og einhvers vits enn í fersku minni.

Brasilíufararnir voru 39 Íslendingar sem fluttust búferlum til Brasilíu á árunum 1963 og 1873 og settust að í því sem síðar varð vagga bossanova-tónlistarinnar og enn síðar rafmögnuð tónlistaruppspretta Jakobs.

Þegar kom að því að finna tónlist við hæfi fyrir heimildarmyndina stóð Jakob frammi fyrir því að bossanova var tímaskekkja og íslensk þjóðlög hæfðu eiginlega ekki heldur. „Þannig að þá brá ég á það ráð að fara inn í þennan eiginlega nýbakaða elektróníska heim og tölvutónlistin er því „innblásin“ af Brasilíuförunum innan gæsalappa.

Það eru Brasilíufararir sem kveikja á þessari stassjón og af því að ég var að klára þarna Jack Magnet-plötuna á þessum tíma þá var verkefnið bara The Magnetics og þetta var í rauninni kannski fyrsta svona verkefnið sem að varð til hérna,“ segir Jakob um A Historical Glimpse of the Future. „Af því að þetta var allt svo nýtt. Þessi tækni var alveg að byrja.“

Spámaður fjarri eigin föðurlandi

Hljóðgervlarnir, svuntuþeysarnir, hljómborðin sem Jakob lýsir sem hálfgerðum forngripum í dag voru þarna mikil nýmóðins furðuverk og tónarnir sem frá þeim flæddu svifu síðan yfir og mörkuðu varanlega tónlist áratugarins sem kenndur er við „sítt að aftan“ og nýrómantík.

Jack Magnet segir þá hermigervil halda tryggð við „gömlu hljóðgervlana og þau tól sem notuð voru og flokkast flest undir það sem kallað er „retró“ í dag.“ Enda ljóst að í höndum þessara höfðingja eru gömlu græjurnar réttu græjurnar.
Fréttablaðið/Sigtryggur Ari

Roger Linn var bara þarna með fyrsta Linn-trommuheilann á vettvangi og Sequential Circuits og öll þessi tól sem voru þá alveg splunkuný og dálítið brothætt líka.

Þetta var sem sagt dálítið skemmtilegt verkefni og þegar búið var að klára kvikmyndina og tónlistina við hana þá var þessu skellt saman á hljómplötu sem fékk þetta ágæta heiti A Historical Glimpse of the Future, Söguleg innsýn í framtíðina, sem segja má að á vissan hátt hafi dálítið gengið eftir. Svona eftir á að hyggja meira en mig grunaði,“ segir Jakob sem kominn er í stuð.

Aftur til fortíðar

A Historical Glimpse of the Future braust nýlega undan bláum skugga fortíðar og reyndist standast tímans tönn jafnvel betur en popplag í G-dúr þannig að Jakob mat stöðuna þannig að réttast væri að dusta rykið almennilega á sviði. Og það í gamla bíóinu.

„Bandaríska útgáfufyrirtækið Strange Disc Records hafði samband við mig í sumar og vildi fá að gefa þetta út á vinýl, segir Jakob og ljóst að fyrirtækið er með allt á hreinu þar sem „fyrsta upplagið seldist upp án tafar og það kom annað upplag,“ segir Jakob um eftirköst þess að Strange Disc kynnti endurútgáfuna „með stolti“ eins og það er orðað í tilkynningu.

„Og þannig kom þetta Iceland Airvawes-gigg til og þar sem Alan Howard er genginn fyrir alllöngu í björg Stevens Spielberg, sem hans umhverfishljóðameistari og svona, þá fékk ég einn af þeim sem fremstur gæti talist meðal jafningja á Íslandi, sjálfan Hermigervil, Sveinbjörn Thorarensen Björnsson, Mezzoforte-stofnanda, til þess að ganga í þetta með mér,“ segir Jakob.

Engin leið að hætta

„Það verður semsagt kortér yfir níu í kvöld í Gamla Bíó sem þetta verður keyrt af stað,“ heldur Jakob áfram. „Og tryggð haldið, skulum segja, við gömlu hljóðgervlana og þau tól sem notuð voru og flokkast flest undir það sem kallað er „retró“ í dag,“ segir Jakob og nefnir til sögunnar fornfræg heiti. „Þetta er KORG og Jupiter. Já Já . Roland, „vocoder“ og svona. Þetta er skemmtilega gamall og fallegur gír sem verið er að dusta rykið af.

Jakob bætir við að hér taki sú gæs flugið sem best sé að grípa á meðan hún gefst þar sem leikur kvöldsins verði vart endurtekinn í bráð. „Það er ansi líklegt að þetta verði aðeins í boði þetta eina sinn. Himintunglin röðuð sér bara upp þannig núna og eitt leiddi af öðru.“

Jakob hefur verið nokkuð frekur til fjörsins í tónlistinni á síðustu misserum og þótt hann sé búinn að vera að í áratugi stendur hann fastar í fæturna í glímunni við Elli kerlingu en sjálft þrumugoðið og ekki hvarflar að honum að leggja árar í bát.

„Sú tilhugsun hefur eiginlega aldrei ratað til mín og ef að það skyldi gerast þá mun ég taka upp sæmdarheitið Helgisteinn og láta þar við sitja.“ Hæpið þar sem tónlistin er æskubrunnur Jakobs og hann heldur sér ekki síst ungum með því að stíga á svið.

„Það er nú bara nákvæmlega þannig sem það er og við skulum ekki gleyma því að það kjörorð sem að nýtt flugfélag valdi sér í vikunni er akkúrat kjarni málsins og það er ekkert skemmtilegra heldur en að leika,“ segir Segulmaðurinn með vísan til flugfélagsins Play sem þykir hafa tekið flugið með dálítið ruglaðan málfarsradar.