Fyrsta stóra sýningin á Íslandi á verkum breska hönnuðarins Williams Morris (1834-1896) stendur yfir á Kjarvalsstöðum. Sýningin er unnin í samstarfi við William Morris Gallery í London og Millesgärden í Stokkhólmi. Ævistarf Morris var fjölbreytt en hann fékkst meðal annars við hönnun og skáldskap. Morris kom tvisvar til Íslands, árið 1871 og 1873. Hann vann að þýðingum á Íslendingasögunum í samvinnu við Eirík Magnússon, fræðimann í Cambridge.

Ólöf Kristín Sigurðardóttir er safnstjóri Listasafns Reykjavíkur en sýningin á verkum Wiliams Morris er á Kjarvalsstöðum. Fréttablaðið/Valli

„Á sýningunni er lítið Íslandshorn og þar eru gripir sem William Morris keypti eða áskotnaðist hér á landi og eru nú hluti af safneigninni í Morris-galleríinu. Þar á meðal eru afar fallega útskornar skeiðar og tóbakshorn,“ segir Ólöf Kristín Sigurðardóttir, safnstjóri Listasafns Reykjavíkur. „Stór útsaumsverk með munstrum eftir Morris eru áberandi á sýningunni. Þau eru mest bróderuð af Jane, eiginkonu Morris, og dótturinni May en líka Morris sjálfum. Við sýnum líka ótrúlega fallegar frumteikningar af hönnun Morris á munstrum sem eru enn í dag víðfræg, einkum sem veggfóður og textíll. Sjá má ýmsar gerðir veggfóðurs, allt frá fyrsta veggfóðrinu sem Morris hannaði til veggfóðurs sem May Morris hannaði en hún tók við fyrirtækinu Morris & Co. eftir daga föður síns. Á sýningunni er hægt að kynnast gömlum aðferðum við að þrykkja munstur á veggfóður.“

Ákveðin sjálfbærni

Morris og félagar hans stofnuðu fyrirtækið Morris & Co. utan um þá hugmynd að það ætti að viðhalda vönduðu handverki. „Sú hugmynd var andsvar við iðnbyltingunni og fjöldaframleiðslu. Mér finnst áhugavert að skoða hugmyndafræði þeirra í samhengi við hugmyndir okkar samtíma um vistvæna hönnun og vandað handverk þar sem hönnuðir eru nálægt framleiðsluferlinu og uppspretta efniviðarins og framleiðslan eru nálægt markaðnum. Þetta var einmitt hugsun Morris og félaga sem lögðu þannig áherslu á ákveðna sjálfbærni,“ segir Ólöf.

Þetta er fyrsta stóra sýningin á verkum Morris hér á landi.

Auk útsaumsverka og veggfóðurs eru á sýningunni húsgögn, flísar, steindir gluggar og vandaðar og vel hannaðar bækur sem voru gefnar út af bókaútgáfu Morris, Kelmscott Press, og hannaðar af honum. Á meðal bókanna má nefna þýðingar Morris og Eiríks Magnússonar á Völsungasögu. „Bæði William Morris og dóttir hans May færðu Íslendingum bókagjafir og á sýningunni eru vandaðar síður varðveittar á Landsbókasafni Íslands,“ segir Ólöf.

Sterkar tilfinningar

Það sem einna mesta athygli hlýtur að vekja á sýningunni eru undurfagrar myndir listamannsins Dante Gabriel Rossetti af Jane Morris, eiginkonu Williams Morris. Einnig er þar að finna teikningar Rossetti af miðaldahermönnum. „Rossetti var einn af höfuðlistamönnum Breta á síðari hluta 19. aldar og forvígismaður pre-rafaelítahreyfingarinnar sem var hreyfing listamanna sem horfðu til fortíðar og stóðu nokkuð utan við meginstrauma síns tíma. Morris og Rossetti voru miklir vinir og skoðanabræður, með sameiginlegan áhuga á miðöldum,“ segir Ólöf. „Jane og Rossetti voru elskendur þó svo að Morris og hún væru hjón. Í myndunum af Jane sér maður opinberast sterkar tilfinningar. Þetta eru ótrúlega rómantískar og fallegar myndir,“ segir Ólöf. „Þegar William Morris fór til Íslands í fyrsta sinn 1871 þá gerði hann það vitandi að hann væri að skilja eftir konuna sína og elskhuga hennar. Það sem rak hann til Íslands var fyrst og fremst áhugi á norðrinu og að skoða sagnaslóðir Íslendingasagna en ferðin hefur örugglega líka verið hvíld frá tilfinningaþrungnu heimilislífi en þau bjuggu öll saman.“

Sýningin er einstaklega falleg og hlýtur að gleðja alla fagurkera.

Morris og Sölvi

Sannir fagurkerar ættu að gera sér ferð á Kjarvalsstaði því auk hinnar merkilegu Morris-sýningar, Alræði fegurðar!, er þar sýning með grípandi blómamyndum Kjarvals sem myndlistarmaðurinn Eggert Pétursson hefur valið og önnur sýning á verkum Sölva Helgasonar sem enginn ætti að missa af.

„Þegar var orðið ljóst að við fengjum Morris-sýninguna á þessum tíma sá ég ákveðið tækifæri til að sýna verk Sölva á sama tíma. Það eru fjórtán ár sem skilja Morris og Sölva að en þeir eru gjörólíkir menn. Morris var vel menntaður, kominn af vel megandi fólki og var alinn upp við bestu aðstæður. Hann var í hringiðu menningarlífsins í Bretlandi, gekk í háskóla, lærði um tíma arkitektúr og rithöfundur og félagslega þenkjandi. Sölvi var ómenntaður alþýðumaður og flækingur á Íslandi, jaðarmaður sem naut aldrei virðingar fyrir sín einstöku verk. Það er ótrúlegt að sjá hvað verk þeirra liggja fallega saman,“ segir Ólöf.