Helgarblaðið

Höfuðið segir „þú ert svo vitlaus“ en hjartað segir annað

Að finna rétta lagið er betra en kynlif, segir Bubbi Morthens. Söngleikur um feril hans er fyrirhugaður í Borgarleikhúsinu.

„Höfuðið er alltaf til­búið til að segja nei. Þú getur þetta ekki. Þú ert svo vit­laus og feitur. Það getur stundum verið þinn versti ó­vinur. Á meðan segir hjartað: Þetta verður allt í lagi.“ Fréttablaðið/Sigtryggur Ari

Söng­leikur sem byggir á tón­list Bubba Morthens verður settur á svið í Borgar­leik­húsinu. 

„Kannski fæ ég að laumast inn í eitt lag eða eitt­hvað slíkt. Ég heyri það á þeim sem eru með þetta í fanginu að söng­leikurinn eigi að spegla að ein­hverju leyti sögu þjóðarinnar og at­burði í þjóð­lífinu í gegnum lögin mín,“ segir Bubbi. 

Laga- og texta­smíð Bubba er ó­trú­lega fjöl­breytt. Hann tekst á við fé­lags­legan veru­leika, grimmd og ást. Hann horfir inn á við og á sam­fé­lag sitt. Eins og Ólafur Egils­son, höfundur söng­leiksins, orðar svo vel: Saga og sögur Bubba eru kannski um leið sögur okkar allra, sögur Ís­lands, frá ver­búð til víð­áttu­brjál­æðis, frá blind­skerjum til regn­boga­stræta, hlýra­bolum til axla­púða og aftur til baka. 

Í geymslu í tossa­bekk 

Leið Bubba að skáld­skap og tón­list var ekki beinn vegur. Þegar hann var barn var enginn skilningur fyrir því að mikil sköpunar­gáfa og greind helst ekki endi­lega í hendur við aðra færni. „Ég er skrif­blindur. Ég var undra­strákur. Bráð­ger á bækur og varð snemma læs. Ég var búinn að lesa Tol­stoj og Gorkí fyrir 10 ára aldur. Ég stóð mig líka vel í lestri í skóla. En svo kom að skrift og staf­setningu og þá hrundi ver­öldin. Ég var settur í geymslu í grunn­skóla, tossa­bekkinn í Voga­skóla. Þar brotnaði auð­vitað eitt­hvað og ég fann fyrir ótta við orð og skrif. En samt flúði ég á­fram í bækur og tón­list sem krakki vegna þess að ég bjó við alkó­hól­isma.“ 

Bubbi var sendur í heima­vistar­skóla í Dan­mörku fjór­tán ára gamall. Þar losnaði hann að ein­hverju leyti undan óttanum við að setja hugsanir sínar í orð. „Þar var sagt við mig: Þú ert bara í topp­standi, þú þarft ekki að taka nein skrif­leg próf í þessum skóla. Á­herslurnar voru svo allt aðrar en ég hafði kynnst á Ís­landi. Ég fékk að vera ég. 

Svo þegar ég byrja að búa til tón­list þá kemur það af mikilli innri þörf og það stöðvar mig ekkert. Ég hef síðan þá og allan minn feril speglað sýn mína, á mig og sam­fé­lagið. Ég gerði mér ekki grein fyrir því þegar ég var til dæmis að gera Ís­bjarnar­blús að þetta væri eitt­hvað sem hefði ekki heyrst áður og væri á skjön við allt annað. Í mínum huga var þetta bara veru­leikinn. Ég var bara á ver­búð og að þvælast um, fylgjast með fólki. Þegar maður er ungur þá er maður í núinu, þá dvelur þú ekkert við þessa hluti,“ segir Bubbi sem segist hafa verið drifinn á­fram af löngun til að skilja eitt­hvað eftir sig. 

Eins og Ólafur Egils­son, höfundur söng­leiksins, orðar svo vel: Saga og sögur Bubba eru kannski um leið sögur okkar allra, sögur Ís­lands, frá ver­búð til víð­áttu­brjál­æðis, frá blind­skerjum til regn­boga­stræta, hlýra­bolum til axla­púða og aftur til baka. Fréttablaðið/Sigtryggur

„Á þessum árum átti ég minn draum. Mig langaði til þess að verða frægur, hafa tekjur af því, ná mér í stelpu. Mig langaði til að verða stjarna. Þetta er ban­vænn kok­teill en samt eru það þessar langanir sem koma þér þangað sem þú ætlar þér. Og svo keyrði ég á­fram. Ís­bjarnar­blús var fall­byssa inn í ís­lenskt sam­fé­lag. Þá er hættan að endur­taka sig. En ég gætti mín á því. Ég vildi ögra, taka á­hættu. Það er ekkert gaman að vera ekki á brúninni. Eða að klifra ekki hærra,“ segir Bubbi. 

Enda­laust for­vitinn 

Hann segir laga­smíð og texta­gerð sína hafa þróast með tímanum. „Ég lagði sí­fellt meiri rækt við orðin. En enn þann dag í dag er mér upp­sigað við reglur. Ég tel brag­reglur hefta, alveg sama hversu hag­lega er ort. Oft og tíðum eru myndirnar sem þú ert að sækja til að setja í lag ekki hinar sömu ef þú setur þær fram eftir reglum. Þær verða ekki jafn sterkar,“ segir Bubbi sem segir það einnig skipta hann máli að fylgja eigin ætlan. „Og gefa dauðann og djöfulinn í það sem öðrum finnst,“ segir hann. 

„Ég hef samt mikla unun af klassískri ljóð­list og les mikið bæði ís­lenska og er­lenda höfunda. Miklu meira en skáld­sögur. Ég les mikið eftir skandinavíska höfunda. Bæði rót­gróna og módern­istana.“ 

For­vitnin leiðir hann á­fram. „Ég er enda­laust for­vitinn, það er gæfa þess sem skapar. Ég leita mikið í mína innri ver­öld. Við erum öll marg­laga. Það eru margir heimar í einni mann­eskju og þessir heimar opin­berast mér oft þegar ég er að fara að sofa. Þá tek ég þetta ferða­lag. Þess vegna finnst mér mjög gott að vakna mjög snemma því þá er þetta enn­þá í minningunni. Tært og þú sérð til botns. Þessi til­finning dugar mér í tvo til þrjá tíma,“ segir Bubbi. 

Bestu ljóð og bestu lög Bubba hafa orðið til vegna erfið­leika og sárs­auka. „Það er eitt sem ég hef lært. Og það er að alltaf þegar ég hef upp­lifað hluti sem hafa annað­hvort gert mig skelkaðan eða ó­endan­lega sorg­mæddan reynast þeir á endanum fela í sér gæfu.“ 

Sá ekki glætu 

Hann nefnir sem dæmi skilnað sinn fyrir þrettán árum. „Ég upp­lifði að líf mitt væri búið. Ég sá ekki neitt. Ég sá enga glætu í til­verunni,“ segir Bubbi. „En svo tekur lífið mann í fangið. Ég varð svo fyrir öðru þungu á­falli þegar við Hrafn­hildur áttum von á barni sem kom ekki. Það var mikil sorg, en svo fengum við annað barn, hana Aþenu Lind, þessa stóru gjöf. Hún hefði ekki komið hefði hitt barnið lifað. Og það er stóri lær­dómurinn, lífið er alltaf þarna handan við hornið og kemur svo ræki­lega á ó­vart,“ segir Bubbi sem segir það ein­mitt þess vegna reynast best að treysta inn­sæinu frekar en höfðinu. 

„Höfuðið er alltaf til­búið til að segja nei. Þú getur þetta ekki. Þú ert svo vit­laus og svo framvegis. Það getur stundum verið þinn versti ó­vinur. Á meðan segir hjartað: Þetta verður allt í lagi, það er eitt­hvað meira. Ég treysti líka inn­sæinu betur en höfðinu þegar ég er að semja. Ég finn það í líkamanum þegar hlutir eru réttir. Ég er viss um að aðrir finna þetta líka. Fyrsta hug­myndin sem fólk fær er oft sú besta því höfuðið hefur ekki efast um hana. Þegar ég fæ hug­mynd að lagi eða texta þá læt ég það aldrei fara frá mér. Ég stekk á það. Ég finn það fljótt hvort hún virkar eða virkar ekki. Þegar ég finn að lag er rétt þá líður mér eins og ég sé á toppi til­verunnar. Það er betra en kyn­líf,“ segir Bubbi. 

Náttúran er líka á­hrifa­valdur í lífi Bubba. 

„Góðu stundir mínar í æsku voru í Kjósinni, í náttúrunni með mömmu og pabba þegar hann var í lagi. Við rerum út á morgnana og veiddum, við vorum frjálsir, fórum í fjall­göngur og gátum gert allt sem við vildum. Mamma var hrifin af rósum og pabbi var gríðar­lega fróður um tré. Svo þegar ég flutti í Kjósina þá vissi ég bara hvað ég átti að gera. Rósir eru þerapía dauðans. 

Að fara út í garð snemma á morgnana, þegar það hefur rignt um nóttina, og finna ilminn af þeim. Það er góð til­finning. Frá júlí til septem­ber á hverju ári eru rósir í vasa við rúm stelpnanna. Það síðasta sem þær gera þegar þær fara að sofa er að þefa af rósunum. Blóm hafa góð á­hrif á fólk og það er mann­bætandi og á­vísun á hamingju að stunda garð­vinnu og rækta blóm. Þetta var alltaf í mér, en svo veit ég ekki hvað verður. Hvort við verðum á­fram í Kjósinni. 

Stelpurnar okkar eru að verða ung­lingar og fá svo­lítið að ráða ferðinni. Ég get ræktað rósir hvar sem er. Við eigum svo mörg líf. Mín hafa verið fjöl­mörg og kannski verður lífið í Kjósinni bara eitt af þeim. Ég dvel ekki við hluti og hef aldrei gert, það eru mörg líf í einu lífi. Margir heimar. Geggjað ævin­týri,“ segir Bubbi. 

Allir fjar­verandi 

Af því Bubbi er góður í að rýna í sam­tímann er ekki úr vegi að spyrja hann hvað honum finnist ein­kenna okkar tíma. Daginn í dag. 

„Það eru allir fjar­verandi. Ég stundum líka. Ég var á kaffi­húsi um daginn með syni mínum og horfði í kringum mig. Það grúfðu sig allir yfir símann. Mann­eskjur sem eyða miklum tíma í til­gangs­laust ráf og flótta á símanum eða í tölvu­leikjum eru fjar­verandi. Frá sér og öðrum.

Það virðist vera sam­hengi á milli þessa al­gjöra til­gangs­leysis og van­líðunar og fíkni­hegðunar. Ég finn það sjálfur að ég þarf að slíta mig frá símanum. Slökkva á honum á á­kveðnum tíma og ef ég passa mig ekki þá kallar hann á mig í hausnum á mér. Ég held að við munum þurfa að glíma við af­leiðingar af þessu,“ segir Bubbi. 

„Það eru allir fjar­verandi. Ég stundum líka. Ég var á kaffi­húsi um daginn með syni mínum og horfði í kringum mig. Það grúfðu sig allir yfir símann. Mann­eskjur sem eyða miklum tíma í til­gangs­laust ráf og flótta á símanum eða í tölvu­leikjum eru fjar­verandi. Frá sér og öðrum. Fréttablaðið/Sigtryggur Ari

Hrafn­hildur stækkaði mig 

Það eru margir þakk­látir Bubba fyrir laga­smíðar hans. „Það eru svo ó­trú­lega margir sem segja að þetta lag eða texti hafi breytt lífi þeirra. Ég hef ekki tölu á því. Ég fæ mig ekki sjálfur til að gera upp á milli laganna. Breiði bara út faðminn ef fólk upp­lifir þakk­læti. Áður fannst mér það erfitt.“ 

Er þetta merki um þroska? 

„Ég er ekki viss um það. Ég get enda­laust samið lög og ljóð. Ég get haldið 1.500 manns í hendi mér og er klár á mörgum sviðum. En svo er ég stundum glataður eigin­maður og hégóm­legur, breyskur og oft barnalegur. En Hrafn­hildur stækkaði mig. Hún er mikil and­stæða við mig. Hún er gríðar­lega skipu­lögð og hefur svo mikla yfir­sýn að ég held að hún sé séní. Ég dáist svo að henni, hvernig hún er og hvernig hún hugsar um börnin. Allt sem hún gerir með þeim er af skil­yrðis­lausum kær­leika og ást. Hún hefur hrósað þeim frá því þau voru lítil fyrir hvað þau duttu vel. Og í staðinn fyrir tár kemur bros og undrun. Og hún kenndi þeim, alveg frá því þau gátu talað, að mis­tök eru hluti af mann­legu eðli. Ef þau misstu glas og það brotnaði, þá sagði hún: Og hvað er nú þetta? Þá svöruðu þau: Mis­tökin gera okkur mann­leg. 

Hún á alltaf tíma fyrir börnin. Það er alveg sama hvað er í gangi. Ef krakkarnir koma þá fá þau alltaf at­hygli hennar. Þetta er kær­leikur og nærandi upp­eldi. Ég er hins vegar upp og niður. Get rokið upp og verið há­vaða­samur. Ég er auð­vitað hálf heyrnar­laus og tala hátt. Þegar ég var að kynnast Hrafn­hildi skildi hún þetta ekki og fyrir henni var hegðun mín stundum bara á­fall. Þó að hún sé tölu­vert yngri en ég þá býr hún yfir miklu meiri þroska en ég á flestum sviðum,“ segir Bubbi hrein­skilnis­lega. 

Samdi tón­list á spítalanum 

Í ágúst­mánuði á síðasta ári varð Bubbi að hætta við tón­leika á Menningar­nótt eftir að hafa verið lagður inn á spítala. Bubba blæddi í fjóra sólar­hringa og hann vissi ekki hvað væri að. Blóðið fossaði úr nefi og munni. Í ljós kom að slag­æð í kokinu hafði rifnað og hann þurfti í að­gerð. 

„Í fyrstu dropaði bara úr nefinu á mér, síðan fossaði blóðið. Það var mjög ó­þægi­legt og það pirraði mig hvað þetta var sóða­legt. Blóðið slettist út um allt. En svo kom magnaður læknir frá Perú til að gera að­gerðina, hann hét Fernando. Ég lét spila tón­list með Abba í að­gerðinni og auð­vitað lag þeirra Fernando, segir Bubbi. „Ég var auð­vitað skelkaður og þetta var erfitt fyrir fjöl­skyldu mína. En ég fann sátt. Var ekki hræddur. Ég samdi tón­list á spítalanum. Ég hugsaði með mér að ef ég myndi deyja þá færi ég sáttur. Ég hef átt góða ævi,“ segir Bubbi sem segist stál­sleginn eftir þessa erfiðu reynslu á síðasta ári.

Athugasemdir

Auglýsing
Auglýsing

Tengdar fréttir

Helgarblaðið

Vínið geymt í hvelfingu

Helgarblaðið

Rappelskandi ráðherra með ráð undir rifi hverju

Helgarblaðið

Ég er öll að norðan

Auglýsing

Nýjast

Stranger Things stikla: „Erum ekki börn lengur“

Ó­trú­lega stolt en á sama tíma sorg­mædd

Efna til tón­listar­há­tíðar í til­efni 50 ára af­mælis Woodstock

Bóka­dómur: Elsk­endur í út­rýmingar­búðum

Hundar skilja ótrúlega margt

Veisla fyrir hamingjusama hunda

Auglýsing