Leikhús

Emil í Kattholti

Borgarleikhúsið

Höfundur: Astrid Lindgren

Leikstjórn: Þórunn Arna Kristjánsdóttir

Leikarar: Gunnar Erik Snorrason/Hlynur Atli Harðarson, Sóley Rún Arnarsdóttir/Þórunn Obba Gunnarsdóttir, Ásthildur Úa Sigurðardóttir, Sigurður Þór Óskarsson, Esther Talía Casey, Þorsteinn Bachmann, Sigrún Edda Björnsdóttir, Aron Már Ólafsson/Haraldur Ari Stefánsson, Árni Þór Lárusson, Hjörtur Jóhann Jónsson, Jóhann Sigurðarson, Rakel Ýr Stefánsdóttir, Sólveig Arnarsdóttir og Sólveig Guðmundsdóttir

Þýðing: Þórarinn Eldjárn

Emil, Ída og allir kunnuglegu karakterarnir frá Smálöndunum eru mætt á stóra sviðið í Borgarleikhúsinu og greinilegt er að eftirvæntingin er mikil. Nú þegar er uppselt á ríflega tuttugu sýningar og aðrar tuttugu komnar í sölu. Emil í Kattholti er fyrsta leikstjóraverkefni Þórunnar Örnu Kristjánsdóttur og önnur eins frumraun hefur ekki sést síðan Mamma Mia! var á fjölum sama sviðs. Emil í Kattholti hrífur áhorfendurna með sér í ævintýralegt ferðalag, sýningin er uppfull af eftirminnilegum atriðum og hressandi skandinavískum sósíal-realisma.

Fjandakornið, Astrid Lindgren kunni að skrifa. Auðvitað eru þetta ekki neinar fréttir, en líkt og landar hennar í hljómsveitinni ABBA skrifar hún skotheldar sögur, skrúfaðar saman af tæknilegri kunnáttu og talar aldrei niður til fólks. Hrein unun er að sjá músagildruatriðið, eins konar byssa Tsjekhovs fyrir börn, þróast og ná óumflýjanlegum endapunkti. Töframáttur Lindgren felst í því að sögurnar þroskast með mannfólkinu, eftir því sem við eldumst þá sjáum við sagnabálk hennar í nýju ljósi. Hvernig hún laumar inn skandinavískum sósíal-realisma um stéttaskiptingu, lexíum um góðmennsku og flóknum samskiptum kynslóða, í ævintýri ætluð börnum.

Mögnuð frumraun

Leikstjórafrumraun Þórunnar Örnu er algjörlega mögnuð, eins og áður sagði. Hún þræðir saman fjölskyldudrama, ærslagang og fjörug söngatriði í risastórri sýningu, en einstakir karakterar fá líka að njóta sín. Þær Maríanna Clara Lúthersdóttir eru skrifaðar fyrir viðbótum og yfirferð á leikgerðinni, sem er listilega þýdd af Þórarni Eldjárn. Ekki er víst hvort hægt sé að fá leyfi fyrir slíkum breytingum en fella má texta úr handritinu, sýningin er vel tveir og hálfur tími að lengd, og dalar strax eftir hlé, en blómstrar síðan aftur undir lokin.

Emil og skammarstrikin hans eru auðvitað miðpunktur sögunnar. Oftar en ekki er Ída systir hans óafvitandi þátttakandi. Leikgleðin og gæðin beinlínis geisluðu af ungu leikurunum tveimur á frumsýningu. Gunnar Erik Snorrason og Þórunn Obba Gunnarsdóttir heilluðu alla upp úr skónum með leik og söng, hreyfingum og hremmingum. Jólasöngur Ídu bræðir köldustu hjörtu og sá fullorðni áhorfandi sem klökknar ekki þegar Emil festist í snjónum þarf að hugsa sinn gang.

Kann að stela senunni

Sigurður Þór Óskarsson er hér á heimavelli með hjartað á erminni og söng í hjarta. Söngur Alfreðs púlsmanns er einn af hápunktum sýningarinnar. Textasmíð Lindgren er þarna upp á sitt allra besta og laumar lipurlega inn tregasöng um verkamannastrit í barnaleikrit, túlkað eftirminnilega af Sigurði Þór. Ásthildur Úa Sigurðardóttir er sömuleiðis að stimpla sig inn á leiksviðið með stæl. Hún fer með hlutverk lánlausu vinnukonunnar Línu sem mænir í áttina til Alfreðs, sem vill mismikið með hana hafa, og lendir sjálf í ýmsum uppákomum. Ef að hún heldur rétt á spilunum og fær tækifæri til, þá hefur hún alla burði til þess að vera arftaki sjálfrar Sigrúnar Eddu Björnsdóttur, sem kemur frekar við sögu síðar.

Anton og Ölmu leika Þorsteinn Bachmann og Esther Talía Casey. Fremur vandasamt er að túlka fjölskylduföðurinn þannig að hann birtist ekki sem ofbeldisfullur hrotti og tekst Þorsteini það ágætlega. Esther Talía gefur honum gott mótvægi sem þolinmóða og blíða húsmóðirin sem trúir engu slæmu upp á börnin sín. Hlutverk Týtuberja-Mæju er í raun ekki stórt, en Sigrún Edda veit að lítil hlutverk eru ekki til og sú kann að stela senunni. Sveitavéfréttin, vara-amman og sagnameistarinn lifna við í hennar höndum. Jóhann Sigurðarson kann sömu töfrabrögðin og er ljúfleikinn uppmálaður sem vinalegi sveitalæknirinn, yndislegt er að sjá hann leika á móti litla mótleikaranum.

Töluvert er af smærri hlutverkum og margir leikarar leika fleiri en eitt slíkt. Sólveig Guðmundsdóttir hittir í mark í hlutverki snobbhænunnar. Sólveig Arnardóttir setur mikið afl í illu Ráðskuna en sú saga líður fyrir staðsetningu sína í leikritinu og er fremur kraftlítil. Aðrir leikarar styrkja sýninguna með gleðina að vopni og samstilltu átaki.

Flaggað í fulla stöng

Á síðustu árum hefur Disney-bragurinn einkennt barnasýningar af stærri gerðinni, en hann er hvergi að finna í Smálöndunum. Leikmyndahönnuðurinn Eva Signý Berger hefur aldrei verið betri. Sveitabýlið og skammarkrókurinn opnast fyrir augum áhorfenda líkt og dúkkuhús. Hver kimi er nýttur, bakgrunnurinn gefur dýpt og Lúkas, hesturinn góði, er listasmíð. Litadýrðin er líka við völd í búningahönnun Maríu Th. Ólafsdóttur, og sumarlegu hátíðarbúningarnir eru sérlega vel heppnaðir. Danshöfundurinn Lee Proud er orðinn ansi kunnugur stóra sviðinu í Borgarleikhúsinu og sviðshreyfingarnar bera þess merki. Hvert hrífandi dansatriði rekur annað, fágun og fjör haldast í hendur. Hljómsveitin rekur síðan smiðshöggið á listrænu umgjörðina.

Emil í Kattholti er kærkominn sólargeisli inn í dimmasta skammdegið. Áhorfendur fylgja Emil og fjölskyldu heilan hring í kringum sólina. Ferðalagið verður örlítið of langt þegar sýningin dvínar eftir hlé, en þegar hún finnur fæturna á ný tekur hún á sprett inn í sumarið. Þórunn Arna og hennar teymi geta svo sannarlega flaggað í fulla stöng enda er hér á ferðinni stórglæsileg sýning fyrir alla fjölskylduna.

Niðurstaða: Bráðskemmtileg sýning sem hittir beint í hjartastað.