Steinunn er landsmönnum löngu orðin kunn fyrir verk sín en hún hefur fengist jöfnum höndum við ljóð, skáldsögur og smásögur, allt frá því hún sendi frá sér sína fyrstu bók aðeins 19 ára gömul.

Hún settist niður með blaðamanni á Mokka til að ræða nýjustu bók sína, leiksöguna Systu megin. Áður en viðtalið hófst hafði Steinunn orð á því að hingað hefði hún oft komið með atómskáldinu Sigfúsi Daðasyni þegar hún vann fyrir hann hjá Máli og menningu á árum áður.

„Þetta er bók sem er aðgengileg en óvenjuleg í forminu og fjallar um manneskju sem hefði ekki getað sagt sögu sína sjálf,“ segir Steinunn, spurð hvernig hún myndi lýsa bókinni. „Systa er aðalpersónan og sú sem langmestu máli skiptir. Ég vildi búa til manneskju sem býr við ótrúlega kröpp kjör en heldur reisn sinni og er karakter til orðs og æðis.“

Systa mætir miklu mótlæti í lífinu og býr við nöturlegar aðstæður í miðbæ Reykjavíkur. Þótt persónan sé vissulega skálduð þá á hún sér kveikju í raunveruleikanum. Steinunn fékk hugmyndina að bókinni árið 2000 og sagðist ekki geta hugsað sér að fara í gröfina án þess að draga Systu fram í dagsljósið.

„Það er undantekningartilfelli hjá mér að ég get rakið það hvar bókin byrjar. Vinkona mín keypti hús í miðbænum og með því fylgdi leigjandi. Ég sá inn í íbúðina þar sem var svo lágt til lofts að maður sem er 180 sentimetrar hefði ekki getað staðið uppréttur og svo var kemískt klósett. Það er þetta tvennt sem þrúgar Systu mest, lofthæðin og kemíska klósettið. Ég hugsaði með mér, hvernig getur þetta verið, að venjuleg kona búi við þessar aðstæður í miðbæ Reykjavíkur? Þetta var óhuggulegt að því leyti að innilokunarkenndin var yfirþyrmandi,“ segir Steinunn.

Ég held að við lítum mörg hver niður á fátækt en það ættum við ekki að gera. Við ættum að dást að fólki sem dregur fram lífið við kröpp kjör og heldur sinni reisn.

Ættum ekki að líta niður á fátækt

Aðspurð um hvort hún sé að reyna að varpa ljósi á fátækt og fólk sem stendur utangarðs í þjóðfélaginu, segir Steinunn það hiklaust hafa verið eitt markmiðið.

„En líka að segja hetjusögu úr undirheimum Reykjavíkur. Um þá heima hef ég reynst leiðinlega sannspá, ekki síst hvað útlendingaþrælkun og mansal varðar. Ég held að við lítum mörg hver niður á fátækt en það ættum við ekki að gera. Við ættum að dást að fólki sem dregur fram lífið við kröpp kjör og heldur sinni reisn,“ segir hún.

Það kemur skýrt fram af spjallinu við Steinunni hvað henni þykir vænt um Systu, sem hún segir sóma sér vel í persónugalleríinu við hliðina á persónum á borð við Öldu Ívarsen, söguhetju Tímaþjófsins, sem Steinunn segir að sé á vissan hátt andstæða Systu.

„Ég fer náttúrlega ofan í það svolítið gróflega hvernig hún fer að þessu, bara hvað hún borðar til dæmis. Þannig að Systu megin er, að ég held, frekar furðuleg blanda af raunsæi og fantasíu og um leið bæði fyndin og átakanleg,“ segir hún.

Steinunn gaf út sína fyrstu ljóðabók árið 1969, þá aðeins 19 ára gömul.
fréttablaðið/sigtryggur ari

Alltaf reynt að teygja út formið

Bókin er titluð sem leiksaga og þú ert svolítið að dansa á mörkum bókmenntaforma, annars vegar er þetta leikrit og hins vegar er þetta skáldsaga. Hvaðan kom þessi bræðingur?

„Þetta er bara mín uppfinning. Ég náttúrlega veit að það er ekkert nýtt undir sólinni og það getur vel verið að 130 höfundar úti um allan heim hafi gert eitthvað svipað, en ég hafði alls enga fyrirmynd. Eins og þú segir þá er þetta bræðingur úr stuttum prósatextum og svo leikriti sem er alls ekki leikrit,“ segir Steinunn og bætir við að í jafn tilraunakenndri bók þá hafi hún getað leyft sér ýmislegt sem höfundurinn hefði ekki getað gert í hefðbundnu leikriti eða hefðbundinni skáldsögu.

„Það hefur náttúrlega alltaf heillað mig að finna viðfangsefnum mínum nýtt form og teygja formin. Ég er búin að vera að þessu allan tímann. En það sem gleður mig svo innilega er að formið á Systu megin er að svínvirka fyrir lesandann. Nú er ég ekkert alltaf að reyna að vera aðgengileg, til dæmis myndi ég ekkert að segja að Tímaþjófurinn væri aðgengileg bók, en ég er búin að sannreyna á alls konar lesendum að þessi bræðingur er aðgengilegur, sem gleður mig því ég vil að fólk lesi um Systu. Mér hefði verið skítsama þó að Tímaþjófurinn hefði selst í fimm eintökum en mér var ekki sama um Systu.“

Heldurðu að Systa muni eignast framhaldslíf, til að mynda á leiksviðinu?

„Ég fékk skilaboð frá vinkonu um daginn sem sagði „Hún lendir á hvíta tjaldinu“. En ég vona að hún fái framhaldslíf, því ég held að Systa sé merkileg persóna sem við höfum gott af því að kynnast, þó ég segi sjálf frá. Og ég held það sé rétt sem bókmenntavinur benti á: Röddin er Systu, ekki Steinunnar.“