Jólin í ár verða sérstök hjá Þórdísi en þetta eru fyrstu jólin eftir að hún varð móðir.

„Ég er 25 ára og nýbökuð móðir. Ég bý í Vesturbænum ásamt unnusta mínum, sjö mánaða gömlum orkubolta og kisu,“ segir Þórdís. „Ég er með BA-gráðu í arkitektúr og stunda nú meistaranám í umhverfis- og náttúrusiðfræði við HÍ. Áhugasvið mitt er ansi vítt og ég veit ekki enn „hvað ég vil verða þegar ég verð stór“ en ég mun sennilega alltaf vilja vera með þó nokkur járn í eldinum.“

Elska allt við jólin

Þegar Þórdís er spurð hvort hún sé svokallað jólabarn segir hún svo heldur betur vera. „Það er nánast of vægt til orða tekið að kalla mig jólabarn, en frá því ég var lítil hef ég hlakkað til jólanna allt árið. Ég elska einfaldlega allt við jólin, hvort sem það eru jólaþrifin, jólamaturinn eða jólagjafirnar. Ein uppáhaldsjólahefðin mín byrjaði árið sem fjölskyldan mín fékk sér hund en þá fórum við öll saman í göngutúr eftir matinn á aðfangadag. Ég veit ekkert hátíðlegra en að ganga um snævi þakið hverfið á aðfangadagskvöld þegar enginn er á ferli, sjá jólaljósin kveikt í hverju húsi og fjölskyldur borða saman eða opna gjafir.“

Þórdís neytir engra dýraafurða og ólíkt mörgum sem gerast vegan hægt og rólega yfir ákveðið tímabil ákvað Þórdís einfaldlega að demba sér beint í djúpu laugina. „Ég tók þá ákvörðun að gerast vegan á einu kvöldi. Eftir á að hyggja hafði þessi hugsun verið lengi að malla í kollinum á mér en allt í einu var eins og það hefði kviknað á peru og ég fann að ég var ekki að lifa í samræmi við mín gildi. Nú eru komin tæp fimm ár síðan og ég hef aldrei litið til baka, enda líður mér betur á líkama og sál en nokkru sinni fyrr.“

Hún segir margt hafa breyst frá þessu augnabliki og greinir sívaxandi áhuga fólks á þessum mikilvæga og margþætta málaflokki. „Á þessum tæpu fimm árum sem ég hef verið vegan hefur margt breyst. Úrval á vegan matvörum hefur stóraukist og upplifi ég að flestir séu að einhverju leyti að reyna að borða meira grænmetis- eða vegan fæði. Veitingastaðir bjóða langflestir upp á einn eða fleiri vegan rétti og má nú finna vegan veitingastaði, kaffihús og meira að segja vegan matvöruverslun á þessu litla landi. Mér finnst virkilega gaman að fylgjast með þessari hröðu þróun og gaman að geta verið hluti af henni,“ segir Sigrún glöð í bragði.

Frá lambahrygg yfir í hnetusteik

„Fjölskyldan mín hefur alltaf verið með lambahrygg á aðfangadag en það var eitthvað það allra besta sem ég fékk. Fyrstu vegan jólin mín var ég sú eina í fjölskyldunni sem ekki borðaði lambahrygginn og til að hafa hlutina sem einfaldasta keypti ég hnetusteik og borðaði á aðfangadag. Keypta hnetusteikin var ágæt en bragðið var gjörólíkt því sem ég var vön á aðfangadag, auk þess sem mér fannst vanta hátíðlega braginn sem fylgir vanalega jólamáltíðinni.“

Að ári liðnu hafði margt breyst og fjölskyldan sameinuð í því að hafa jólin dýraafurðalaus. „Næstu jól voru mamma og pabbi líka orðin vegan og ákváðum við mamma að gera almennilegan vegan jólamat. Við útbjuggum hnetusteik sem var innblásin af meðlæti og kryddum hefðbundnu jólamáltíðarinnar og niðurstaðan var betri en ég get lýst. Síðan þá höfum við alltaf haft heimagerða hnetusteik á jólunum og ég veit ekkert betra eða hátíðlegra.“

Þórdís hefur verið vegan í tæp fimm ár.

Einfalt að vegan-væða

Þórdís segir það geta verið einmanalegt að vera vegan á jólunum og vera umkringd/ur ástvinum sem borða annars konar mat. Það þurfi þó ekki að vera svoleiðis og þetta geri verið tilvalið tækifæri til þess að útbúa gott meðlæti sem allir geti borðað og eins til að útfæra hefðbundnari jólamat á vegan máta.

„Mörgum grænkerum reynist hátíðirnar erfiðar vegna jólaboðanna og finnst leiðinlegt að vera með allt öðruvísi mat en allir aðrir. Í slíkum aðstæðum mæli ég með að horfa á meðlætið, en oft er auðvelt að gera meðlætið vegan, og mæta svo með eitthvað sem passar við meðlætið. Ég er til dæmis með hangi-Oumph á jóladag, hamborgar-Oumph annan í jólum og vegan Wellington á áramótunum og get í öllum tilvikum borðað sama meðlæti og aðrir. Það er nefnilega hægt að útbúa vegan útgáfu af öllu því sem ykkur finnst ómissandi á jólunum og ættu allir að geta haldið frábær jól án dýraafurða.“

Þórdís hvetur þau sem eru áhugasöm að vera óhrædd við að prófa vegan mat um hátíðarnar og að þá sé einnig kjörið að prófa að leggja dýraafurðir til hliðar í janúar og létta þannig á líkama og sál á meðan stigið er inn í nýtt ár. „Ég óska að lokum öllum gleðilegrar hátíðar og vona að sem flestir prófi vegan fæði, hvort sem það er tímabundið eða til frambúðar. Frábær leið til þess að byrja nýtt ár er að taka þátt í veganúar!“

Hnetusteikin gómsæta. MYNDIR/ARON GAUTI SIGURÐARSON

Hnetusteik Þórdísar

„Þegar ég bý til hnetusteik geri ég vanalega tvöfalda eða þrefalda uppskrift til að eiga í frysti. Mér finnst einnig gott að baka hnetusteikina í muffinsformum úr sílíkoni til að geta tekið litlar sætar hnetusteikur með mér í nesti. Í þetta sinn gerði ég tvöfalda uppskrift og sýna meðfylgjandi myndir því tvöfalt magn af hráefnum.Mér finnst hnetusteik æðisleg á jólunum en ég veit ekki hátíðlegri mat. Það skemmtilega við að elda sína eigin hnetusteik er að geta smakkað til og kryddað og gert jólamatinn þannig algjörlega eftir eigin hefðum og bragðlaukum.“

Meðal hráefna sem Þórdís notar í steikina eru sveppir, kartöflur, gulrætur, linsubaunir, pekanhnetur, heslihnetur, tómatpúrra og krydd. MYND/ARON GAUTI SIGURÐARSON

Hnetusteik

1 laukur

2 hvítlauksrif

400 g gulrætur

1 pakki sveppir

200 g kartöflur

200 g rauðar linsubaunir, þurrar

4 dl vatn

1 grænmetisteningur

1 sveppateningur

1 msk. tómatpúrra

1,5 msk. tamarisósa

1 tsk. hlynsýróp

100 g hakkaðar heslihnetur

1,5–2 dl haframjöl, glúteinlaust ef vill

100 g pekanhnetur

1 stór stilkur ferskt rósmarín

1 msk. ferskt timian, (garðablóðberg)

2 stór blöð fersk salvía, (um 6 lítil)

1/2 tsk. karrý

Salt og pipar

Undirbúningur:

Rífið grænmetið (lauk, hvítlauk, gulrætur, sveppi og kartöflur) niður á rifjárni eða skerið smátt niður.

Setjið linsubaunirnar í sigti og skolið.

Saxið hneturnar og þurrristið á pönnu.

Hrærið vel í hnetunum og passið að þær brenni ekki. Setjið þær svo til hliðar.

Saxið fersku kryddjurtirnar smátt niður.

Eldun:

Mýkið lauk og hvítlauk á stórri pönnu/potti upp úr olíu þar til laukurinn brúnast.

Bætið grænmetinu út í og steikið þar til sveppirnir hafa mýkst.

Bætið vatni og linsubaunum út á pönnuna og látið malla í 10 mín.

Fylgist vel með blöndunni og hrærið í henni. Reynið að bæta ekki við meira vatni nema nauðsynlegt sé.

Meðan blandan mallar er grænmetis- og sveppatening bætt út í ásamt tómatpúrru, tamarisósu, hlynsýrópi og þurrkuðum kryddum (karrý).

Þegar 10 mínútur eru liðnar frá því að linsubaunirnar voru settar á pönnuna, er ristuðu hnetunum bætt út í ásamt fersku kryddunum.

Á þessu stigi er gott að smakka blönduna til og bæta við kryddum eftir smekk. Blandan er látin malla í 5 mín.

Loks er haframjölinu bætt út í.

Deigið á nú að vera orðið mjög þykkt og ekki á að vera hægt að hella því. Ef deigið er of blautt þarf að bæta meira haframjöli við.

Stórt brauðform er klætt með bökunarpappír og allt úr pottinum/pönnunni er sett ofan í formið og dreift vel úr því.

Formið er klætt með álpappír og svo sett inn í ofn við 180 °C í klukkutíma.

Síðustu 10–15 mín. er álpappírinn tekinn af forminu til að baka yfirborðið.

Þegar hnetusteikin er komin úr ofninum er henni leyft að kólna örlítið og svo er henni hvolft á disk eða bakka.

Gott að hafa í huga:

Heslihnetum og pekanhnetum má skipta út fyrir aðrar hnetur, eins og t.d. möndlur, valhnetur og kasjúhnetur.

Tamarisósu má skipta út fyrir sojasósu (t.d. glúteinlausa sojasósu).

Fersku kryddunum má skipta út fyrir þurrkuð krydd.

Ég nota oft timian, rósmarín og Lamb Islandia frá Pottagöldrum (þar er salvía í aðalhlutverki).

Dásamlegt er að bragðbæta blönduna með smátt skornum villisveppum og skvettu af rauðvíni.

Á heimasíðu Þórdísar, www.graenkerar.is, er að finna fjölda girnilegra vegan rétta.