Í lok marsmánaðar kynnti Evrópusambandið nýja og metnaðarfulla aðgerðaáætlun um aukna lífræna framleiðslu (e. organic action plan) til næstu sjö ára. Áætlunin, sem tekur til almenns landbúnaðar og fiskeldis, byggir á víðtæku samráði við hagsmunaaðila og þeim árangri sem náð var með síðustu sjö ára áætlun sambandsins. Árangur hennar lýsir sér meðal annars í því að nú eru 8,5 prósent alls landbúnaðarlands í löndum ESB lífrænt vottuð.

ESB stefnir að því að þrefalda þetta hlutfall í 25 prósent á næstu tíu árum. Aðgerðaáætun ESB er þríþætt og miðar að því að: n auka eftirspurn og traust neytenda á lífrænum afurðumn auka framleiðslu og úrvinnslu landbúnaðar- og fiskeldisafurðan efla framlag lífrænnar framleiðslu til sjálfbærrar þróunar

Aðgerðir sem hvetja til eftirspurnar

Nýjar kannanir benda til þess að áhugi neytenda í Evrópu á lífrænum vörum fari vaxandi og mikill meirihluti þeirra hafi tiltrú á þeirri grein, að lífræn ræktun fari betur með umhverfið og tryggi betur velferð búfjár. Um 56 prósent neytenda þekkja evrópska vottunarmerkið fyrir lífrænar vörur (Evrópulaufið – sjá mynd) og sala lífrænna matvæla hefur tvöfaldast á einum áratug. ESB hyggst nú fylgja þessum árangri eftir með fjölþættum aðgerðum til að auka eftirspurn og traust á markaðinum:

- með stuðningi við kynningu á lífrænum landbúnaði og Evrópulaufinu
- áherslu á stuðning við lífræna matreiðslu í stóreldhúsumn áherslu á aukningu lífrænna afurða í opinberum innkaupumstuðningi við fræðslu í skólum um lífræna ræktun og framleiðslun aðgerðum til að fyrirbyggja vörusvik í greininni og auka traust neytendan bæta rekjanleika lífrænna afurða Með þessu er vitund neytenda um lífræna ræktun efld enn frekar, aðgengi almennings að upplýsingum bætt og opinberum stjórntækjum beitt til að hafa bein áhrif á eftirspurn eftir lífrænum vörum.

Meirihluti neytenda í Evrópulöndum þekkir Evrópulaufið, vottunarmerki ESB fyrir lífrænar vörur.

Rannsóknir, þróunarstarf og lífræn aðlögun

Með áætlun sinni viðurkennir ESB að lífrænn landbúnaður krefst verulegrar þekkingar, auk rannsókna og þróunarstarfs. Þekkingarþörfin tekur bæði til almennings (neytenda, nemenda í skólum) og fyrirtækja, en þó ekki síst til þeirra sem starfa í landbúnaði.

Þar vega þyngst þekking á gróðurmoldinni og meðferð hennar, meðferð (jarðgerð) lífrænna efna sem til falla, skipti­ræktun, varúðarráðstafanir til að fyrirbyggja mengun og opinberar kröfur um vottun og merkingar. Allt eru þetta þættir sem stöðugt þarf að þróa og bæta með virku rannsóknarstarfi.

Reikna má með að bændur muni áfram njóta verulegs fjárhagslegs stuðnings til lífrænnar aðlögunar, auk þess sem stuðningi og ýmsum hvötum verði beitt til að styrkja virðiskeðju og markaði fyrir lífræn matvæli og fóður. Athyglisvert er hve aðgerðaáætlunin leggur mikla áherslu á að efla lífrænt lagareldi, það er fiskeldi og nýtingu á sjávargróðri. Þetta tvennt hefur farið vaxandi á undanförnum árum, til dæmis á Írlandi þar sem drjúgur hluti fiskeldis mun vera vottaður lífrænn.

Framvindan í einstökum ríkjum

Auk hinnar almennu aðgerðaáætlunar ESB er aðildarríkjum ætlað að endurnýja eigin landsáætlanir um markmið og tímasettar aðgerðir til að efla þessa grein. Eins og sjá má af meðfylgjandi stöplariti er staða lífrænnar ræktunar mjög mismunandi frá einu ESB-landi til annars. Lengst á veg komin eru Austurríki (25%), Eistland (22%), Svíþjóð (20%), Tékkland, Ítalía og Lettland (15% hvert), Finnland (13%) og Danmörk (11%). Flest ef ekki öll þessi lönd hafa unnið eftir sérstakri landsáætlun og hafa uppskorið árangur í samræmi við það.

Hver er framvindan í aðildarlöndum EFTA?

Á undanförnum árum hafa Noregur og Sviss verið meðal þeirra 10 til 12 Evrópulanda þar sem vöxtur markaðar fyrir lífrænar vörur og neysla þeirra á hvern íbúa er mestur. Hlutfall vottaðs nytjalands er hvergi hærra en í Liechtenstein (41%), það er með því hærra í Sviss (17%) og í Noregi hafði það náð tæpum 5 prósentum árið 2019. Á sama tíma var hlutfallið innan við 2 prósent á Íslandi.

Þrátt fyrir það hafa orðið breytingar til bóta hér á landi, til dæmis með tilkomu aðlögunarstyrkja sem bændur eiga kost á fyrstu árin meðan þeir eru að taka upp lífrænar aðferðir í jarðyrkju, garðrækt og búfjárrækt. Í hóp vottaðra framleiðenda hafa nýverið bæst framleiðendur á mjólk og eggjum, og þá hafa nokkur fiskeldis- og þangvinnslufyrirtæki tekið upp lífræna framleiðslu.

Þessi grein birtist fyrst í sérblaðinu Lífræn vottun sem Fréttablaðið gaf út föstudaginn 30. apríl 2021.