Í þrívíddarverkum sínum hefur Rósa Gísladóttir aldrei valið sér greiðustu leiðina að listrænu takmarki og lýðhylli. Hvernig sem veröldin veltist reiðir hún sig á innsæi sitt og sannfæringu. Og sjá, eðlisávísunin hefur borið Rósu áleiðis að þeim stað þar sem hún er stödd í dag, á myndlistarsviði þar sem ríkir tær og mikilfenglegur einfaldleiki formanna, uppfullur af andlegu frjómagni og virðingu fyrir menningararfi aldanna. Um þetta vitnar yfistandandi sýning hennar í Ásmundarsafni.

En óumdeilt er að á opinberum vettvangi hefur módernísk formhyggja af þessu tagi, voldug og knöpp, látið undan síga fyrir tilraunaverkefnum á konsept-kantinum, pálmatrjám í glerkössum og öðru í þá veru. Ætli skúlptúrar Péturs Bjarnasonar heitins á víðavangi í Garðabæ og járnskúlptúr Hallsteins Sigurðssonar til hyllingar rafveitunni í Hafnarfirði séu ekki einu fulltrúar hreinræktaðrar formhyggju í borgarlandslaginu hér frá síðustu áratugum?

Sjálf hefur Rósa tekið þátt í nokkrum lokuðum samkeppnum um opinbera myndlist hér á landi, en aldrei verið fengin til að fullgera tillögur sínar. Sem er okkar missir, því þar sem verk Rósu hafa verið sett upp í borgarlandslagi hafa þau verið verulega áhrifamikil.

Ég nefni einungis sýningu hennar í Rómaborg 2012, þar sem hún steypti risastór tilbrigði um brúkshluti og skreyti úr grárri forneskju Rómverja og kom þeim fyrir á torgi Trajanusar í rústum gömlu borgarinnar.

Með þessum hætti efndi hún til frjórrar formrænnar og hugmyndalegar samræðu venslaðra forma úr fortíð og nútíð.

Listakonan bútar bygginguna niður í frumeiningar sínar.
fréttablaðið/sigtryggur ari

Líf skugganna

Það er sem sagt með uppstokkun og tilfæringum á hvítum einingum í yfirstærð sem Rósa nær helst fram markmiðum sínum; ekki síst að gefa til kynna nærveru hins óefnislega í gegnheilu efninu. Og fyrir henni er ekkert efni hvítara og næmara fyrir lífi skugganna en skjannahvítt gifs. En gifs er auðvitað bæði viðkvæmt og gljúpt, hentar því alls ekki til staðsetningar utandyra. En innan dyra og í nánu samneyti við Ásmund Sveinsson er Rósa í essinu sínu, ekki síst vegna þess að Ásmundur, hvers sérgrein var myndmótun en ekki myndhögg, steypti mikinn hluta verka sinna í gifs. Fyrir Ásmundi var gifsið hins vegar millistig, en ekki endanlegt markmið. Lokatakmarkið var oftast nær brons- eða steinsteypa.

Í sjálfu sér á Rósa ekkert vantalað við fígúratíf eða hálffígúratíf verk Ásmundar, heldur efnir hún til umfjöllunar um formskyn hans, eins og það birtist í hans stærsta og ef til vill merkilegasta rýmisverki, sjálfri Kúlunni í sinni upprunalegu – og drifhvítu – mynd. Listakonan bútar bygginguna niður í frumeiningar sínar, en virðir upprunaleg hlutföll þessara eininga. Þessum einingum raðar hún saman með ýmsum hætti, sem væru þær hluti af myndmáli óhlutbundinna forma.

Við það verða til eins konar konkret verk, myndlistarlegar samantektir um húsið – á víð og dreif um húsið. Stórbrotnust eru tilbrigðin um sjálfa Kúluna, sem birtist annars vegar sem eins konar öfugt kerald, eitt og sér, eða í samfloti með hvítum ferningum eða strendingum, hins vegar sem risastórt opið kar, heilir 2 metrar í þvermál. Við réttar aðstæður er engu líkara en þetta kar safni til sín þeirri birtu og þeim skuggum sem inn í sýningarrýmið rata.

Virkjun tómarúmsins

Einnig er hrífandi hvernig Rósa les úr tómarúminu í byggingarfræði Ásmundar; hvernig hann loftar á milli eininga, eða hleypir birtu inn í þær. Eða hvernig hann galopnar veggi til að tengja saman skúlptúrverk og arkitektúr. Eða einfaldlega til að gera áhorfendum kleift að skoða tvö eða fleiri verk samtímis. Þessi „bil“, „op“ eða „skjáir“ í rýmisverkum Ásmundar verða Rósu tilefni til skemmtilegra uppbrota á þeim gegnheilu einingum sem leggur undir. Ég er ekki frá því að þetta inngrip Rósu í myndveröld Ásmundar sé með allra áhugaverðustu sýningum sem haldnar hafa verið í húsakynnum meistarans.