Ást og upplýsingar eftir Caryl Churchill

Eftir langa bið duttu íslenskir áhorfendur í leikhúslukkupottinn. Tvisvar. Á tæpum tveimur mánuðum hafa tvö leikrit eftir breska leikskáldið Caryl Churchill ratað á íslensk leiksvið. Eitt af nýlegri verkum þessa merkilega höfundar heitir Ást og upplýsingar og var frumsýnt í Royal Court-leikhúsinu í London árið 2012 og tæpum áratug seinna í Þjóðleikhúsinu í Reykjavík í leikstjórn Unu Þorleifsdóttur.

Ást og upplýsingar er heimspekileg og skörp rannsókn á samtímanum og samskiptum á tímum upplýsingaofgnóttar. Persónum eru ekki gefin nöfn, engar leiklýsingar eru í boði og staðsetning hverju sinni er óljós. Leikritið inniheldur sjö þætti með mismörgum atriðum. Hvert atriði snýr að hugmyndum okkar um heiminn, hvernig við staðsetjum okkur í samfélagi óþrjótandi upplýsinga og birtingarmyndum ástarinnar. Rithöfundurinn Auður Ava Ólafsdóttir hefur haft nóg að gera upp á síðkastið en hún þýddi líka Ég hleyp fyrir Borgarleikhúsið. Henni tekst vel til að mestu en samt ber á nokkrum hnökrum þegar orðfærið var of formlegt eða stirt, sem er á skjön við annars lipra sýningu.

Krefjandi texti

Í upphaflegu sýningunni voru leikararnir sextán en hér eru þeir einungis átta sem skipta á milli sín fjölmörgum persónum. Skemmtileg aldursbreidd er í hópnum en yngsti meðlimur leikhópsins útskrifaðist úr leiklistarskóla 2021 og sá elsti árið 1975. Á heildina litið tekst hópnum afskaplega vel upp en texti Churchill er krefjandi, persónur grípa oftar en ekki fram í fyrir hver annarri og setningar fjara út.

Ekki þarf að segja neinum að Björn Thors sé hæfileikaríkur leikari. Nálgun hans í Ást og upplýsingum er afslöppuð og oft á tíðum bráðfyndin en stundum styðst hann við gamla takta í stað þess að prófa eitthvað nýtt. Ebba Katrín Finnsdóttir hefur verið á fínu flugi síðastliðin misseri og finnur margs konar fleti á sínum karakterum, þó að raddbeitingu hennar sé stundum ábótavant. Katrín Halldóra Sigurðardóttir færði sig um set frá Borgarleikhúsinu til Þjóðleikhússins nýlega og verður forvitnilegt að sjá hana á gömlum slóðum. Hún sýnir hér hversu góða breidd hún hefur sem leikkona, grínið kemur aðeins auðveldlegar til hennar en atriðið þar sem hún berst við að fara með gamlan Bítlaslagara var áhrifamikið.

Ragnheiður K. Steindórsdóttir sýnir að hún hefur engu gleymt, ber mýktina með sér en fær sömuleiðis tækifæri til að tækla kómík og dramatík sem hún nýtir sér afskaplega vel. Baldur Trausti Hreinsson gerir slíkt hið sama en hans eftirminnilegasti karakter er Guðmundur, eina persónan sem ber nafn, og í atriðunum þegar þögnin segir allt sem segja þarf. Hilmar Guðjónsson nær líka góðum tökum á þessu leikandi flæði, öruggur í gríninu og er sterkur í hlutverki hins aulalega meðaljóns.

Nýliðinn Almar Blær Sigurjónsson og stórleikkonan Nína Dögg Filippusdóttir bera þó af í þessum sterka leikhóp. Almar Blær stígur á svið með sjálfsöryggið að vopni, uppfullur af ferskri orku og með sterka nærveru. Hér er á ferðinni leikari sem vert er að fylgjast með. Nína Dögg finnur ný blæbrigði nánast fyrir hverja einustu persónu sem hún leikur. Við sjáum alltaf einhverja nýja hlið á henni í hverju atriði. Hvort sem er sem persónugerving þunglyndis, eina persónan sem kemur oftar en einu sinni fyrir, eða gelgjulega samstarfskonan.

Flæðandi upplifun

Ást og upplýsingar er flæðandi upplifun, atriðin renna áfram og leysast síðan upp til að búa til pláss fyrir það næsta. Una finnur fjölbreyttar og frumlegar leiðir til að kveikja neista undir textunum. Eina reglan sem Churchill setur er að þættirnir verða að vera í réttri röð en leikstjóranum er frjálst að færa atriðin innan þeirra. Að auki er að finna nokkur ótengd atriði sem má setja hvar sem er inn í framvinduna. Þetta gefur leikstjórum mikið frelsi til að finna sinn eigin vinkil á framvindunni og hæfileikar Unu blómstra í slíku umhverfi. Eva Signý Berger er einn áhugaverðasti búningahönnuður landsins. Hún kemur með litagleðina inn í annars skjannahvíta leikmyndina þó að stundum virtust búningarnir ekki passa leikurunum nægilega vel.

Fyllt í eyðurnar

Daniel Angermayr kemur með nýjar listrænar áherslur en Ást og upplýsingar er hans fyrsta verkefni á Íslandi. Grunnliturinn er hvítur eins og áður segir en áferðin á leikmyndinni mismunandi. Leikmyndin þjónar sýningunni og leikurunum frábærlega sem er merki um góðan leikmyndahönnuð. Lýsingarhönnun Jóhanns Bjarna Pálmasonar hefur sjaldan verið betri og það undir frekar erfiðum kringumstæðum. Hann hannar fókuspunktana af nákvæmni en notar ýmis uppbrot samhliða. Markéta Irglová og Sturla Mio Þórisson semja tónlistina og samvinna þeirra með hljóðhönnuðinum Kristni Gauta Einarssyni styður sömuleiðis lipurlega við framvinduna á lágstemmdan máta.

Ást og upplýsingar sannar endanlega að Caryl Churchill á heima á íslensku leiksviði. Hér er á ferðinni heimspekilegt og smellið hugmyndaleikhús sem er ekki matað ofan í áhorfendur heldur fá þeir tækifæri til að fylla inn í eyðurnar, ekki bara þessa einu kvöldstund heldur lengi á eftir. Una setur hér fram eina af sínum bestu leiksýningum með góðri aðstoð leikhópsins og listræna teymisins. n

Niðurstaða: Eftirminnileg sýning sem gefur áhorfendum ofgnótt af upplýsingum til að melta og njóta.

Leikstjórn: Una Þorleifsdóttir

Leikarar: Almar Blær Sigurjónsson, Baldur Trausti Hreinsson, Björn Thors, Ebba Katrín Finnsdóttir, Hilmar Guðjónsson, Katrín Halldóra Sigurðardóttir, Nína Dögg Filippusdóttir og Ragnheiður K. Steindórsdóttir

Leikmynd: Daniel Angermayr

Búningar: Eva Signý Berger

Lýsing: Jóhann Bjarni Pálmason

Hljóðhönnun: Kristinn Gauti Einarsson

Tónlist: Markéta Irglová og Sturla Mio Þórisson

Þýðing: Auður Ava Ólafsdóttir