Fyrrverandi eftir Val Frey Einarsson

Leikarar: Árni Þór Lárusson, Halldór Gylfason, Jörundur Ragnarsson, Katla Margrét Þorgeirsdóttir, Vala Kristín Eiríksdóttir, Þorsteinn Bachmann og Þórunn Arna Kristjánsdóttir
Leikmynd og búningar: Ilmur Stefánsdóttir
Tónlist: Davíð Þór Jónsson og Salka Valsdóttir
Hljóðmynd: Salka Valsdóttir
Lýsing: Ingi Bekk
Myndbönd: Einar Þórarinsson og Ingi Bekk
Höfundur sviðshreyfinga: Anna Kolfinna Kuran
Leikgervi: Elín S. Gísladóttir og Ilmur Stefánsdóttir

Vinahópur hittist til að gera sér dagamun en draugar fortíðarinnar í formi fyrrverandi maka svífa yfir kampavínsglösunum. Valur Freyr Einarsson safnaði saman sönnum sögum um samskipti og reynslu einstaklinga af fyrri samböndum. Þrátt fyrir forvitnileg efnistök er lítið um stóra drætti í Fyrrverandi sem var frumsýnd nýlega í Borgarleikhúsinu.

Til að byrja með eru ýmsir formgallar á handritinu. Persónur eru stöðugt að tala um atburðarás sem gerðist áður eða einstaklinga sem eru annars staðar. Vandamál sem koma upp í sýningunni eru annað hvort ekki leyst eða leyst á allt of auðveldan máta. Það að hringja eitt símtal í lögfræðing er yfirleitt alls ekki nóg til að stoppa stafrænt ofbeldi.

Efnislega koma sömuleiðis fram vandamál. Öll pörin eru kynnt til sögunnar sem gagnkynhneigð en annað kemur í ljós. Tví- eða pankynhneigð er notuð sem sjokkerandi opinberun, niðurlag brandara eða dæmi um óæskilega kynhegðun, til dæmis mistök þegar viðkomandi er ofurölvi. Þó er að finna nokkra þrælgóða brandara sem krydda þessa samsuðu örlítið.

Sundurslitið persónugallerí


Leikhópurinn gerir sitt besta með efniviðinn en áhorfendur kynnast ekki persónunum nægilega vel. Katla Margrét Þorgeirsdóttir leikur gestgjafann Unu sem er í mjög góðu sambandi við sinn fyrrverandi, kannski aðeins of góðu að mati maka hennar Togga, sem leikinn er af Þorsteini Bachmann. Hún nær fínum tökum á konunni sem er með allt á hreinu og er jarðtenging hópsins. Þó er erfitt að skilja hvað Una sér við andlega þenkjandi bókarann Togga. Þorsteinn gerir sitt besta til að koma þessum lina karakter til skila en skilur lítið eftir sig. Nýliðinn Árni Þór Lárusson leikur Bjart, son Unu af fyrra hjónabandi. Það er alltaf gaman að sjá unga leikara taka sín fyrstu skref eftir útskrift og stendur Árni sig með prýði.

Halldór Gylfason leikur lækninn Karl sem vill undirstrika að hann byrjaði ekki að hitta Gígju, fyrrverandi sjúklinginn sinn á krabbameinsdeildinni, leikna af Þórunni Örnu Kristjánsdóttur, fyrr en hún var útskrifuð og hann var skilinn við konuna sína. Halldór og Þórunn Arna eru á sömu grínbylgjulengdinni allan tímann en persónur þeirra eru fremur einsleitar.

Yngsta parið í hópnum eru Bjarni og Hulda leikin af Jörundi Ragnarssyni og Völu Kristínu Eiríksdóttur. Bjarni er eina persónan sem tengir sína erfiðleika við fyrirmyndirnar sem hann hafði í æsku, eða skort á þeim. Jörundur nær að þræða þessa nál á milli harms og húmors laglega. En það er Vala Kristín Eiríksdóttir sem stelur senunni enn og aftur. Tímasetningarnar hennar eru frábærar, líkamsbeitingin bráðfyndin og hún finnur sársaukann í hinni tættu Huldu, tilfinningar sem ekki er búið að vinna úr.

Listræn samsuða

Eins og áður sagði er leikstjórnin í höndum Vals Freys. Veröld Fyrrverandi liggur á gráu svæði milli raunveruleika og óraunveruleika. Annað hvort hefði súrrealisminn þurft að spila stærra hlutverk eða Valur Freyr hreinlega að ganga inn í klassískt stofudrama. Gallinn er líka sá að ekki er ljóst hvernig í ósköpunum þessi ólíki hópur þekkist, hvaðan þau koma og hvert þau eru að fara. Eftir hlé dalar sýningin, missir afl og framvindan er lítil. Lokauppgjörið fellur flatt og sýningin virðist óklár­uð.

Ilmur Stefánsdóttir stendur yfirleitt fyrir sínu enda mjög fær listamaður. En eins og með flest annað í sýningunni er listræna umgjörðin óskýr þrátt fyrir laglega hönnun, einhvern veginn hvorki né. Dans- og söngatriðin virka eins og uppfylliefni frekar en að næra sýninguna. Sviðshreyfingar Önnu Kolfinnu Kuran njóta sín best þegar hreyfimynstrin malla undir samtölunum. Myndbandshönnun Einars Þórarinssonar og Inga Bekk týnast í leiktjöldunum. Davíð Þór Jónsson og Salka Valsdóttir semja og setja saman tónlistina en líkt og annað situr hún fremur illa í sýningunni þó að hún sé áheyrileg.

Forvitnilegar og fjölbreyttar sögur af alls konar fyrrverandi eru hér fléttaðar saman. Niðurstaðan er samsuða af hugmyndum sem smella aldrei. Spyrja má hvort Valur Freyr hefði mátt finna annan farveg fyrir þessar áhugaverðu sögur heldur en þann sem hér er boðið upp á. Grínið er hjákátlegt frekar en smellið og erfitt er að átta sig á þessum vinahóp. Svo sannarlega er þörf og pláss fyrir ný íslensk leikrit um samtímavandamál en því miður þá missir Fyrrverandi marks.

Niðurstaða: Þrátt fyrir nokkra góða brandara og kostulega frammistöðu frá Völu Kristínu er Fyrrverandi frústrerandi upplifun.