Kvikmyndir
Tryggð
★★★★
Leikstjórn: Ásthildur Kjartansdóttir
Aðalhlutverk: Elma Lísa Gunnarsdóttir, Enid Mbabazi, Raffaella Brizuela Sigurðardóttir, Claire Harpa Kristinsdóttir.

Tryggð er stórmerkileg kvikmynd sem maður hefur einhvern veginn á tilfinningunni að allt of margir séu að láta fram hjá sér fara. Það væri mikið glapræði þar sem hér er á ferðinni ákaflega vönduð og vel gerð kvikmynd sem á brýnt erindi við okkur öll.

Ásthildur Kjartansdóttir leikstýrir og skrifar handritið og skilar stórgóðri kvikmynd upp úr skáldsögunni Tryggðarpantur eftir Auði Jónsdóttur. Bók Auðar kom út 2006 og sjálfsagt ber það spádómsgáfu rithöfundarins skýrt vitni að sagan á enn frekar erindi nú en þá.

Elma Lísa Gunnarsdóttir leikur Gísellu, mátulega hrokafulla blaðakonu og íslenska forréttindapíu sem hefur það býsna gott í húsi sem hún erfði eftir ömmu sína. En ekki er allt sem sýnist og fjárhagurinn þrengist fljótt þegar hún segir upp í vinnunni.

Þá grípur hún á lofti tækifæri til þess að skrifa grein um aðstæður innflytjenda á Íslandi og kynnist þannig Mariu, frá Suður-Ameríku, og Abebu sem er hingað komin frá Úganda ásamt ungri dóttur sinni, Lunu.

Af misskilinni og skilyrtri hjarta­gæsku hvítu konunnar býður hún konunum að búa hjá sér og allt fer voða vel af stað. Gísella fyllir upp í andlegt og veraldlegt tómarúm með nýju leigjendunum en þegar efnahagur hennar þrengist og nýju „vinkonurnar“ vilja fá sjálfsagt athafnafrelsi súrnar sambúðin fljótt.

Myndin er ákaflega áferðarfögur, kvikmyndatakan er á köflum frábær og sviðsmyndin heillandi en mynda þó aðeins ramma um marglaga mannlegan harmleik utan um ágenga sögu. Upphaf, ris og endalok myndarinnar smella saman í firnasterka heild sem hálfpartinn bítur í halann á sjálfri sér þegar aðalpersónan er annars vegar.

Sjá einnig: Nístandi fagurt tímamótaverk

Hin vel upplýsta, vel meinandi, hvíta, vestræna „góðmennska“ okkar í garð „hinna“ sem deila jörðinni með okkur kristallast í míkrókosmósinum sem hús Gísellu er.

Konurnar sem hún hýsir af hjarta­gæsku og á eigingjörnum forsendum hafa hrakist hingað undan fátækt, styrjöldum og annarri óáran sem er ekki síst afleiðing ofbeldis og vestræns yfirgangs í þeirra heimshluta árhundruðum saman.

Hin vestræna sektarblandna hjálpfýsi og góðmennska gagnvart þessu ógæfusama fólki („ekki segja „þetta fólk!““) persónugerist dásamlega í Gísellu sem er í raun holdgervingur allra okkar hvítu, vestrænu forréttinda.

Ljóst litaraftið og þjóðernið, sem opnar nánast hvaða dyr sem er, gerir Gísellu mögulegt að hætta í fússi í vinnunni sem henni leiðist í, taka sér góðan tíma til að „fara yfir málin“, láta sér leiðast í tómu, barnlausu húsi, sulla í rauðvíni og setja saman lausleg plön um að skrifa grein um fátæka innflytjendur.

Allt þetta getur hún leyft sér á sama tíma og vextir hlaðast ofan á lánin og gjaldþrot vofir yfir. Samt lúxus sem Abeba getur ekki einu sinni látið sig dreyma um þar sem hún stritar myrkranna á milli til þess að hafa þak yfir höfuð sitt og dóttur sinnar.

Smátt og smátt verður áhorfendum ljóst að samkennd Gísellu með konunum bágstöddu nær einungis svo langt sem konurnar samþykkja yfirburði hennar og halda sig við fyrirframgefin hlutverk sín sem konur sem eiga bágt og þurfa aðstoð.

Það er til dæmis ekki vel séð að eiga kærasta, reykja sígarettur eða að benda Gísellu á að hún eigi eftir að vinna húsverk. Samskipti Gísellu og leigjendanna eru í rauninni míkrókosmós af ofríki nýlenduherra gagnvart hinum undirsettu; ráðríki hennar gagnvart skjólstæðingunum ágerist eftir því sem líður á myndina án þess að hún verði þess vör.

En það er einmitt svoleiðis sem hvít forréttindi virka; þau eru svo sjálfsögð, alltumlykjandi og mynda svo þéttofið net um veruleikann. Ein skýrasta birtingarmynd þess í myndinni er hve sjálfsagt Gísellu þykir að slá eign sinni á Lunu, dóttur Abebu, undir formerkjum velvildar.

Þetta mynstur er býsna vel þekkt og nær mörg hundruð ár aftur í tímann þar sem hvítum konum sem tilheyrðu yfirstétt nýlenduherranna þótti sjálfsagt að taka börn af svörtum ambáttum sínum sem eins konar sambland af lítilli manneskju og gæludýri.

Sjá einnig: Flóttafólk mótmælir: „Líf okkar eru í húfi“

Innflytjendur á Íslandi voru einmitt að mótmæla kröppum kjörum sínum hérna í gær. Pæliði aðeins í því og drífið ykkur svo í bíó að sjá Tryggð.

Niðurstaða: Falleg en átakanleg bíómynd sem á brýnt erindi við íslenskan samtíma og okkur öll. Mynd sem er ekki síður mikilvægt að allir sjái en Lof mér að falla. Við erum öll ein fjölskylda. Er þetta eitthvað flókið?