Fimmtán ára afmæli Eternal Sunshine of the Spotless Mind er fyrirtaks tilefni til þess að rifja upp hversu mögnuð þessi kvikmynd er. Vill líka svo skemmtilega til að hún hverfist einmitt um minningar og gleymsku. En þó fyrst og fremst sársaukafullar minningar og ástarsorg sem er svo óbærileg að aðalpersónan, sem Jim Carrey lék sérlega vel, var tilbúin til þess að nýta nýja tækni til þess að láta fjarlægja þær úr huga sínum.

Slíkt hið sama gerði fyrrverandi kærastan, sem Kate Winslet lék. Ástin og tilfinningarnar láta hins vegar ekki að sér hæða og þegar fyrrverandi kærustuparið hittist aftur, algerlega ómeðvituð um að þau áttu að baki fallegt samband og erfiðan skilnað, fella þau hugi saman aftur.

Auðvitað getur verið ofboðslega freistandi að fá frelsi frá þrúgandi og erfiðum minningum með því einfaldlega að láta þær hverfa. En hvað erum við annað en minningarnar sem við burðumst með?

Gildi minninganna

Sennilega ekki mikið og í þeirri erfiðu staðreynd leynist hinn fagri kjarni þessarar fimmtán ára gömlu myndar sem hefur staðist tímans tönn svo vel að þau sem mögulega eru búin að gleyma henni ættu að horfa á hana aftur. Aðrir hafa ekkert val. Þetta er mynd sem allir verða að sjá í það minnsta einu sinni á ævinni. Með því skilyrði að þeir gleymi henni ekki.

Persónu Winslet finnst hún á tímabili vera að hverfa vegna þess að hana skortir minningar sem hún áður átti og kvöldu hana. Og þegar parið er orðið ástfangið á ný og endurheimtir fyrri minningar ákveða þau samt að taka sénsinn á öðrum erfiðum sambandsslitum. Vegna þess að ástin er alltaf þess virði, sama hvað gerist síðar.

Stóru spurningarnar sem Eternal Sunshine of the Spotless Mind krefur áhorfandann um svör við, eru einfaldlega hvað gerist ef við sættum okkur við ástarsorgina frekar en að óttast hana. Hvernig væri að taka minningunum og sorginni bara sem hluta af okkur sjálfum frekar en að leggja á flótta?

Kvikmyndagagnrýnandinn Roger Ebert heitinn endurskoðaði dóm sinn um myndina 2010 og bætti hálfri stjörnu við til þess að hún fengi fullt hús. Sjálfur gaf ég henni fimm stjörnur í Fréttablaðinu á sínum tíma og get því ekki fjölgað þeim þótt ég glaður vildi. En í tilefni tímamótanna gef ég sjálfum mér fimmtán ára gamalt orðið. Og nú eins og þá er spurningarmerki í fyrirsögninni:

Lækning við ástarsorg?

„Sambandsslit og skilnaðir geta farið ansi illa með fólk og það eru þá ekki síst minningarnar um þá eða þann fyrrverandi sem valda hugarangri og éta þá sem engjast í ástarsorg upp að innan.

Í Eternal Sunshine of the Spotless Mind kemst Jim Carrey að því að það er til skemmtileg og ódýr lausn á þessu hvimleiða vandamáli; maður fer bara til læknis sem hreinsar burt allar minningar hans um fyrrverandi kærustuna sína.

Aðgerðin tekur eina nótt og þegar hann vaknar mun hann ekki sakna elskunnar sinnar, sem Kate Winslet leikur, einfaldlega vegna þess að fyrir honum hefur hún aldrei verið til.

Það borgar sig að segja sem minnst um innihald myndarinnar en atburðarásin á sér að mestu stað í huga aðalpersónunnar á meðan hún sefur og horfir á minningar sínar hverfa.

Sagan er eftir Charlie Kaufman sem er án efa einn frumlegasti handritshöfundurinn í Bandaríkjunum þessi misserin en hann á að baki snilldarmyndirnar Being John Malkovich og Adaptation. Þeir sem þekkja til verka hans ættu því að hafa nokkra hugmynd að því að hverju þeir ganga hér. Hann er sem fyrr að þvælast inni í kollinum á persónum sínum og það kemur vel í ljós hér að hann er orðinn býsna flinkur í þessum hugarflækjum þar sem Eternal Sunshine of the Spotless Mind er töluvert betri en fyrri myndirnar og þá er heilmikið sagt.

Sagan er í eðli sínu flókin og það hefði hæglega verið hægt að klúðra henni en framsetningin er pottþétt, áferðin smart og leikararnir svo góðir að það klikkar ekkert.

Carrey sýnir heldur betur hvað í honum býr og glansar í gegnum hlutverk sitt, Kate Winslet og Eliah Wood (ekkert hobbitalegur) eru einnig traust en senuþjófurinn er Mark Ruffalo sem er gersamlega óþekkjanlegur frá því í In the Cut og tekur af öll tvímæli um það að hann er leikari í toppklassa.

Eternal Sunshine of the Spotless Mind vekur upp margar spurningar um ástina, hugsanir, minningar og samskipti kynjanna. Hún svarar ef til vill engu en minnir á hið fornkveðna að enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur og að minningarnar eru það dýrmætasta sem við eigum þó þær geti verið sárar.

Lækningin við ástinni og sorginni sem getur fylgt henni finnst sjálfsagt aldrei en þessi mynd getur ýft upp sár hjá áhorfendum um leið og hún veitir huggun með því að sýna svo ekki verður um villst að sársauki og söknuður er eitthvað sem er óhjákvæmilegur fylgifiskur þess að vera til.

Eternal Sunshine er hreinn gullmoli í bíóflórunni þessa dagana. Mynd sem gleymist seint og býður upp á endalausar vangaveltur fyrir þá sem á annað borð nenna að pæla í nokkrum sköpuðum hlut. Brilljant mynd.“