Rithöfundurinn René Goscinny, sem lést 1977, og Albert Uderzo gerðu Gaulverjana með þá Ástrík og Steinrík fremsta meðal jafningja ódauðlega í teiknimyndasöguflokknum um Asterix og víðfræg afrek hans.

Bækurnar hafa frá 1959 selst í yfir 370 milljónum eintaka og verið gefnar út á yfir 100 tungumálum en Fjölvi gaf Ástrík fyrst út á íslensku 1974. Eftir langt hlé tók Froskur Útgáfa upp þráðinn og hefur í seinni tíð sinnt útgáfu Ástríks-bókanna á Íslandi.

Latn. Orða­listi: 1)sæll vertu, heill vertu

Uderzo heitinn á góðri stundu með sívinsælum sköpunarverkunum Obelix og Asterix.
Mynd/Philippe Cauvin

Rétt eins og aðdáendur og útgefendur um víða veröld syrgir Jean Posocco, hjá Froski, Uderzo, sem var 92 ára þegar hann lést, en segir að útgáfa hans muni „að sjálfsögðu halda áfram að gefa út allt sem tengist þessum frábæru sögum og lesa þær um ókomna tíð.“

Það munu þau Freyr Eyjólfsson, Gyða Jónsdóttir og Jón Birgir Valsson einnig gera en þau hafa haldið tryggð við Gallana vösku allt frá fyrstu kynnum í æsku seint á síðustu öld.

Kleópatra senuþjófur

„Að eiga Ástríks bók var í æsku eins og flottasti sími,“ segir Gyða Jónsdóttir um bækur sem teljast fjársjóður í dag. „Ég á enn mitt fyrsta eintak af Ástríki gallvaska sem Fjölvi gaf út 1974 en tengi þó mest við bókina um Ástrík og Kleópötru,“ heldur Gyða áfram og er ekki ein um að hafa heillast af drottningu Egypta sem vafði meira að segja Júlla Ses um fingur sér.

„Tilfinningin að mæta með bókina í Laugargerðisskóla er hlaðin lotningu. Þetta var alskemmtilegasta bókin í mínum huga. Kannski vegna þess að þarna var kona í „aðalhlutverki“ og senan þar sem hún mætir á „litla jeppanum“ að skoða framkvæmdir er stórkostleg í minningunni.

Gyða á enn þá dýr­gripinn mikla, fyrstu bókina, Ást­ríkur gall­vaski frá 1974 og ólympíu­kappinn er ekki langt undan.

Svo tíndust bækurnar inn hver af annarri, en tilfinningin fyrir þessum tveim fyrstu slær allt út, bara svona eins fyrsti bitinn af sérlega góðu súkkulaði, næstu bitar ná aldrei sama bragði.“

Sprellifandi húmor

„Teikningar Uderzo eru svo skemmtilegar, þessi húmor sem verður til í útliti og svipbrigðum er ótrúlegur og gefur svo mikla gleði. Bara að hugsa um þessar bækur færir mig inn í hinar yndislegu stundir sem ég átti við lestur bóka. Þarna var gleðin ávallt við völd, allar persónur svo ógleymanlegar og sama hver söguþráðurinn var þá var alltaf stutt í hláturtaugina.

Persónurnar eru ógleymanlegar og teikningar Uderzo gera svo skemmtileg persónueinkenni,“ segir Gyða þegar hún kinkar kolli til Uderzo heitins og nefnir sem dæmi: „Skemmtileg stærðarhlutföllin á þeim félögum Ástríki og Steinríki þar sem Ástríkur er sá snari og Steinríkur sá sterki og hundspottið er svo skemmtilegt,“ segir hún um hinn ómissandi Krílrík.

„Áhrif þessara bókmennta eru ef til vill helst að þær hjálpa manni að sjá spaugilegu hliðarnar á tilverunni almennt. Það má hafa gaman að öllu og óþarfi að taka allt of alvarlega.“

Rauðvín og baguette

„Ég kynntist Ástríki og Steinríki í bókabílnum sem kom einu sinni í viku upp í Breiðholt. Síðan þá hef ég alltaf haldið tryggð við þá og beðið spenntur eftir hverri nýrri bók. Teikningarnar eru vel unnar og grípandi, persónurnar eru æðislegar, sögurnar eru drepfyndnar og taka bæði á funheitum samtímamálum og frægum söguviðburðum,“ segir Freyr Eyjólfsson, útvarpsmaður með meiru.

„Það var fyrst og fyrst og fremst húmorinn, myndirnar og frá­bær ís­lensk þýðing sem dró mig að þessum bókum,“ segir Freyr.

„Þegar ég bjó í Frakklandi tók ég vel eftir því hversu mikið Frakkar elska þessar bækur og höfundana, þá Goscinny og Uderzo. Sögurnar ramma vel inn andrúmsloftið í Frakklandi eftir seinna stríð; samskiptin við nágrannaþjóðirnar, Tour de France-keppnina, uppreisnarmenn á Korsíku og margt fleira. Gaulverjarnir eru Frakkar í hnotskurn, kraftmiklir og lífsglaðir nautnaseggir, þversagnakenndir, þrasgjarnir og þrjóskir.“

Þorp þjóðarsálarinnar

„Nýrri bækur hafa síðan tekið til umfjöllunar sjálfstæðisbaráttu Skota og Wikileaks málið. Það var til að mynda stórviðburður og stórfrétt í Frakklandi þegar Uderzo lagði frá sér pennann og þeir Ferri og Conrad tóku við keflinu 2016 þegar Ástríkur í Piktalandi kom út.

Arftakarnir Conrad og Ferri sem tóku við Ástríki og Steinríki þegar Uderzo sleppti af þeim takinu 2016.
Fréttablaðið/Getty

Þessar bækur eru til á hverju einasta bókasafni og bókabúð í Frakklandi. Jafn stór hluti af franski þjóðarsál og rauðvínið og baguettan. Goscinny og Uderzo eru settir á stall með helstu mikilmennum þjóðarinnar í Frakklandi,“ segir Freyr og bætir við:

„Það var fyrst og fyrst og fremst húmorinn, myndirnar og frábær íslensk þýðing sem dró mig að þessum bókum. Síðan lærði maður slatta og fékk áhuga á sögu og landafræði við að lesa þessar sögur.“

Falspámaður í jólapakka

„Mín fyrstu kynni af Ástríki og félögum var á jólunum 1977 þegar ég fékk bókina um Ástrík og falsspámanninn úr einum jólapakkanum,“ segir Jón Birgir Valsson samskiptafræðingur. „Þá má segja að eftir að hafa lesið nokkuð af verkum þeirra hafi aðrar teiknimyndasögur þess tíma hafi fallið í skuggann af sköpunarverki Uderzo og textahöfundarins Goscinny.

Jón Birgir segir að nú þegar U­derzo hefur farið á fund Goscinny í æðri heimum vilji hann nota „tæki­færið og þakka þeim fé­lögum fyrir skemmtunina. Minning þeirra lifir í gegnum gaul­versku hetjurnar um ó­komna tíð“.

Það sem heillaði mig mest var persónugalleríið sem þeir buðu uppá í bókunum, ásamt því frjálsræði Gaulverja að þurfa ekki að óttast neitt, nema kannski að himnarnir gætu hrunið yfir þá.“

Jón Birgir segir Uderzo hafa náð að draga fram ótrúleg svipbrigði flestra persónanna alveg í takt við hnittinn texta Goscinny. „Þó ber að nefna að textarnir urðu sennilega á köflum aðeins fyndnari í þýðingu Þorbjörns Magnússonar, sem ég hygg að hafi leyft sér að fara aðeins frjálslega með textann í talblöðrunum til að aðlaga hann betur að íslenskum tíðaranda þess tíma.“

Leit að æskufjársjóði

Jón Birgir bendir á að Ástríkur og fleiri teiknimyndasögur sem komu út á íslensku fyrir 1980 skipi stóran sess hjá hans kynslóð og hafi aukið áhugann á bóklestri svo um munar.

Uderzo og Goscinny eldhressir með Ástrík á milli sín við frumsýningu kvikmyndar um kappann árið 1967.
Fréttablaðið/Getty

„Oftast þegar maður fékk nýja Ástríksbók þá las maður hana í strax og svo aftur og aftur, alltaf var hægt að reka augun í eitthvað nýtt sem yfirsást í fyrri lestrum.

Á fullorðins árum fékk ég áhuga á teiknimyndasögum barnæsku minnar og fór að safna Ástríksbókunum á ný,“ segir Jón Birgir og bætir við að hann hafi þurft að hafa mikið fyrir því að „ná“ öllum Ástríksbókunum sem komu út hjá Fjölva.

Monica Bellucci lék meinta fegurstu konu fornaldar, sjálfa Kleópötru, í kvikmynd byggðri á Ástríki og KLeópötru 2002.
Fréttablaðið/Samsett

„Síðasta bókin sem mig vantaði til að fullkomna safnið var Ástríkur heppni og það tók mig nokkur ár að verða mér út um hana,“ segir Jón sem eignaðist hana loksins á haustmánuðum 2017.

„Hún kostaði skildinginn og það má segja að það hafi tekið mig 40 ár að safna þessum bókum.“ Og hann er ekki hættur vegna þess að „sem betur fer heldur Froskur bókaútgáfa merki Ástríks á lofti og hefur verið ötull í að gefa út skáldverk þeirra Goscinny og Uderzo. Þannig að þá má enn á sig blómum bæta.“

Eltingarleikur gamalla aðdáenda við frumútgáfur Ástríksbókanna frá Fjölva er á köflum jafn æsilegur og hamagangurinn í kringum grautarpottinn forðum.

Jing og jang

Jón bendir þó á að þrátt fyrir teiknisnilli Uderzo hafi bækurnar aldrei orðið þær sömu eftir að Goscinny féll frá fyrir aldur fram. „Bækurnar Ástríkur og sonur, Ástríkur og þrætugjáin og hrakningasaga Ástríks náðu ekki viðlíka flugi og hinar bækurnar. Því má segja að Goscinny hafi verið jing á móti jangi Uderzos.“