Nína Richter
Laugardagur 31. desember 2022
15.00 GMT

Árið var ár afléttinga á takmörkunum af ýmsu tagi sem tengdust heimsfaraldrinum. Öllum sóttvarnartakmörkunum innanlands og á landamærum var aflétt aðfaranótt föstudagsins 25. febrúar. Covid-19 faraldurinn hefur litað orðalista síðustu ára og að sjálfsögðu vonum við að þetta sé í síðasta sinn sem slíkt gerist.

Orð ársins er Aflétting

Önnur orð sem rötuðu á lista:

Rafhlaupahjól

Orðin rafhlaupahjól, rafmagnshlaupahjól og rafskúta voru tíðir gestir á síðum fjölmiðla á árinu sem nú er að líða.

Inngilding

Þýðingin á enska orðinu inclusion. Orðið er helst notað í tengslum við umræðu um mikilvægi þess að tryggja aðgengi allra hópa að samfélaginu.

Afslaufun

Aflýsing og slaufun eru orð notuð yfir höfnun samfélagsins gagnvart gerendum, í tilfellum þar sem kynferðisbrotamál hafa komið í dagsljósið. Orðin öðluðust sess í almennri umræðu í kjölfar #MeToo-byltingarinnar árið 2017. Fljótlega fór þó að bera á því að þvert á áhyggjuraddir áttu margir hinna aflýstu eða slaufuðu afturkvæmt í sviðsljósið og atvinnulífið og vildu sumir kalla slík tilfelli dæmi um svokallaða afslaufun.

Verðbólga

Verðbólga hrjáði þjóðina á árinu sem leið og var orðin tíður og heldur óvelkominn gestur í umræðuna 2022.

Rafmyntaglæpir

Nútímalegir glæpir á borð við rafmyntaglæpi og kortasvindl af ýmsu tagi hrjáðu landann og fólk var ítrekað varað við því að láta glepjast af undarlegum póstsendingum og beiðnum um greiðslur og kortaupplýsingar.

Ferðamet

Ferðamet var slegið í sumar og hálf þjóðin virtist skella sér til Ítalíu, Tenerife eða á báða staðina ef marka má samfélagsmiðla.

Tenetásur og brottnámsbaukar voru landanum ofarlega í huga á árinu 2022.
Mynd/Samsett

Tilnefningar til orðs ársins 2022 hjá öðrum stofnunum:

Vefsetrið Orðabók.is tilnefndi eftirfarandi orð

Bókaþynnka

Saknaðartilfinning til söguheimsins sem lesendur fá eftir að hafa klárað bók.

Brottnámsbaukur

Kaffimál til að taka með sér heitan drykk út af veitingastað.

Eyrnaspenar

Lítil þráðlaus heyrnartól sem á ensku kallast airpods.

Gommugræja

So. Að sinna mörgum verkefnum á sama tíma. Að gommugræja eitthvað. Íslensk þýðing á enska hugtakinu multitasking.

Hleðslukvíði

Kvíði gagnvart því að rafhlaðan í símanum klárist á óheppilegum tíma þegar ekki er hægt að stinga tækinu í samband.

Hraðtíska

Fjöldaframleidd föt sem lítið eru notuð og daga uppi í landfyllingum. Framleidd úr ódýrum efnum af láglaunafólki sem starfar við slæmar aðstæður.

Leghafi

Ókynjað hugtak yfir þá sem eru með leg. Ekki allir sem hafa leg eru konur og ekki eru allar konur með leg.

Sófavitringur

Sá sem veit öll svör við spurningakeppnum í sjónvarpinu svo lengi sem hann situr á sófanum heima hjá sér.

Váhrifaskvaldur

Sá sem fjasar á samfélagsmiðlum fáum til góðs.

Veðurstofusumar

Tímabilið 1. júní til 30. september, sem Veðurstofa Íslands skilgreinir sem sumar á Íslandi.

Slaufanir og af-slaufanir áttu sinn sess í umræðunni á árinu sem er að líða.
Mynd/Samsett

RÚV tilnefnir eftirfarandi orð sem orð ársins:

Armslengd

- Kom oft upp í samhengi við umdeilda sölu á Íslandsbanka. Forsætisráðherra skilgreindi armslengd, í samhengi opinberrar stjórnsýslu, sem fjarlægð milli stefnumótunar og framkvæmdar í því skyni að koma í veg fyrir að stjórnmál hafi óæskileg áhrif á faglega stjórnun og rekstur.

Hoppa

- Í samhengi við rafskútuleigur. Stærsta leigan á Íslandi heitir Hopp og þeir sem nota ferðamátann tala gjarnan um að hoppa á milli staða.

Húðrútína

- Að sinna húð, yfirleitt húð í andliti, með sérstökum meðulum og tækni.

Inngilding

- Kom fram árið 2016. Höfundur orðsins er sagður Berglind Rós Magnúsdóttir sem þýðir enska hugtakið inclusion í samhengi við skólastarf.

Innrás

- Innrás Rússa í Úkraínu í febrúar leiddi til skelfilegra hörmunga fyrir Úkraínumenn og fólksflótti brast á auk þess sem efnahagslegra áhrifa gætir um alla álfuna.

Íþróttaþvætti

- Tengist hugtökum á borð við hvítþvott, grænþvott og bleikþvott, þar sem stórfyrirtæki nota íþróttir til að beina athygli frá spillingu. Orðið var notað í tengslum við mannréttindabrot í Katar þar sem HM í knattspyrnu var haldin á árinu.

Kaupmáttarbruni

- Formaður BHM lét þau orð falla í tengslum við kjaraviðræður að markmiðið hlyti að vera að stöðva kaupmáttarbrunann.

Mathöll

- Mathallir verða fleiri en kindurnar í landinu með sama áframhaldi. Fyrsta mathöllin opnaði árið 2017 og nú eru mathallirnar orðnar tíu.

Móttökubúðir

- Metfjöldi flóttafólks kom til landsins á árinu og dómsmálaráðherra sagði við fjölmiðla í október að honum hugnaðist vel að koma á fót móttökubúðum fyrir flóttafólk, og fullyrti við sama tækifæri að það væri ekki það sama og flóttamannabúðir.

Neyðarbirgðir

- Nauðsynlegar birgðir til að tryggja lífsafkomu þjóðarinnar á hættutímum.

Orkuskipti

- Aðgerðir til að auka hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa í orkubúskap landsins.

Rampa

- Í samhengi við verkefnið Römpum upp Ísland

Tenetásur

- Seðlabankastjóri sagði í október að tíðar tásumyndir frá Tenerife væru merki um kröftuga einkaneyslu á fyrri árshelmingi.

Tilboðskvíði

- Þegar fólki finnst það verða nýta sér tilboð á dögum á borð við Svartan föstudag og sambærilega tilboðsdaga.

Þriðja vaktin

- Hugtak notað til að lýsa hugrænni byrði sem konur bera oft frekar en karlar í heimilishaldi.

*Leitin að orði ársins hjá Fréttablaðinu fór fram með óformlegri könnun blaðamanns á ritstjórn Fréttablaðsins í desember 2022.

Athugasemdir