Menning

Ærsla­full, á­hrifa­mikil og blá­köld al­vara Ein­ræðis­herrans

Leikara­hópurinn er með því sterkasta sem hefur sést á sviðinu ný­lega og sýningin ber krafti hans vitni, þrátt fyrir eitt gífur­lega gallað at­riði – en eitt hliðar­spor má ekki lita alla sýninguna.

Sigurður er algjörlega öruggur í túlkun sinni. Mynd/Hörður Sveinsson

Leikhús
Einræðisherrann
****
Þjóðleikhúsið
Höfundur: Charlie Chaplin
Leikgerð og leikstjórn: Nikolaj Cederholm
Leikendur: Sigurður Sigurjónsson, Ilmur Kristjánsdóttir, Guðjón Davíð Karlsson, Hallgrímur Ólafsson, Þröstur Leó Gunnarsson, Ólafía Hrönn Jónsdóttir, Pálmi Gestsson, Oddur Júlíusson og Sigurður Þór Óskarsson
Meðleikstjóri: Malene Begtrup
Leikmynd: Kim Witzel
Búningar: Line Bech
Tónlistarstjórn, píanóleikur og leikhljóð: Karl Olgeirsson
Sviðshreyfingar: Anja Gaardbo
Slapstick: Kasper Ravnhøj
Lýsing: Ólafur Ágúst Stefánsson
Hljóðmynd: Aron Þór Arnarsson
Þýðing: Magnea J. Matthíasdóttir

Ofur venjulegur rakari lifir af orustu á ótrúlegan hátt, hann bjargar samborgara úr lífshættu og þeir brotlenda á flótta. Tuttugu árum seinna snýr rakarinn aftur minnislaus til gjörbreyttra heimahaga. Sögusviðið er lok fyrri heimsstyrjaldarinnar og millistríðsárin, í landi sem deilir ansi mörgum einkennum með Þýskalandi þegar ónefndur yfirvaraskeggjaður nasisti er að undirbúa yfirtöku heimsins.

Á annan í jólum frumsýndi Þjóðleikhúsið Einræðisherrann, verk byggt á goðsagnakenndri bíómynd Charlie Chaplin en í nýrri danskri uppfærslu leikstjórans Nikolaj Cederholm.

Tómanía er land í örvinglun, atvinnuleysi er landlægt og þjóðin enn í sárum eftir niðurlægingu stríðsins. Slíkur jarðvegur er frjór fyrir sterkan leiðtoga með stórhættulegar hugmyndir. Sigurður Sigurjónsson hefur hér tveimur hlutverkum að sinna, annars vegar einræðisherrans Hynkels og hins vegar orðfáa rakarans Charlie. Sigurður er algjörlega öruggur í túlkun sinni og listrænni framkvæmd í þessu flókna verkefni. Hann reynir ekki að herma eftir Chaplin heldur finnur hann innblástur í líkamsbeitingu hans, einbeitni og einlægni.

Eins og alltaf er mjög gleðilegt að sjá Þröst Leó snúa aftur á leiksviðið. Hann leiðir sýninguna áfram sem sögumaður ásamt því að sinna nokkrum öðrum smærri hlutverkum, sem og margir aðrir leikarar sýningarinnar. Líkt og Sigurður af hjúpar Þröstur Leó innra líf persónanna með því að segja lítið og leyfa leikhúsupplifuninni að fæðast í gegnum augnaráð og þögn. Saman eru þeir bráðfyndnir, rakarasenan þeirra er lipurlega framkvæmd og ein sú fyndnasta í sýningunni.

Ilmur á líka sviðsendurkomu í Einræðisherranum og sinnir nánast eina kvenhlutverkinu sem hefur dramatískt vægi. Í heildina leysti hún hlutverkið vel af hendi með skörpum kómískum innkomum en stundum vantaði aðeins á dramatísku hliðina til að vega upp á móti ærslalátunum.

Landslið grínleikara

Guðjón Davíð og Hallgrímur mynda áhugavert dúó í sýningunni, sá fyrri sem foringjasleikjan Gubbels og sá seinni sem uppreisnarseggurinn Schultz. Grínið er Guðjóni Davíð eðlislægt og nýtur hann sín virkilega vel í öfgafullum hreyfingum sem og broslegum tímasetningum. Hallgrímur hefur erfiðara verk að vinna, enda er Schultz táknmynd stóískra efasemda, en hittir í mark sem mannlegt hjarta sýningarinnar. Hitt dúóið mynda þeir Oddur og Sigurður Þór í fjölmörgum hlutverkum en njóta sín best sem hermennirnir sem þrá að fylgja fyrirmælum. Báðir skilja þeir vel hvernig lita má kómedíu með djörfum ýkjum en spara sér slík látalæti þangað til þær hitta þráðbeint í mark.

Ekki er ofsögum sagt að á sviðinu stendur hluti af landsliði íslenskra grínleikara og Ólafía Hrönn sýnir af hverju hún er fremst á meðal jafningja, nánast óþekkjanleg sem ofurstinn Boring og hr. Mann. Hún gefur sig alla í hlutverkin og uppsker hlátursgusur fyrir vikið. Meðlimur í þessu sama landsliði er Pálmi sem stendur sig með prýði. Hann hikar ekki við að fara alla leið í sinni túlkun en ber tjón vegna vondra ákvarðana sem skrifast á leikstjóra og handritshöfund sýningarinnar.

Nikolaj misstígur sig

Fyrrnefndur Nikolaj Cederholm setti upphaf legu sýninguna upp í Danmörku. Í heildina er úrvinnslan á klassík Chaplins beitt og hugmyndafræðilega sterk, í ætt við Bertold Brecht. Leikhúsið er afhjúpað sem ærslaleikur en fjörið og léttleikinn geyma grafalvarleg pólitísk skilaboð. Atriðin sem tengja saman fyrri og seinni hluta sýningarinnar virka afskaplega vel, þar sem lífsgleði gyðinganna er borin saman við hermarséringu nasistanna. Aftur á móti má setja spurningarmerki við sumar ákvarðanir Cederholms bæði sem handritshöfundar og leikstjóra, sérstaklega þegar líða tekur á sýninguna.

Yfir höfuð er Einræðisherrann fín og vel tímasett ádeila um öfgafulla hugmyndafræði, heim þar sem fordómar um fólk af öðrum uppruna vaða uppi. En þegar líða tekur á sýninguna misstígur Nikolaj sig í atriði þegar Napolini, leikinn af Pálma, kemur fram á sjónarsviðið. Þá dvína áhrifin samstundis. Í stað einræðisherra Bakteríu fá áhorfendur að horfa upp á einræðisherra Spagettí, og hans fylgdarlið sem er samansett af furðulegum staðalímyndum. Þar með upphefst langdreginn og ófyndinn kaf li sem fer að mestu fram á ensku, ekki leikurunum í hag, og er uppfullur af gamaldags grínleyfum.

Tímalaus skilaboð

Eitt af því jákvæða er að Cederholm tekur listræna teymið sitt frá Danmörku með á strendur landsins og hressandi er að sjá erlent sviðslistafólk aftur á stóru sviði leikhúsanna. Leikmynd Kim Witzel geymir marga útpælda leyndardóma undir einföldu yfirborðinu, og víða er bryddað upp á spennandi útfærslum. Búningar Line Bech eru sömuleiðis áhrifaríkir, þó varð blúnduþyngdin Ilmi aðeins til ama. Aftur á móti standa sviðshreyfingar og skrípalátatilbúningur þeirra Önju Gaardbo og Kaspers Ravnhøj algjörlega upp úr. Hér er borin virðing fyrir grínsögunni og kynt síðan hressilega undir, á slagsmálin og hópsenurnar er stundum unun að horfa.

En án efa er Karl Olgeirsson ein af stjörnum kvöldsins, hann sér um tónlistarstjórn, píanóleik og leikhljóð. Í samvinnu við leikhópinn tekst honum að skapa heildræna og áhrifamikla hljóðmynd sem töfrar fram bæði dýpt og kómík, í skemmtilegri samsuðu með sviðshreyfingunum. Hann er einstaklingurinn sem tengir alla sýninguna saman án þess að sýnast en er ómetanlegur þátttakandi samt sem áður.

Charlie Chaplin byrjaði að skrifa The Great Dictator löngu áður en stríðsglæpir nasistanna urðu heiminum ljósir, hann þekkti öll öfgamerkin og þær hættur sem fordómar bera með sér. Einræðisherrann inniheldur tímalaus skilaboð um mikilvægi umburðarlyndis, kærleika og friðar. Öfgahægrihreyfingar eru enn á ný að rísa í Evrópu og sýningin er þörf áminning um hættur sem í því felast. Lokaræða rakarans er ennþá áhrifamikið og framúrstefnulegt uppbrot.

Leikarahópurinn er með því sterkasta sem hefur sést á sviðinu nýlega og sýningin ber krafti hans vitni, þrátt fyrir eitt gífurlega gallað atriði – en eitt hliðarspor má ekki lita alla sýninguna.

Niðurstaða: Sigurður skín í eftirminnilegri sýningu sem ásamt því að framkalla hlátur boðar kærleik og umburðarlyndi.

Athugasemdir

Auglýsing
Auglýsing

Tengdar fréttir

Menning

Leikdómur: Grjótkast í glerhúsi

Menning

Jón Viðar snýr aftur: Hangið í frakka­löfum Ibsens

Menning

Í sam­tali við söguna

Auglýsing

Nýjast

Efna til hand­rita­sam­keppni fyrir hljóð­bækur

Léttum fólki lífið

Dorma býður frábært úrval fermingarrúma

Bræður geðhjálpast að

Hreyfiafl þarf til að knýja mann áfram

Reyndi að komast um borð í flugvél nakinn

Auglýsing