Þegar listamenn fara á milli listgreina þá er oftar en ekki óhjákvæmilegt að þeir taki með sér ákveðna hugsun sem birtist í verkum þeirra. Ákveðin nálgun sem getur birst með ýmsum hætti og það þó að viðkomandi listamaður hafi ekki endilega lagt upp með slíka vegferð í huga. Steinunn G. Helgadóttir, rithöfundur, skáld og myndlistarkona, er dæmi um slíkan listamann. Bakgrunnur Steinunnar er í myndlistinni en þaðan hefur leið hennar legið í ljóð og smásögur yfir til skáldsögunnar en hennar fyrsta skáldsaga, Raddir úr húsi loftskeytamannsins, kom út um vorið 2016 og hlaut ljómandi viðtökur.

Önnur skáldsaga Steinunnar, Samfeðra, kom út síðastliðinn fimmtudag og það er reyndar forvitnilegt að hún skuli velja vorið til útgáfunnar í stað þess skella sér í hið söluvænlega og rammíslenska jólabókaflóð. Steinunn tekur undir að þetta sé sérstakur útgáfutími en hann einfaldlega henti henni mjög vel. „Það er mjög gott að koma út í rólegheitunum um vor þegar allt er að vakna til lífsins.“

Veröld í sjálfri sér
Rétt eins og í Raddir úr húsi loftskeytamannsins er sögusvið Samfeðra í fortíðinni, nánar tiltekið árið 1974. Sagan segir frá ungum manni að nafni Janus sem við andlát móður sinnar kemst að því að hann eigi ellefu hálfsystkini víða um landið og leggur í hringferð til þess að kynnast þessu náskylda en bláókunnuga fólki. Aðspurð um hvers vegna fortíðin hafi aftur orðið fyrir valinu sem sögusvið segir Steinunn skýringuna helst að finna í því að þessar tvær fyrstu skáldsögur hennar hangi soldið saman. „Þessar tvær bækur eru eins og síamstvíburar sem er búið að aðskilja. Aðalsöguhetjan, Janus, er þarna að koma inn á fullorðinsárin og megnið af bókinni er um ferðina sem hann tekst á hendur árið 1974 en það er líka komið við í samtímanum.“

Í Samfeðra beitir Steinunn heillandi frásagnarhætti með ólíkum sjónarhornum og reyndar einnig mismunandi sögumönnum. Auk þess að koma lesandanum í sífellu á óvart með það hvaða persóna er þungamiðja hvers kafla fyrir sig. Steinunn segir að í fyrsta lagi finnist henni dáldið gaman að koma lesendum á óvart. „Ég held líka að lífið sé soldið svona ef það er skoðað. Það er ekki línuleg frásögn í gegnum stafrófið heldur meiri hliðarspor. Meiri bútasaumur. Þess vegna vildi ég líka fá inn fleiri en einn sögumann vegna þess að það eykur á þessa tengingunni við lífið. Við erum ekki ein um að segja hvorki okkar eigin sögu né annarra. Áhrifin verða kannski dálítið eins og að sitja með landakort í tímanum fyrir framan sig og setja pinna í ákveðna staði eftir því sem maður ferðast um tímann og landið. Fyrir mér eru þetta nefnilega svo miklir hringir,“ segir Steinunn hugsi og hér leyna sér ekki áhrifin frá myndlistinni og bætir við: „Fyrst er það sigling föðurins í kringum landið með strandferðaskipi í ferðinni þegar öll þessi börn koma undir – það er hringur. Og svo er það ferðin um hringveginn og að lokum opnast hringvegurinn. Þannig að myndrænt sé ég fyrir mér hring og hringi. Veröld í sjálfri sér.“

Sitthvað séð og heyrt 

Steinunn leiðir sína lesendur um þetta myndræna ferðalag í kringum landið og eitt af því sem óneitanlega vekur athygli manns sem lesanda er að persónurnar sem á vegi manns verða eru flestar ansi jaðarsettar innan samfélagsins. Jafnvel einhvers konar hliðarafurðir í lífi föðurins sem skapaði þau en lét þau jafnframt um að lifa sínu lífi án nokkurs konar íhlutunar eða áhuga. „Já, þetta verða alltaf hliðarafurðir og ég get ekki neitað því að þau eru jaðarsett mörg hver. En kannski erum við öll dálítið jaðarsett svona hvert í sínu horni, kannski er samfélagið bara einn stór klumpur af jaðarsettu fólki, ég veit það ekki,“ segir Steinunn og hlær. „En þetta er aðeins öðruvísi fólk, margt af þessu. Enda er mest gaman að skrifa um þannig fólk. Því óvenjulegra sem fólkið er, örlög þess og allt í kringum það, þeim mun áhugaverðara verður að skrifa um það.“

Aðspurð um það hvert hún leiti fanga segir Steinunn að það sé nú víða. „Eiginlega út um allt. Ég er rosalega forvitin og ef ég heyri eitthvað eða sé sem kveikir í mér þá gríp ég það. Mér finnst rosalega gaman að lesa litlar fréttir um eitthvað og ekkert, er á netinu og hlusta á fólk eftir föngum og svo er ég bara orðin svo rosalega gömul að ég hef sitthvað séð og heyrt.“

Að horfa í tómið 

Á þessu tímabili sem sagan á sér stað þá breytist ansi margt í þjóðfélaginu og eitt af því sem var lagt til hliðar á þessum tíma var guð og kirkjan. Og nú vil ég ekki fara eitthvað rosalega djúpt í það en óneitanlega hafði ég það í huga þegar ég skrifaði þessa bók að fólk er alltaf að leita að einhverju. Þetta er leit okkar allra og við eigum það mörg hver líka sameiginlegt að við vitum ekki alveg að hverju við erum leita. Það er hægt að kalla það föður eða móður. Það skiptir ekki máli. Það er þörfin og leitin sem skiptir máli. Í þessari leit er þörf fyrir að það sé eitthvað þarna fyrir framan mann annað en tómið. Þannig er það til að mynda með Janus; hann óttast himingeiminn og finnst erfitt að horfa upp í hann. Það er hluti af þessu að það er erfitt að horfa inn í tómið. Það er skelfileg tilhugsun hvað hann er í senn tómur en samt fullur af einhverju sem við vitum ekkert hvað er.“ Fbl_Megin: Og allar eru þessar persónur með þessi nánu blóðbönd eitthvað svo skelfilega einar í veröldinni, ekki satt? Fbl_Megin: „Já, þær eru það. Ég býst við að við séum flest öll ein og það er ekkert hægt að líta undan því.“

En það er samt aldrei langt í húmorinn í þínum bókum engu að síður? „Nei, maður verður að hafa húmor. Fyrir það fyrsta þá er það þannig þegar maður er að biðla til fólks um að lesa bókina sína þá er maður að fara fram á að það noti frítímann sinn. Og ef maður ætlar að taka tíma af fólki þá verður maður að reyna að hafa það þannig að fólki leiðist ekki á meðan. Því það er dauðasynd að skrifa leiðinlegar bækur, lífið er alltof stutt fyrir leiðinlegar bækur. Þær rýra orðspor bókmenntanna.“