„Það skiptir okkur miklu máli að vera ábyrg í öllu því sem við gerum, hvort sem það snýr að samfélaginu, efnahagslífinu eða umhverfinu, og við verjum á hverju ári miklum tíma og fjármagni í að ná því marki. Mín skoðun er nefnilega sú að umhverfismál snúist um ábyrgð og ábyrgðartilfinningu. Það er ekki nóg að haka í einhver box – þú verður alltaf að leita leiða til að gera enn betur,“ segir Steinunn Dögg Steinsson, framkvæmdastjóri öryggis- og umhverfissviðs.

Umtalsvert minni losun

„Norðurál leggur áherslu á að starfsemi fyrirtækisins sé í sátt við umhverfið og við reynum að stuðla að aukinni umhverfisvitund og þátttöku starfsfólks í umbótum. Við höfum sett okkur metnaðarfull markmið um að losun gróðurhúsalofttegunda utan viðskiptakerfis ESB skuli árið 2030 hafa dregist saman um a.m.k. 40% miðað við árið 2015. Jafnframt skuli urðun á blönduðum úrgangi hafa dregist saman um minnst 40% fyrir árið 2030 miðað við árið 2015,“ segir Steinunn.

Aðgerðaáætlun Norðuráls í loftslagsmálum samanstendur af 10 aðgerðum sem er ætlað að vera leiðarvísir fyrirtækisins að settu marki. „Nú þegar hefur góður árangur náðst. Losun gróðurhúsalofttegunda sem áætlunin nær til hefur dregist saman um 29% og úrgangsmagn um 2%. Þessi árangur er starfsmönnum Norðuráls hvatning til að halda áfram ötulu starfi við að draga úr umhverfisáhrifum starfseminnar.“

Steinunn segir að framleiðsla áls á Íslandi sé í algerum sérflokki á heimsvísu hvað varðar umhverfismál. „Við erum í þeirri einstöku aðstöðu að geta notað endurnýjanlega raforku, sem unnin er á sjálfbæran hátt. Það eru afar fá lönd sem bjóða upp á slíkt og þetta þýðir að álið okkar er með því umhverfisvænasta sem býðst.“

Steinunn Dögg Steinsen, framkvæmdastjóri öryggis- og umhverfissviðs Norðuráls, segir starfsfólk fyrirtækisins ákaflega stolt af þeim árangri sem náðst hefur. MYND/AÐSEND

Hún segir að þrátt fyrir þetta hafi Norðurál viljað ganga lengra og sjá hvað hægt væri að ná kolefnisfótspori álframleiðslu langt niður. „Við fórum því í gegnum allt framleiðsluferlið í því skyni að mæla og skrásetja umhverfisáhrif allra hlekkjanna í framleiðslukeðjunni, allt frá því að súrálið er grafið upp og þar til fullunnið ál er komið til viðskiptavinar. Þessi vinna var forsenda þess að geta svo hagað innkaupum og hannað framleiðsluferlið til að lágmarka umhverfisáhrifin almennt,“ segir Steinunn.

„Afraksturinn var Natur-Al. Ál undir merkjum Natur-Al hefur kolefnisspor sem jafngildir 4 tonnum af koldíoxíði á hvert tonn af áli, og er þar allt tekið með í reikninginn – frá öflun báxíts og vinnslu áloxíðs til álvinnslu og flutnings alla leið til kaupanda. Heildarlosun kolefnisígilda við framleiðslu Natur-Al er innan við fjórðungur af meðallosun álframleiðslu í heiminum, sem er um 18 tonn á hvert tonn af áli. Við erum gríðarlega stolt af þessum árangri og teljum að framleiðsla sem þessi geti veitt íslensku áli verulegt samkeppnisforskot.“

Steinunn nefnir einnig að Norðurál á Grundartanga hlaut nýverið hina alþjóðlegu ASI-vottun um umhverfisvæna og ábyrga framleiðslu, fyrst þeirra álfyrirtækja sem starfa á Íslandi. „Vottunin staðfestir að Norðurál stenst ítrustu kröfur um samfélagslega ábyrgð, heiðarlega viðskiptahætti, umhverfisvænt hráefni og framleiðslu. Það sem ASI-staðallinn gengur út á er að búa til ákveðnar leikreglur fyrir alla virðiskeðjuna, frá báxíti til afurðarinnar sem þú ert að afhenda, hvort sem það er súrálið, álið eða Nespresso-hylkin.“

Áhrifin af vottuninni eru bæði margþætt og mikilvæg. „Þetta gengur út á miklu meira en bara umhverfisáhrif, þetta eru líka samfélagsleg áhrif og hvernig við stýrum fyrirtækinu. Þetta er yfirgripsmikið og við erum ofboðslega stolt af þessu. Við erum búin að vera að vinna í langan tíma að því að fá utanaðkomandi staðfestingu á að við erum nákvæmlega það fyrirtæki sem við segjumst vera – fyrirtæki sem rekið er af ábyrgð og í sátt við samfélag og umhverfi.“

Álið frá Norðuráli er með því umhverfisvænasta sem býðst.

Tvenns konar umhverfisbókhald

Steinunn segir að grunnforsenda þess að geta sett sér umhverfismarkmið og náð þeim sé að mæla mjög nákvæmlega umhverfisáhrif rekstursins. „Við framleiðslu áls með rafgreiningu verður til losun sem hefur bæði hnattræn og staðbundin áhrif. Frá upphafi reksturs okkar hafa óháðir aðilar fylgst mjög náið með allri losun okkar og áhrifum á umhverfið. Við birtum svo niðurstöður mælinganna opinberlega á hverju ári. Við höldum vel utan um þetta allt.“

Umhverfisáhrif starfseminnar eru tvíþætt. „Annars vegar eru það umhverfisáhrif sem fylgja álframleiðslunni sjálfri og svo umhverfisáhrifin sem fylgja því að vera eins og hvert annað stórt fyrirtæki. Því fylgir úrgangur og losun að reka fyrirtæki. Við erum því í raun með tvenns konar umhverfisbókhald. Annars vegar það sem heldur utan um framleiðsluhlutann og svo hins vegar það sem heldur utan um losun sem verður til við annan rekstur fyrirtækisins,“ útskýrir Steinunn.

„Varðandi losunina sem verður á gróðurhúsalofttegundum í framleiðsluferlinu þá verðum við að skila inn sérbókhaldi um það sem er vottað af Evrópusambandinu og við þurfum að kaupa okkur kvóta fyrir því. Núna var fyrsta tímabilið að klárast og við erum búin að kaupa CO2 kvóta fyrir það sem kemur þar fyrir 1,8 milljarða. Svo erum við með annað kolefnisbókhald sem er þá til dæmis losun á CO2 við akstur til og frá vinnunni og ruslið frá okkur. Þar erum við búin að fjárfesta mikið í orkuskiptum á svæðinu okkar,“ segir Steinunn.

Norðurál er með tvenns konar umhverfisbókhald en fyrirtækið hefur náð gríðarlega góðum árangri á sviði umhverfismála síðustu ár. myndir/aðsendar

Umhverfistengdar bónusgreiðslur

Að sögn Steinunnar hefur mikið af þeim árangri sem náðst hefur, verið í gegnum stöðugan rekstur og frábært starfsfólk.

„Margt af því sem við höfum gert hefði aldrei náðst nema fyrir áhuga og þátttöku alls starfsfólksins. Þegar um er að ræða svona umfangsmiklar aðgerðir þurfa öll að vinna saman. Það skiptir allt máli, stórir hlutir og litlir, og þess vegna er mikilvægt að geta virkjað starfsfólk í að breyta venjum sínum, hvort sem það er inni á kaffistofum eða í því hvernig við skiptum um skaut og annað inni í kerskála.“

Steinunn segir starfsfólkið hafa verið gríðarlega jákvætt fyrir þessu og tekið heilshugar þátt. „Það er alls ekki sjálfgefið. Við erum stór vinnustaður og framleiðslan okkar er mannaflafrek. Maður nær ekki svona árangri nema við séum öll saman í að leysa það sem við erum að gera.“

Hún tekur sem dæmi markmið sem sett var um að minnka olíunotkun í rekstrinum. „Fyrst settum við upp fjórar rafhleðslustöðvar á bílastæðinu og töldum okkur nokkuð rausnarleg. En þær urðu strax umsetnar, því um leið og þetta var í boði fór starfsfólkið okkar að fjárfesta í raf- og tvinnbílum og taka þannig þátt í orkuskiptunum. Á þessum tíma, eða árið 2015, vorum við ekki komin með okkar eigin rafknúnu bíla en þegar við sáum hversu vel þetta gekk þá fórum við strax í að skoða það hvernig við gætum skipt út okkar samferðabílum. Núna eru hleðslustöðvarnar okkar orðnar 32 og á annan tug okkar eigin bíla eru rafknúnir, en betri mælikvarði á árangurinn er að milli áranna 2015 og 2020 dróst olíunotkun okkar saman um 77.600 lítra, eða 14,3%,“ segir Steinunn.

Hún segir að starfsfólk fái líka umbun ef vel gengur í umhverfismálum. „Allt starfsfólk Norðuráls fær bónusgreiðslur, sem eru meðal annars tengdar frammistöðu fyrirtækisins á sviði umhverfismála. Við trúum því að með árvekni og vitund um áhrif okkar á umhverfið getum við bætt okkur jafnt og þétt í stóru sem smáu.“

Norðurál var fyrst íslenskra álvera til að hljóta ASI-vottun.

Samstarf við háskólasamfélagið

Ljóst er að farnar hafa verið ótal leiðir til þess að draga úr umhverfisáhrifum Norðuráls. „Við leggjum mikið upp úr því að flokka sorp og erum alltaf að leita leiða til að finna lausnir og endurnýtanlegar leiðir fyrir það sem við höfum ekki fundið einhvern farveg fyrir. Við höfum meðal annars verið í samstarfi við háskólana um að kortleggja með okkur hvað er að falla til og við erum líka virk í að leita leiða til að lágmarka einnota dót á svæðinu,“ upplýsir Steinunn.

„Þar getum við verið að tala um einfalda hluti eins og að skipta út einnota plastglösum fyrir margnota bolla, en einnig umfangsmeiri verkefni. Þannig hefur verið í gangi verkefni sem gengur út á að skoða möguleika á föngun og niðurdælingu koldíoxíðs sem kemur frá framleiðslu kerskála með Carbfix. Helsta áskorunin í þessu verkefni er að auka styrk koldíoxíðs í þeim hluta útblástursins sem er fangaður svo hægt sé að notast við aðferð Carbfix. Þetta er nokkuð sem getur haft umtalsverð áhrif á reksturinn og á losunina og við erum mjög spennt fyrir.“

Steinunn segir mikinn einhug ríkja meðal starfsfólks fyrirtækisins í þessum efnum.

„Það er svo skemmtilegt hvað öll eru til í að taka þátt í verkefnum sem snúa að því að vera ábyrg og sinna umhverfinu okkar og það hefur alltaf ríkt mikil samstaða um þetta. Lykillinn í rekstri fyrirtækisins er að miða að því hvernig við getum verið ábyrg í því sem við erum að gera og það er svo gaman að taka þátt í starfi þar sem hægt er að hafa áhrif.“