Það hefur oft verið sagt að það sé ekki nóg að vita af hjálpartækjum, það þurfi líka að vita hvernig eigi að nota þau. Það á ekki síst við um bæði síma og hjartastuðtæki, segir Tómas Gíslason, aðstoðarframkvæmdastjóri Neyðarlínunnar. Hann segir ekki nóg að vita að það eigi að hringja í 112 ef komið er að einstaklingi í hjartastoppi, það þurfi líka að muna að hringja áður en nokkuð annað er gert.

Hringja fyrst, hjálpa svo

„Við þreytumst seint á að segja að fyrst þurfi að hringja, svo að aðstoða. Ef komið er að einstaklingi í hjartastoppi er nauðsynlegt að byrja á að hringja í 112 til að tryggja að hjálp sé á leiðinni og í framhaldi þarf að fara í aðgerðir sem hámarka líkurnar á því að sjúklingurinn lifi hjartastoppið af,“ segir Tómas. Hann bendir á að þeir sem lendi í hjartastoppi deyi af súrefnisþurrð á tiltölulega skömmum tíma, aðeins nokkrum mínútum.

„Með hjartahnoði má hins vegar lengja þennan tíma töluvert mikið,“ segir Tómas. „Það er samt ólíklegt að hjartahnoð komi hjartanu af stað aftur. Hjartastuðtæki gera það hins vegar, sé stoppið af því tagi.“

Tómas segir ferlið einfalt.

„Þegar hringt er í Neyðarlínuna í síma 112 vegna hjartastopps fer neyðarvörður okkar í að sjá til þess að þeir sem þegar eru á vettvangi grípi til réttra aðgerða til að hefja endurlífgun,“ segir hann. „Bráðnauðsynlegt er að koma súrefni upp í heila á meðan beðið er eftir að sjúkraflutningamenn komi á staðinn. Efst á lista er að koma sjúklingi fyrir á hörðu undirlagi og hefja hnoð og ef til vill blástur í kjölfarið. Ef vitað er um hjartastuðtæki í nágrenninu er sjálfsagt að senda einhvern eftir því, séu fleiri á vettvangi.“

Þörf á skýrum merkingum

Tómas bendir á að það sé ekki nóg að vita af gagnsemi hjartastuðtækja, þau þurfi að vera til staðar og staðsetning þeirra vel merkt.

„Hjartastuðtæki ættu að vera úti um allt og sýnilega merkt. Hér á landi hef ég séð merkimiða sem eru kannski tíu sentimetrar á kant, sem er alltof lítið og í því uppnámi sem getur skapast á vettvangi getur það kostað dýrmætan tíma að sjá ekki tækið,“ segir hann. „Víða erlendis eru skiltin sem merkja hjartastuðtæki allt að metri á kant. Þannig eru þau sýnileg um leið og litið er í kringum sig og þannig ætti það alltaf að vera.“

Ætti að vera skyldubúnaður

„Mér þætti ekki óeðlilegt að sveitarfélög í dreifðari byggðum hlutuðust til um að hjartastuðtæki væri aðgengilegt á öllum helstu samkomustöðum, svo sem verslunum, veitingahúsum, söfnum og sundstöðum,“ segir Tómas. „Í öryggisleiðbeiningum Umhverfisstofnunar fyrir sundstaði er til að mynda tilgreint að hjartastuðtæki séu æskilegur búnaður, en ég myndi vilja taka dýpra í árinni og segja að þau ættu að vera skyldubúnaður, að minnsta kosti alls staðar þar sem reikna má með að viðbragð sjúkrabíls sé meira en tíu mínútur.“

Til staðar, vel merkt og aðgengilegt

Tómas bendir á að endurlífgunarráð Bretlands hafi gert rannsókn á því hvaða skilaboð þurfi að setja á skilti sem auglýsa staðsetningu hjartastuðtækja til að lækka þröskulda almennings fyrir notkun þeirra.

„Niðurstaðan var sú að þar þurfi að sjást með skýrum hætti að allir geta notað hjartastuðtæki og þjálfun sé alls ekki nauðsynleg,“ segir hann. „Einungis þurfi að fylgja leiðbeiningum, enda sé tækið einfalt í notkun og eigi að nota þegar einstaklingur er meðvitundarlaus og andi ekki eðlilega.

Staðsetning hjartastuðtækja og skiltanna sem vísa til þeirra geta ráðið úrslitum um hvort þau komi að gagni eða ekki. Tækin þurfa fyrir það fyrsta að vera til staðar, í öðru lagi vel merkt og í þriðja lagi aðgengileg,“ segir Tómas. „Þannig festist staðsetning þeirra í undirmeðvitund þeirra sem nota rýmið reglulega og þegar neyð kemur upp gengur allt fumlaust fyrir sig og þá er vonandi hægt að bjarga mannslífum, þar sem hver mínúta getur skipt máli.“