Rétt á þjónustu VIRK eiga þeir einstaklingar sem ekki geta sinnt starfi sínu að hluta eða öllu leyti eða tekið þátt á vinnumarkaði vegna hindrana af völdum heilsubrests. Einstaklingar þurfa beiðni eða vottorð frá lækni til að koma í þjónustu og einnig að hafa það að markmiði að vilja verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði eða að auka þátttöku sína á vinnumarkaði.

Undanfarin misseri hefur aukin áhersla verið lögð á starfsendurhæfingu samhliða vinnu hjá VIRK. Jónína Waagfjörð, sviðsstjóri ráðgjafar og atvinnutengingar hjá VIRK, segir starfsendurhæfingu samhliða vinnu hafi alltaf staðið til boða hjá VIRK og margir hafi nýtt sér þann möguleika. Vinnan sjálf getur oft verið besta úrræðið í starfsendurhæfingunni en rannsóknir hafa einmitt sýnt að úrræði sem tengjast vinnustaðnum eru oft árangursríkari. „Það að fá tækifæri til að draga úr starfshlutfalli og sækja starfsendurhæfingu samhliða vinnu getur reynst mjög árangursríkt fyrir marga. Þá stígur fólk aldrei alveg frá vinnustaðnum heldur er reynt að aðlaga starfið að getu einstaklingsins, yfir ákveðinn tíma.

Í byrjun starfsendurhæfingar þarf oft að draga enn frekar úr starfshlutfalli en eftir því sem líður á tímann getur starfshlutfallið orðið stærra og þá fækkar oft úrræðum sem einstaklingurinn sækir. Markmiðið er að ná aftur upp í fyrra starfshlutfall.

Þjónustuþegar VIRK sem nýta sér starfsendurhæfingu samhliða vinnu þurfa að hafa tíma til að sækja viðeigandi úrræði auk þess sem mikilvægt er að geta hvílt sig og safnað kröftum. Þess vegna geta þeir ekki verið í fullri vinnu eða námi samhliða starfsendurhæfingunni. Að taka virkan þátt í starfsendurhæfingu þarf sinn tíma og það er erfitt ef viðkomandi er í fullu starfi eða námi,“ segir Jónína.

Ferlið er sérstaklega sniðið að þörfum einstaklingsins

Jónína segir starfsendurhæfingu samhliða vinnu geti komið til greina fyrir starfsmenn sem eiga erfitt með að skila vinnu sinni á fullnægjandi hátt vegna heilsubrests. „Oft er vinnustaðurinn þegar búinn að koma til móts við starfsmanninn með aðlögunum á vinnustað, vinnutíma og/eða verkefnum sem hefur ekki náð að breyta starfsgetu starfsmannsins. Þá væri kannski gott að skoða starfsendurhæfingu samhliða vinnu.

Mögulega þarf að draga enn frekar úr starfshlutfalli í byrjun en síðan er hægt að auka það á stigvaxandi máta eftir því sem starfsmanninum fer að líða betur. Lengd starfsendurhæfingar er hugsuð að jafnaði í 6–8 mánuði en ferlið er sniðið að þörfum einstaklingsins og því getur það verið styttra eða eitthvað lengra en lagt er upp með í byrjun.“

Stefnt sé að sama markmiði hvort sem fólk er að sækja starfsendurhæfingu með vinnu eða hefur farið alveg af vinnumarkaðinum – að ná heilsu aftur til að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. „Þannig að starfsendurhæfingin og þau úrræði sem standa einstaklingnum til boða eru þau sömu. Það sem er frábrugðið í þeim tilfellum þar sem vinnustaðurinn tekur þátt í ferlinu að möguleiki er á aðlögun á vinnustað, vinnutíma og/eða verkefnum og vinnustaðurinn styður starfsmanninn í gegnum allt ferlið.“

Skipulagið þarf að virka fyrir starfsmann og vinnustað

Sérfræðingur frá VIRK, starfsmaðurinn og yfirmaður hans á vinnustaðnum komi að því að skipuleggja ferlið hvað varðar stigvaxandi endurkomu í fyrra starfshlutfall. „Skipulagið þarf að virka fyrir bæði starfsmanninn og vinnustaðinn og saman verður til stigvaxandi virkniáætlun sem allir viðkomandi telja að muni geta gengið upp. Sérfræðingur frá VIRK fylgir síðan þjónustuþeganum eftir á vinnustaðnum.

Endurmat á virkniáætlun á vinnustað á sér stað reglulega í gegnum starfsendurhæfingarferlið. Auðvitað koma stundum upp aðstæður sem kalla á endurmat á áætlun og þá er bókaður tími til að fara yfir hlutina. Niðurstaða þessara funda getur verið að halda áætlun eins og sett var upp í byrjun eða gefa í eða draga úr allt eftir því hvernig gengur hjá starfsmanninum í starfsendurhæfingunni.“

Áhugahvöt og virk þátttaka einstaklingsins skiptir miklu máli

Eins og í allri starfsendurhæfingu þá skiptir áhugahvöt einstaklingsins miklu máli og segir oft mest til um hvernig muni ganga þ.e. hvort einstaklingnum takist að snúa aftur í sitt fyrra starfshlutfall. „Rannsóknir sýna að áhugahvöt hefur mikið forspárgildi hvað varðar endurkomu til vinnu eftir starfsendurhæfingu. Því er virk þátttaka þjónustuþega í öllum úrræðum mjög mikilvæg, hvort sem það er hjá hinum ýmsu fagaðilum (t.d. sálfræðingum, sjúkraþjálfurum, hópúrræðum) eða hjá ráðgjafa VIRK.

Þátttaka starfsmanns á vinnustaðnum eftir því sem hann getur er líka mjög mikilvæg til þess að starfsendurhæfingin skili tilhlýðilegum árangri. Þar sem vinnustaðurinn er með í ferlinu, þá skiptir það öllu máli að stjórnendur hafi samþykkt að vera með og séu tilbúnir að koma til móts við starfsmanninn með vinnuaðlögun að getu hans sem stundum þýðir að það þarf að fara tvö skref aftur til þess að taka þrjú skref áfram. Rannsóknir hafa sýnt fram á mikilvægi þess að gefa kost á vinnuaðlögun til að auðvelda starfsmönnum að snúa aftur til vinnu og skila vinnu sinni á fullnægjandi hátt.“

Skilyrði starfsendurhæfingar

Allir sem telja sig þurfa starfsendurhæfingu hjá VIRK þurfa að skila vottorði frá lækni þar sem fram kemur staðfesting á heilsubresti sem hindri fulla þátttöku á vinnumarkaði. „Eins og fyrr segir þá geta þjónustuþegar ekki verið í fullri vinnu eða námi samhliða starfsendurhæfingu og erum við meira að horfa til starfshlutfalls í kringum 60–70%, eða lægra, ef einstaklingar stefna á starfsendurhæfingu samhliða vinnu. Í sumum tilfellum þarf að byrja í enn lægra starfshlutfalli sem síðan er aukið í ferlinu upp í fullt starfshlutfall eða fyrra starfshlutfall ef einstaklingur var í hlutastarfi.

Allar upplýsingar um starfsendurhæfingu hjá VIRK má finna á vefsíðu VIRK (virk.is). Ef einstaklingar vilja og hafa fengið samþykki á sínum vinnustað til að taka þátt í starfsendurhæfingu samhliða vinnu þá er mikilvægt að þeir láti starfsendurhæfingarráðgjafa sinn vita en einnig getur þetta komið fram í beiðninni um starfsendurhæfingu frá lækni viðkomandi.

Þá geta stjórnendur eða einstaklingar sem vilja leita frekari upplýsinga um hvernig koma megi þessu ferli af stað haft samband við sérfræðing í atvinnuteymi VIRK með því að senda tölvupóst á atvinnutenging@virk.is eða hringt í okkur“, segir Jónína að lokum.