Andri Heiðar Kristinsson, stafrænn leiðtogi í fjármála- og efnahagsráðuneytinu, segir marga aðila koma að þeim stafrænu umbótum sem bæði fyrirhugaðar eru og unnið er að um þessar mundir.

„Verkefnastofa um stafrænt Ísland, sem starfar á vegum fjármála- og efnahagsráðuneytisins, hefur það hlutverk að tryggja markmið ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki og vinnur með ráðuneytum, stofnunum og öðrum opinberum aðilum að því að efla stafræna þjónustu við almenning og tryggja þannig skýr, einföld og hraðvirk samskipti.“

Einfaldari og hraðari samskipti

Það sparast umtalsverður tími og fyrirhöfn með innleiðingu og notkun stafrænna lausna í starfsemi hins opinbera. „Of mikill tími fólks, fyrirtækja og starfsmanna stofnana fer í dag í afgreiðslu einfaldra umsókna og erinda sem ætti að vera hægt að ganga frá samstundis á netinu. Nú eru til dæmis til u.þ.b. 3.000 mismunandi PDF-eyðublöð á vefsíðum opinberra aðila sem fyrirtæki og einstaklingar þurfa að prenta út, fylla út handvirkt og annaðhvort skanna inn og senda í tölvupósti, eða hreinlega að keyra með undirritað eintak til viðkomandi stofnunar. Við vinnum hörðum höndum að því að færa öll þessi eyðublöð yfir á stafrænt form til að spara fyrirtækjum sporin, auka hagræði og stytta afgreiðslutíma erinda í samskiptum við hið opinbera.“

Ísland.is kemur þér beint að efninu

Stafrænar lausnir á borð við Ísland.is hafa reynst vel og gert notendum kleift að nálgast ýmsa opinbera þjónustu og gögn án óþarfa milligöngu. „Vefurinn Ísland.is er upplýsinga- og þjónustuveita opinberra aðila á Íslandi. Þar geta fólk og fyrirtæki fengið upplýsingar og notið margvíslegrar þjónustu hjá opinberum aðilum á einum stað. Á Ísland.is getur fólk komist beint að efninu í samskiptum við hið opinbera ef það veit ekki hvert það á að snúa sér eða hvar á að byrja. Nú þegar eru í boði á annað hundrað stafrænar umsóknir og leyfi sem hægt er að ljúka með sjálfsafgreiðslu á netinu, en það er þó einungis byrjunin.“

Fyrirhugaðar eru breytingar sem koma til með að spara bæði tíma og peninga. „Strax á þessu ári mun vefurinn fara í gegnum miklar breytingar og verður stafræn þjónusta hins opinbera stórefld. Sem dæmi má nefna að innan nokkurra vikna verður þar hægt að sækja um og fá afhent rafrænt sakavottorð í pósthólfið á Ísland.is án þess að þurfa að keyra í heimsókn til sýslumanna og fá það prentað á pappír,“ útskýrir Andri.

„Stafræn samskipti hafa aldrei verið mikilvægari í samfélaginu og markmiðið með Ísland.is er að einstaklingar og fyrirtæki geti rekið erindi sín við stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga, hvenær sem er, hvar sem er og án tafar. Einnig geti einstaklingar og fyrirtæki fengið upplýsingar um mál sín og fylgst með stöðu þeirra.“

Auknar fjárfestingar í stafrænum innviðum

Atburðarás undanfarinna vikna hefur nú leitt til aukinna fjárfestinga ríkisins á ýmsum sviðum. „Umfangsmikil aukning fjárfestingar í tækni, stafrænum lausnum og betri upplýsingakerfum í þágu einstaklinga og fyrirtækja er áformuð samkvæmt þingsályktunartillögu fjármála- og efnahagsráðherra sem lögð var fyrir Alþingi í síðustu viku. Aukningin er hluti af 20 ma.kr. fjárfestingaátaki sem kynnt var nýlega og er liður í viðamiklum aðgerðum ríkisstjórnarinnar vegna kórónuveirunnar. Alls verða framlög aukin um 1.350 m.kr. á árinu 2020 til verkefna á sviði nýsköpunar, upplýsingatækni, netöryggis og stafrænnar þjónustu, samkvæmt þingsályktuninni.“

Verkefni af þessu tagi fela í sér margs konar samfélagslegan ávinning. „Markmið fjárfestingaverkefnanna er að leysa úr læðingi fjölda nýrra tækifæra sem felast í notkun stafrænna lausna og auka með því afköst einstaklinga, fyrirtækja og stofnana með tilheyrandi tímasparnaði og framleiðniaukningu. Áætla má að þjóðhagslegur ávinningur sem hlýst af tímasparnaði, styttri málsmeðferð og jákvæðum umhverfisáhrifum vegna lægri prent- og sendingarkostnaðar geti numið allt að 30 ma.kr. á ári næstu fimm árin.“

Jónatan Arnar Örlygsson verkefnastjóri kynnir framtíðarsýn Stafræns Íslands fyrir hugbúnaðarfyrirtækjum fyrir nokkru.

Stafrænar umsóknir um vegabréf og fæðingarorlof

Áhrifanna mun gæta víða. „Aukin stafvæðing þjónustu við almenning verður í forgrunni en til stendur að hraða um 400-500 þjónustuferlum sem m.a. snúa að leyfisveitingum fyrirtækja, fjölskyldu- og forræðismálum hjá sýslumönnum, rafrænum þinglýsingum og stafrænum umsóknum um vegabréf og fæðingarorlof. Sérstök áhersla verður á heilbrigðismál, m.a. með átaksverkefni til stuðnings nýskapandi lausnum í heilbrigðisþjónustu. Þá verður unnið að áframhaldandi þróun sjúkraskrárkerfis, meðal annars til að ná betur utan um biðlista og samskipti við almenning. Einnig verður unnið að endurnýjun upplýsingatæknikerfa og eflingu tækniinnviða hins opinbera. Miðað er við að verkefnin, sem fjármögnuð eru í þessu sérstaka fjárfestingarátaki, hefjist í síðasta lagi í september og verði lokið næsta vor.“

Fjárfest í opnum hugbúnaði í samstarfi við atvinnulífið

Vonir eru bundnar við að með átakinu skapist ný störf og aukin tækifæri. „Við hröðun fjárfestinga í þróun stafrænnar þjónustu hins opinbera verður lögð áhersla á áframhaldandi þróun Ísland.is sem miðlægrar þjónustugáttar. Markmið stjórnvalda er að Ísland komist í fremstu röð í framboði á stafrænni þjónustu á næstu þremur árum. Með aukinni notkun opins hugbúnaðar er stuðlað að frekari nýsköpun, bæði hjá hinu opinbera og í einkageiranum. Áætlað er að fjárfesting stjórnvalda í stafrænum innviðum geti skapað 140-170 ársverk í upplýsingatækni og tengdum greinum. Þar af munu um 60-70 störf skapast á þessu ári og allt að 100 störf á árinu 2021.“

Þjónusta við fyrirtæki bætt og leyfisveitingum hraðað

Ljóst er að margt mun breytast á komandi mánuðum. „Til viðbótar við þjónustu við almenning verður einnig unnið markvisst að því að bæta stafræna þjónustu við fyrirtæki og hraða afgreiðslu á ýmiss konar leyfisveitingum. Til að mynda verða allir reikningar ríkissjóðs og stofnana sendir út rafrænt til fyrirtækja frá 1. maí á þessu ári, í samstarfi við Fjársýsluna, og jafnframt verður hægt að skoða yfirlit yfir alla reikninga, sækja hreyfingaryfirlit og skoða innheimtustöðu fyrirtækisins á Ísland.is.“

Mun þetta draga verulega úr pappírsnotkun og þar af leiðandi kostnaði. „Til viðbótar við það aukna þjónustustig sem þetta felur í sér fyrir stjórnendur, bókara, gjaldkera og aðra sem sinna fjármálum fyrirtækja, þá hefur þetta verkefni í för með sér afar jákvæð umhverfisáhrif þar sem það dregur úr notkun pappírs og sparar yfir 200 milljónir króna á ári í prentkostnað og póstburðargjöld fyrir hið opinbera.“

Aðgerðir af þessu tagi skila sér einnig í minni biðtíma. „Annað dæmi er að nýlega var verkefni lokið í samstarfi við Ferðamálastofu og nú eru allar umsóknir um leyfisveitingar fyrirtækja í ferðaþjónustu komnar á stafrænt form, s.s. ferðaskrifstofuleyfi, árleg skil fyrir ferðaskrifstofur og margt fleira. Áður var meðalafgreiðslutími umsóknar um ferðaskrifstofuleyfi um 45 dagar, en í nú er þessi tími í flestum tilfellum kominn niður fyrir tíu daga og er áfram unnið hörðum höndum að því að stytta umsóknartímann enn frekar.“

Stafræn umbylting hefur jákvæð umhverfisáhrif

Þá eru umhverfisáhrifin veruleg. „Til viðbótar við aukið þjónustustig og jákvæð efnahagsleg áhrif þess að stytta afgreiðslutíma erinda og spara hjá hinu opinbera, hefur stafræn umbylting einnig jákvæð umhverfisáhrif. Með stafrænum samskiptum minnkar prentun á pappír til muna og sendingarkostnaður sparast með tilheyrandi minnkun á losun gróðurhúsalofttegunda. Í dag eru þær einnig ófáar bílferðirnar sem einstaklingar og fyrirtæki þurfa að fara á milli stofnana sem hægt verður að sleppa og spara þannig enn frekari útblástur. Það er því ljóst að fjárfesting í stafrænum innviðum hins opinbera skilar sér margfalt til baka.“

Allar ábendingar og hugmyndir vel þegnar á [email protected]