ÝMIR technologies og SORPA hafa um langt skeið átt samstarf um að þróa sjálfbærar ráðstöfunarleiðir fyrir lífrænan úrgang og er skemmst að minnast samkomulags aðilanna um að nýta tækni ÝMIS til að vinna lífdísil úr allt að 10 þúsund tonnum af sláturúrgangi árlega, sem undirritað var í júní síðastliðnum.

„Nú er komið að því að hleypa af stokkunum næsta samstarfsverkefni ÝMIS og SORPU,“ segir Sigurður Ingólfsson, forstjóri ÝMIS.

Undirbúningur þess hófst þegar árið 2018 innan Tækniþróunarsjóðsverkefnisins „Frá urðun til auðlindar“, sem ÝMIR vann í samstarfi við SORPU og Háskóla Íslands. Laut verkefnið meðal annars að forvinnslu á margvíslegum lífrænum úrgangi með svokallaðri gufusprengiaðferð (e. Pre-treatment by Steam Explosion, PSE).

„Sumar tegundir lífræns úrgangs eru svo tormeltar og lítt aðgengilegar fyrir þær örverur sem geta breytt honum í verðmætar afurðir með náttúrulegum hætti, að ferlið tekur óralangan tíma, jafnvel mörg ár. Hugmyndin að PSE-einingunni var að þróa tæknibúnað til að stytta þennan tíma verulega. Með því að brjóta úrganginn niður og dauðhreinsa hann í leiðinni, svo óheppilegar örverur séu ekki að trufla niðurbrotsferlið, mætti hugsanlega skapa verðmæti úr vandmeðförnum úrgangi sem engin haldbær lífræn úrræði eru til fyrir í dag,“ útskýrir Sigurður.

„Þannig gætu náttúruleg endurvinnsluúrræði fyrir lífrænan úrgang orðið efnahagslega samkeppnishæf við skaðlegar ráðstöfunarleiðir á borð við urðun og brennslu. Skilningur fer vaxandi á því að það er aðeins í sjálfsblekkingarveröld mannskepnunnar sem í boði er að henda hlutum. Í náttúrunni verður allt sem lifir matur, áburður, eldsneyti og efniviður í nýtt líf þegar það deyr. Þessu verðum við að ná valdi á, því samanborið við slík ferli fela urðun og brennsla í sér óásættanlega sóun.“

Stofnendur ÝMIS: Oddur Ingólfsson, Ásgeir Matthíasson og Sigurður Ingólfsson. MYND/AÐSEND

Hann tekur sem dæmi þann umfangsmikla lífræna úrgangsflokk sem einnota, rakadrægar hreinlætisvörur eru (öðru nafni notaðar pappírsbleyjur) en til SORPU berast um 9.000 tonn af þeim á ári hverju.

„Bleyjurnar innihalda mikið plast, en einnig sellulósa, sem er lífrænt efni og er spennandi hráefni til dæmis í iðnaðaralkóhól, metaneldsneyti eða metanól, að því tilskildu að það takist að brjóta sellulósann niður í smærri kolvetni, til dæmis sterkjur eða sykrur. Auk þess verkefnis að brjóta niður sellulósann þarf að takast á við það að bleyjurnar eru óhjákvæmilega sýktar af örverum sem alltaf hljóta að trufla náttúrulega umbreytingu hans í verðmæti,“ segir Sigurður.

„PSE-eining okkar vinnur í aðalatriðum þannig að heit gufa er látin þrengja sér djúpt inn í efnið um ákveðinn tíma við gríðarlegan þrýsting, sem síðan er skyndilega aflétt. Við það velur vatnsgufan stystu leið út úr efninu og rífur það í sundur í smáagnir í leiðinni. Þannig er þessum búnaði ætlað að vinna á tormeltustu þáttum lífræna úrgangsins og brjóta hann niður í einfaldari sameindir, sem eru aðgengilegri fyrir örverur endurvinnsluferlisins. Loks hefur þessi harkalega meðferð í för með sér dauðhreinsun úrgangsins, svo nýjum og gagnlegum örverum reynist auðvelt að nema þar land og hefja endurnýjunarferlið. Að lokum er spennandi að sjá hvaða áhrif forvinnslan hefur á aðskotaefni í lífræna úrganginum, einkum plast. Víst er að PSE-tilraunaverkefnið mun stórauka þekkingu okkar á þeim tækifærum sem í boði eru í náttúrulegri endurvinnslu vandmeðfarinna tegunda lífræns úrgangs.“

Rakadrægar hreinlætisvörur vekja spurningar í tengslum við lífræna endurvinnslu. MYND/AÐSEND

Bleyjubaninn gæti markað þáttaskil

„Það er spennandi áfangi að setja nú loks upp frumgerðina á athafnasvæði SORPU í Álfsnesi og hefja skipulegar tilraunir með valdar úrgangstegundir. Þá kemur óhjákvæmilega í ljós hvort búnaðurinn getur staðið undir þeim miklu væntingum sem gerðar eru til hans og kristallast í gælunafninu „Bleyjubaninn“ sem starfsmenn völdu þessu tæki strax í upphafi þróunarferlisins,“ segir Sigurður kankvís á svip.

Hann bætir við að ef spár bjartsýnustu manna gangi eftir, gæti þessi búnaður markað þáttaskil á heimsvísu í meðferð ákveðinna strauma lífræns úrgangs, sem hingað til hefur skort úrræði til að meðhöndla með lífrænum hætti og endurvinna.

„Endurvinnslustöðvar fyrir lífrænan úrgang, svokallaðar MBT stöðvar (e. Mechanical Biological Treatment), er að finna víða um heim og þær verða sífellt fleiri eftir því sem vitund manna vex um þá staðreynd að urðun lífræns úrgangs og brennsla hans með stórkostlegu orkutapi eru óásættanlegar ráðstöfunarleiðir,“ segir hann.

Frumgerð bleyjubana ÝMIS á lokastigi. MYNDIR/AÐSEND

Sigurður segir „Bleyjubanann“ rökrétt og spennandi skref í vöruþróun hjá ÝMI technologies. Fyrirtækið var upphaflega stofnað árið 2008 til að framleiða sjálfbært lífeldsneyti úr innlendu hráefni. Snemma var ráðist í verkefnið „Íslenskur lífdísill“ með stuðningi Tækniþróunarsjóðs.

„Innan þess verkefnis tókst að framleiða hágæða lífdísileldsneyti úr nokkrum tegundum af innlendu hráefni. „Við tók margra ára þróun tæknibúnaðar og aðferða til framleiðslu hágæða eldsneytis úr úrgangshráefni, meðal annars innan Tækniþróunarsjóðsverkefnanna „Lífrænn úrgangur til orkuskipta“ og „Frá urðun til auðlindar“, sem bæði voru unnin af ÝMI í samstarfi við Sorpu og Háskóla Íslands á árunum 2013 til 2020. Verkefnin skiluðu auk Bleyjubanans þremur öðrum einkaleyfum, sem eru langt komin í alþjóðlegu ferli, og lúta þau öll að því með einum eða öðrum hætti að skapa verðmæti úr lífrænum úrgangi.“

Sjá nánar á ymirtec.is