Marta B. Marteinsdóttir, vörumerkjastjóri hjá OJK-ÍSAM, segir að ýmislegt hafi verið gert á þessu ári þar sem 70 ár séu liðin frá stofnun ORA. „Við höfum komið með alls konar skemmtilegar nýjungar og líka „gamlar“ nýjungar eins og fiskibollur í tómatsósu, eða eins og margir kalla þær, „fiskibollur í bleikri“.

Við settum afmælissíld í takmörkuðu upplagi á markaðinn í haust. Þessi jólin fáum við svo okkar klassísku grænu baunir í upprunalegum umbúðum sem Atli Már Árnason hannaði og teiknaði árið 1953,“ upplýsir hún en gaman verður að sjá gömlu umbúðirnar vakna á ný.

Jólaminning um ORA grænar

Þegar Marta er spurð hvers vegna Íslendingar séu svona háðir því að fá ORA baunir og rauðkál um jólin, svarar hún: „Meðlætið er ríkt í þjóðarsálinni. Það er löng hefð fyrir Ora baunum með jólamatnum en ég býst við að það sé vegna grænmetisskorts á Íslandi fyrri ára og niðursuðuvara því mjög góður kostur. Síðan eru grænar ORA baunir bara mjög gott meðlæti og passa vel með hangikjötinu,“ segir hún og bætir við að í Norður-Evrópu sé rík hefð fyrir því að borða súrsað grænmeti með reyktu kjöti en það gefur ferskt súrt bragð og örlitla sætu sem vegur upp á móti salti og reyk í kjötinu.

„Grænar baunir eru örlítið sætar á bragðið og virka því vel með reyktu kjöti á borð við hangikjöt og hamborgarhrygg. Enginn þarf að óttast að fá ekki ORA grænar um jólin. Við framleiðum hundruð þúsunda baunadósa,“ segir Marta.

Þegar hún er spurð hvort hún eigi sjálf endurminningar um þessa vörur, svarar hún því játandi. „Í minningunni hugsa ég alltaf til ömmu minnar þegar hún eldaði jólamatinn. Hún var yfirleitt með hamborgarhrygg og brúnaðar kartöflur. Með því var alltaf sama meðlætið, ORA grænar, rauðkál og svo rauðrófusalat. Ég áttaði mig ekki á því fyrr en ég var orðinn unglingur að það borðuðu ekki allir Íslendingar sama jólamatinn. Fyrir mér eru þessar vörur nátengdar jólunum. Þær eru jafn jólalegar og hangikjötið og laufabrauðið.“

Grænar baunir frá ORA hafa fylgt þjóðinni í 70 ár og það styttist í hundrað ára afmæli kremkexins frá Frón.

Marta segist telja að kynslóðir sem nú séu að alast upp muni halda í þessa jólahefð. „Ég vona að við höldum í gamlar og góðar íslenskar jólahefðir. Jólamaturinn okkar er órjúfanlegur hluti bæði aðventunnar og hátíðarhaldanna. Margir eru mjög vanafastir hvað jólahefðirnar varðar og vilja gjarnan halda í það sem þeir ólust upp við. Ég held að það muni ekki breytast í bráð og margir muni áfram halda í þann jólamat sem þeir ólust upp við. Þessar vörur hafa mestmegnis haldist alveg eins síðastliðin 70 ár. Framleiðslan í dag tekur auðvitað mið af nútímakröfum en bragðið er það sama,“ segir Marta. „Síðan eru nýjar spennandi vörur væntanlegar fljótlega.“

Síld á jólahlaðborðið

Aðrar vinsælar vörur hjá ORA er hátíðar- og jólasíld. Marta segir að síldin sé vinsæl enda gæðavara. „Mikil vinna fer í að verka og útbúa síldina. Hún er fersksöltuð í tunnu og geymd við kjöraðstæður. Síldarbitum er síðan blandað saman við annað hráefni og hún handunnin á þennan hátt. Það er alveg nostrað við hana, enda mikilvægt fyrir okkur að vanda til verka, síldin er ómissandi á jólahlaðborðin í aðdraganda jóla. Við byrjuðum einnig nýlega með sérstaka afmælissíld en það er sérútgáfa af marineraðri síld. Í henni er basilíka, sítróna, epli og laukur sem gefur henni ferskt bragð. Hráefnin gera hana ferskari á bragðið sem við teljum að muni falla vel í kramið hjá landsmönnum.

Síldin er alltaf góð og hefur vaxið í vinsældum meðal Íslendinga á aðventunni. Hún á sinn fasta sess á jólahlaðborðum með rúgbrauði, hrökkbrauði eða skonsum. Sjálfri finnst mér hún passa mjög vel með ORAjólabjórnum á jólahlaðborðinu. Þá get ég líka nefnt fiskibollur og fiskbúðing sem er enn býsna vinsæll heimilismatur. Það var gaman að sjá hversu vel fólk brást við fiskibollum í bleikri sósu þegar við byrjuðum að framleiða þær aftur í ár. Kannski spilar smá fortíðarþrá þar inn í en þær voru alltaf mjög vinsæll og ódýr heimilismatur sem fljótlegt er að elda og vinsælar hjá krökkum,“ segir Marta.

Frón framleiðir tólf jólasmákökugerðir fyrir jólin auk smákökudeigs fyrir þá sem vilja fara auðveldu leiðina fyrir jólin og spara sér tíma og fyrirhöfn.

Sæmundur í jólafötunum

Frónkexið og jólasmákökurnar frá Frón eru sömuleiðis vinsæl vara. „Jólin eru annasamur tími hjá okkur í Frón enda eru fjölmargar sortir af smákökum bakaðar fyrir hver jól. Við bökum alltaf klassísku smákökurnar, líkt og vanilluhringi, mömmukossa og blúndukökur. Í ár er nýjungin okkar kremkex í jólalegum búningi, jólakremkexið, Sæmundur í jólafötunum, sem er fullkomið aðventu- og jólakex með kanil og negul. Gerist varla jólalegra,“ segir Marta og bætir við að Frón sé með tólf tegundir af jólasmákökum en auk þess sé líka boðið upp á smákökudeig fyrir þá sem vilja auðvelda sér jólabaksturinn.

„Ætli vinsælustu smákökurnar hjá Frón séu ekki vanilluhringir og mömmukossarnir. Vanilluhringir eru alltaf vinsælir á mínu heimili. Mitt uppáhald er samt saltkaramellukökurnar, passlega mikið saltkaramellubragð og stökkar. En ég reyni nú samt að passa mig á að liggja ekki bara í einni sort,“ segir hún.

Þegar Marta er spurð um söguna á bak við kremkexið Sæmund sem margir þekkja en kannski ekki allir, er hún fljót að rifja hana upp: „Sagan er sú að kexverksmiðjan Esja framleiddi fyrr á árum mjög vinsælt vanillukex. Forstjóri fyrirtækisins hét Sæmundur Ólafsson. Kremkexið var óformlega nefnt í höfuðið á honum. Í daglegu tali landsmanna gekk kexið undir nafninu Sæmundur.

Esja sameinaðist Frón árið 1970 og þegar Frón tók upp á því að bæta kremi við vanillukexið fékk það heitið Sæmundur í sparifötunum því það þótti aðeins meira sparilegt en vanillukexið án krems. En nöfnin urðu ekki til í verksmiðjunum, þau urðu til meðal landsmanna og hafa lifað í tungumálinu árum saman,“ útskýrir Marta en þess má geta að Frón verður hundrað ára eftir örfá ár, fyrirtækið var stofnað árið 1926.

Marta segir að gamla, góða matarkexið hafi alltaf verið mjög vinsælt með kaffinu og vinsældir þess hafa síður en svo dalað. „Matarkexið er alltaf mjög vinsæl vara og sama má segja um kremkexið sem er orðið að klassík og fær stundum að skipta um „föt“ eins og núna fyrir jólin.“