Sigurður segir það hafa legið beint við að fara út í landbúnað, enda hafi faðir hans verið bóndi. „Pabbi sendi mig í Bændaskólann þegar ég var ungur og kynntist ég þar konunni minni. Við höfum verið að vinna í búskap í rúmlega þrjátíu ár, en tókum við núverandi jörðum 1997,“ segir Sigurður.

Ómögulegt reikningsdæmi

Rekstrarumhverfið á Íslandi segir Sigurður síður en svo vænlegt gagnvart bændastéttinni. „Það er sífellt verið að þjarma að okkur með auknum útgjöldum, lægra vöruverði og auknum kröfum.“

Sigurður er alla jafna með nokkra starfskrafta á bænum í vinnu við að gera það sem þarf. „Við erum með 80 kýr, sem er rétt um tvöfalt stærra en meðalbú á Íslandi. Það er misjafnt hvað við erum með marga starfsmenn hjá okkur hverju sinni. Stundum hafa verið allt að þrír hjá okkur en við prófuðum núna frá áramótum að vera bara ein. Maður er alltaf að reyna að þróa reksturinn áfram þannig að það þurfi ekki starfsfólk, því launakostnaður er mjög hár. Okkur þykir ekkert að því að borga mannsæmandi laun, en miðað við það umhverfi sem okkur er boðið upp á er þetta eins og hálfgerð rányrkja á okkur bændur. Það er dýrt fyrir okkur að þurfa að borga 1/3 af launum venjulegs launamanns til ríkis, stéttarfélaga og fleira.

Sigurður segir vera margar ástæður fyrir því að umhverfið sé bændum óhagstætt. „Ein er sú að verð á þeim vörum sem við erum að framleiða fer sífellt lækkandi. Verð á kjöti hefur lækkað gífurlega síðustu ár og sama gildir um verð á mjólk. Þá er sífellt meiri krafa á meiri framleiðslu, að framleiða fleiri lítra af mjólk og meira af kjöti, en alltaf fyrir sílækkandi verð. Á sama tíma eykst kostnaðurinn sífellt, allt frá auknum launakostnaði, auknum kröfum um aðbúnað dýra og annað sem þýðir meiri fjárfestingu í húsbúnaði, tækjum og framvegis. Þetta kostar allt peninga. Við erum sífellt að reyna að hagræða en á ákveðnum tímapunkti erum við einfaldlega með reikningsdæmi sem gengur ekki upp. Umhverfið hefur oft verið skemmtilegra í landbúnaðinum og það er erfitt að setja sífellt auknar kröfur á bændur og ætlast alltaf til þess að kostnaðurinn dragist frá laununum okkar.“

Í stjórn er einfaldlega heiladautt fólk sem hefur engan áhuga á landbúnaði.

Hugleysi stjórnvalda

Sigurður ber stjórnvöldum ekki góða söguna. „Sannleikurinn er sá að stjórnvöld hafa ekkert gert til þess að hjálpa bændastéttinni. Þau hafa til dæmis ekki lækkað aðflutningstolla til þess að búa okkur undir erlenda samkeppni. Þarna eru Sjálfstæðismenn fremstir í flokki, en það er þekkt að þeir lögðu niður landbúnaðarráðuneytið. Í stjórn er einfaldlega heiladautt fólk sem hefur engan áhuga á landbúnaði.“

Samkeppni er nauðsynleg

„Umhverfið er erfitt fyrir bændur og það á bara eftir að verða erfiðara þegar fram í sækir. Það sem ég vil er samkeppni í mjólkuriðnaðinum. Það er löngu búið að sanna það að hún er miklu betri en einokunin sem okkur mjólkurbændum er boðið upp á í dag. Mér þykir það til dæmis afar skrítið að Mjólkursamsalan sé enn í dag undanþegin samkeppnislögum. Ég skil hvað menn voru að reyna að gera þegar hún var stofnuð. Undanþágan átti að leyfa mjólkuriðnaðinum að sameinast í eitt afurðafyrirtæki sem átti að styrkja okkur gegn erlendri samkeppni. En menn gleymdu að hugsa um samkeppnina hérna heima. Kaupfélag Skagfirðinga hélt sig fyrir utan þetta en síðan þá hefur það nýtt sín tækifæri og aukið hlut sinn í MS eins og var fyrirséð að það myndi gera. Á ákveðnum tímapunkti hefði þurft að endurskoða þetta fyrirkomulag en það var aldrei gert. MS og Kaupfélag Skagfirðinga eru tvö fyrirtæki á markaðnum en samt virðist enginn fetta fingur út í að þau vinna augljóslega saman,“ segir Sigurður.

Þeir hafa því miður eyðilagt mikið fyrir þeim sem hafa einhvern áhuga á að vinna einhver alvöru verðmæti úr mjólkinni.

Barátta í dvala

„Barátta Mjólku á samkeppnisumhverfið í mjólkuriðnaðinum hafði til skamms tíma gífurleg áhrif og var klárlega til hagsbóta fyrir bændur, þá mjólkurframleiðendur aðallega. En til lengri tíma litið sé ég ekki að hún hafi haft mikil áhrif.

Mjólka hefur ekki tekið við mjólk síðan 2008, en eftir það yfirtók MS aftur markaðinn. Þá sáu þeir enn fremur til þess að það yrði ekki nein samkeppni. Í dag legg ég inn til MS eins og allir kúabændur, nema þeir sem leggja inn til Kaupfélags Skagfirðinga. Markmið MS var allan tímann að hræða menn úr samkeppni, en það sést á framferði samsölunnar, annars hefðu þeir ekki farið fram með hótanir og fantaskap eins og þeir hafa gert.

Staða mjólkuriðnaðarins á Íslandi er sterk og ég sé ekki fram á að nokkur muni hætta sér í samkeppni við MS næstu árin. Þeir hafa því miður eyðilagt mikið fyrir þeim sem hafa einhvern áhuga á að vinna einhver alvöru verðmæti úr mjólkinni.

Þá er ég algerlega sammála niðurstöðu Hæstaréttar í mars í máli Mjólku gegn MS þar sem MS var gert að greiða 480.000.000 í skaðabætur. Ef menn kynna sér málsatvik þá er ég viss um að það séu allir sammála um réttmæti þessarar niðurstöðu. En ég sé ekki að þessi niðurstaða muni hafa mikil áhrif á stöðu bænda í iðnaðinum.“

Ég vona svo sannarlega að næsta kynslóð verði skynsamari þegar kemur að landbúnaðariðnaðinum og mikilvægi hans,

Breytinga er þörf

Að sögn Sigurðar er gífurlega margt sem þarf að breytast til þess að umhverfið verði vænlegt fyrir bændur. „Það þarf fyrst og fremst að breyta hugsunarhættinum og hætta að líta á landbúnaðarafurðir sem gull í eigu fárra útvaldra. Mjólkuriðnaðurinn á að vera hvetjandi fyrir bændur, ekki beita ofbeldi og þrýstingi.

Það sem ég myndi vilja sjá eru 2–3 stór og blómleg afurðavinnslufyrirtæki á mjólk í heilbrigðri samkeppni. Þessi fyrirtæki myndu senda mjólkurbændum tilboð á hverju ári varðandi hvað þau myndu vilja borga fyrir mjólkina sem þeir framleiða.

Ég myndi enn fremur vilja sjá markaðinn opnast fyrir einstaklingnum. Reglurnar í dag gera ráð fyrir að ég megi framleiða eigin vörur úr ekki meira en 15.000 lítrum af mjólk. Þessi lög stangast á við almenna skynsemi. Ég sem framleiðandi á ekki að þurfa að spyrja neinn um það hversu mikið ég vil framleiða af mínum vörum. Ég á að mega selja vörur mínar eins og mér hentar. Ef mér dettur í hug að stofna lítið samlag og setja 50% í mitt eigið samlag og 50% í MS eða annað samlag þá á ég að mega það.

Ég vona svo sannarlega að næsta kynslóð verði skynsamari þegar kemur að landbúnaðariðnaðinum og mikilvægi hans.“