EEitt af verkefnunum sem Verkís verkfræðistofa hefur sinnt á þessu sviði er endurheimt votlendis í Úlfarsárdal. Svæðið sem um ræðir er á norðurbakka Úlfarsár frá sveitarfélagsmörkum við Mosfellsbæ í austri að vegi niður að Víðimýri í vestri. Úlfarsá rennur um votlendi sem hefur að hluta verið framræst og eru þar tún sem nú eru nýtt til hrossabeitar eða land sem var þurrkað og ekki ræktað upp. Samkvæmt aðalskipulagi Reykjavíkur fyrir árin 2010 – 2030 skal stefna að því að endurheimta mikinn hluta fyrra votlendis í Úlfarsárdal ofanverðum með því að moka ofan í framræsluskurði samhliða öðrum umhverfisbótum og uppbyggingu fjölbreyttrar aðstöðu til útivistar

Rannsóknir sýna að endurheimt votlendis færir gróðurhúsalofttegundabúskap mýra í fyrra horf og því er ljóst að með slíkum aðgerðum má draga verulega úr losun. Votlendi þekur um 20% af grónu flatlendi Íslands. Þegar votlendi er ræst fram og þurrkað fer það að losa kolefni í formi gróðurhúsalofttegunda. Líkt og önnur gróðurlendi þá bindur votlendi kolefni þegar gróður er í vexti og umbreytir koltvísýringi í kolefni og súrefni við ljóstillífun.

Hluti af kolefni gróðurlendanna losnar aftur við árstíðabundið niðurbrot og rotnun á laufi og öðrum gróðurhlutum. Sökum hárrar vatnsstöðu votlendis þá hægir verulega á niðurbroti jurtaleifa þannig að uppsöfnun kolefnis er meiri í votlendi en þurrlendi. Við endurheimt snýst þetta ferli við og binding kolefnis hefst að nýju. Þannig er endurheimt votlendis mikilvæg aðgerð í baráttunni við loftslagsbreytingar.

Mynd tekin af sama svæði 21. maí 2018.

Koma að verkefninu á öllum stigum þess

„Verkís kom fyrst að verkefninu fyrir um þremur árum með skýrslu sem var unnin fyrir Reykjavíkurborg þar sem tillaga var gerð að aðgerðaáætlun fyrir endurheimt á svæðinu, ásamt því að fjallað var um áhrif á gróðurfar og dýralíf. Einnig var fjallað um áhrif endurheimtar á gróðurhúsalofttegundir og bindingu kolefnis á svæðinu,“ segir Arnór Þórir Sigfússon, dýravistfræðingur hjá Verkís og verkefnisstjóri verkefnisins.

Í mars á þessu ári ákvað Reykjavíkurborg að hefja endurheimt á svæðinu sem mun í heild taka til 87 hektara svæðis. Fyrsta áfanga lauk í lok maí með endurheimt votlendis á tíu hektara svæði næst sveitarfélagsmörkunum við Mosfellsbæ. Verkís vann magntöku og útboðsgögn og annaðist eftirlit með framkvæmdinni. Landslagshönnuður hjá Verkís kom að verkefninu með það að markmiði að svæðið verði fallegra eftir á, m.a. með hönnun tjarna. Þannig kom Verkís að verkefninu á öllum stigum þess.

„Í skýrslunni sem Verkís vann árið 2016 kemur fram að á umræddu 87 hektara svæði í Úlfarsárdal er gróft áætlað að endurheimta megi votlendi á um 75% svæðisins. Endurheimt votlendis á þessu svæði, þ.e. á um 65 hekturum, bindur mögulega um 400 tonn af kolefni í jörðu á ári, eða sem nemur meðalakstri 150 bíla á ári ,“ segir Arnór Þórir.

Í meginatriðum er gert ráð fyrir að skurðir verði stíflaðir á nokkrum stöðum. Skurðir á svæðinu eru misdjúpir, sumir hafa gróið að hluta til upp og í þeim er mismikið vatn. Sums staðar eru eftir leifar af uppúrgreftri á bökkum og fara mætti með gröfu á svæðið til að moka þeim haugum ofan í skurðina.

Arnór Þórir Sigfússon, dýravistfræðingur hjá Verkís. Mynd/ Jón Sigurðsson

Skipta einsleitum túnum út fyrir skemmtilegt lífríki

„Til að auka fjölbreytni svæðisins hvað varðar gróður og dýralíf má beita ýmiss konar landmótun. Þegar túnin urðu til var land sléttað og lækjum sem runnu um svæðið veitt í beina skurði auk þess sem skurðirnir skipta upp landinu. Hægt er að reyna að endurskapa þúfur í þurrari hluta svæðisins og búa til vatnsrásir og polla þar sem skapast skjól fyrir fuglavarp, aukin fjölbreytni gróðurs og aðstæður fyrir smádýralíf,“ útskýrir Arnór Þórir.

Við það að landið blotni aftur upp á nýtt við lokun skurða verða margvíslegar breytingar. Votlendisgróður tekur við af þurrlendisgróðri og samsetning fuglafánunnar breytist, en fuglalíf í Úlfarsárdal er nokkuð fjölbreytt. Ávinningurinn er því margþættur, við vinnum gegn hlýnun jarðar og fáum til baka fjölbreytt og skemmtilegt lífríki, gróður, fugla og smádýr, þar sem nú eru einsleit tún og nauðbeitt hrossahólf.

Verkís kemur að mörgum verkefnum á sviði umhverfismála er snúa að áhrifum framkvæmda og áætlana og með hvaða hætti megi draga úr áhrifum þeirra á umhverfið.

Umhverfisvernd og umhverfismál koma að flestu sem við tökum okkur fyrir hendur í hinu daglega lífi, hvort sem það snýr að framkvæmdum eða okkar persónulegu athöfnum.

Nánar er fjallað um þjónustu Verkís á þessu sviði á heimasíðu verkfræðistofunnar, www.verkis.is.