Í endurhæfingu þurfa fjölmargir þættir að haldast í hendur til að meðferðin beri sem bestan árangur. Félagsráðgjafar í endurhæfingu starfa til verndar félagslegu og andlegu heilbrigði og vinna í þverfaglegu samstarfi við annað fagfólk, en þannig fæst víðtækari sýn á aðstæður skjólstæðingsins og möguleika hans,“ útskýrir Sveindís.

Steinunn segir marga aðila og stofnanir koma að málaflokknum. „Endurhæfing snertir allmörg þjónustukerfi og reynir á að mynda samfellu í þjónustu, en það er engin ein stofnun með yfirsýn, eða sem tryggir samræmingu og samfellu í endurhæfingu.“

Styrkleikanálgun og valdefling

Það getur verið flókið að fóta sig í þessum aðstæðum að sögn Sveindísar. „Félagsráðgjafar veita stuðning í persónulegum málum og ráðgjöf um félagsleg réttindi og úrræði til skjólstæðinga og oft fjölskyldunnar. Stuðningsnet er kortlagt og beitt er styrkleikanálgun og valdeflingu. Félagsráðgjafar hafa milligöngu um og eiga samstarf við stofnanir og samræma þjónustu, auk þess að vinna að úrlausnum sem tengjast fjármálum, búsetu, menntun, atvinnu, fjölskyldu og fleiru.“

Sveindís segir námið bæði yfirgripsmikið og starfsmiðað. „Félagsráðgjafar búa yfir víðtækri þekkingu og beita fjölbreyttum gagnreyndum aðferðum í vinnu sinni. Nám þeirra er fimm ára háskólanám og þeir geta að loknu námi sótt um löggild starfsréttindi í félagsráðgjöf til embættis Landlæknis og leyfi til að reka heilbrigðisþjónustu hjá sama embætti. Sérstakt þverfaglegt diplomanám í starfsendurhæfingu er einnig í boði og hafa margir félagsráðgjafar bætt því við til að sérhæfa sig enn frekar.“

Heildarsýn á margþætt kerfi

Steinunn segir starfið krefjast víðtækrar þekkingar á ýmsum málaflokkum. „Félagsráðgjafar hafa heildræna þekkingu á úrræðum velferðarkerfisins, greina félagslegan vanda, sjá um málastjórn, meta þörf á úrræðum og sinna meðferðarvinnu með börnum og fjölskyldum. Jafnframt hafa þeir þekkingu á sifja- og velferðarlöggjöf, ásamt þekkingu á sviði stjórnsýslulaga.“

Sveindís segir ekki síður mikilvægt að félagsráðgjafar geti veitt skjólstæðingum sínum ráðgjöf um þá þætti sem snúa að fjármálum viðkomandi og leiðbeina með hvort einstaklingar eiga rétt á veikindagreiðslum, sjúkradagpeningum, endurhæfingarlífeyri, lífeyrisgreiðslum, fjárhagsaðstoð sveitarfélaga eða annarri félagslegri aðstoð.

Fjölskylduráðgjöf og handleiðsla

„Margir félagsráðgjafar hafa bætt við sig menntun til að veita sérhæfða meðferð, þar með talið fjölskyldumeðferð, en rannsóknir sýna að fjölskyldumeðferð samhliða annarri meðferð bætir árangur og leiðir þannig til sparnaðar til lengri tíma litið. Að baki kvíða og/eða þunglyndi eru oft flókin fjölskyldumál sem vinna þarf úr, eða að erfiðar fjölskylduaðstæður trufla endurhæfingu verulega og eru jafnvel ástæðan fyrir brotthvarfi úr vinnu,“ segir Steinunn.

Hún segir sérstaklega brýnt að hlúa að börnum sem búa við erfiðar aðstæður. „Börn sem alast upp við vanrækslu og/eða ofbeldi eru oft í þörf fyrir endurhæfingu síðar á lífsleiðinni og fjölskylduráðgjöf eða meðferð. Í endurhæfingu þarf einnig að hafa í huga að konur eru oft í krefjandi umönnunarhlutverki innan fjölskyldu, sem hefur áhrif á endurhæfingu þeirra.“

Sveindís tekur undir. „Handleiðsla er forvörn og viðbragð við einkennum streitu og kulnunar ætti að vera í boði fyrir þær fagstéttir sem vinna náið með fólki en kennarar, hjúkrunarfræðingar og fleiri fagstéttir hafa sótt í ríkum mæli í endurhæfingu hjá Virk. Styðja þarf fyrirtæki og stofnanir við innleiðingu á handleiðslukerfum og þróa jákvæða vinnustaðamenningu. Rannsóknir sýna að of mikil áhersla hefur verið á að einstaklingsvæða vanda tengdan streitu og kulnun og því þarf að beina sjónum að sálfélagslegu starfsumhverfi þeirra fagstétta sem eru í áhættu.“

Afleiðingar COVID-19

Steinunn segir hlutverk félagsráðgjafa sjaldan hafa verið jafn aðkallandi. „Þeir búa yfir vitneskju um þær afleiðingar sem félagslegur vandi hefur fyrir einstaklinga og fyrir efnahag þjóða og geta lagt mikið af mörkum til lausnar. Við stöndum nú frammi fyrir fordæmalausum tímum vegna COVID-19. Félagsráðgjafar eru heilbrigðisstétt og eru í tengslum við þá sem eru í hvað viðkvæmastri stöðu í samfélaginu, þá sem eiga á hættu útilokun og einangrun vegna faraldursins. Félagsráðgjafar gegna lykilhlutverki á næstu misserum þegar kemur að því að mæta afleiðingum faraldursins löngu eftir að búið verður að ráða niðurlögum hans, því sálfélagslegar afleiðingar vara lengi eftir það.“