Molta þykir frábær jarðvegsbætir en hún gerir jarðveginn frjósamari og heilbrigðari og með jarðgerðinni er hægt að nýta lífrænan úrgang til uppgræðslu fyrir gróðursetningu og sem áburð.

„Lífrænn úrgangur veldur langvarandi myndun gróðurhúsalofttegunda ef hann er urðaður og því er jarðgerð frábær leið til þess að bæta umhverfið. Þetta er því gott skref inn í grænt hringrásarhagkerfi, að nýta betur það sem við höfum í stað þess að kaupa innfluttan áburð,“ segir Líf Lárusdóttir, markaðsstjóri Terra.

Hvernig hefja skal moltugerð í jarðgerðartunnu

Líf segir mikilvægt að setja 10-15 sentimetra lag af fínklipptum trjágreinum í botn tunnunnar þegar hefja á moltugerð í jarðgerðartunnu. Það er gert til þess að búa til loftrými, sem flýtir fyrir rotnun. Næst skal bæta lagi af fínum garðúrgangi, laufblöðum og grasi ofan á trjágreinarnar. Því næst er tilbúin molta eða næringarrík mold sett í tunnuna.

Líf segir mikilvægt að blanda úrganginum vel saman í tunnunni. FRÉTTABLAÐIÐ/ANTON BRINK

„Í fyrstu má einungis setja garða- og grænmetisafganga í tunnuna. Svo þarf að bíða þangað til niðurbrot er hafið. Þetta tekur vanalega nokkrar vikur, þá má bæta við kjöt- og fiskafgöngum,“ útskýrir Líf.

„Í jarðgerðartunnunni fer fram lífræn öndun eða loftháð niðurbrot. Hitastig í tunnunni getur farið allt upp í 60-70°. Ef jarðgerðartunnan er einangruð þá næst meiri hraði í þetta ferli. Við þetta hitastig eyðileggjast flestöll fræ til dæmis arfafræ. Flestar gerðir óæskilegra baktería svo sem E.coli, Enterococcus og Salmonella drepast einnig.“

Eitt kíló af lífrænum úrgangi verður að um það bil 0,6 kílóum af moltu. Líf segir að ferlið sé nánast lyktarlaust en ef úrgangurinn er farinn að lykta er hann sennilega of blautur.

„Þá er gott að bæta við þurrum garðúrgangi. Heimilisúrgangi þarf að blanda vel saman við moltuna. Hrærið. Ekki skilja heimilisúrganginn bara eftir efst á toppi hrúgunnar. Blandið vel. Þetta heldur rotnun gangandi , jafnvel í frostköldu veðri.“

Í fyrstu má einungis setja garða- og grænmetisúrgang í tunnuna. Svo þarf að bíða þangað til niðurbrot er hafið, þá má bæta við kjöt- og fisk­afgöngum.

Hvað má fara í jarðgerðartunnuna?

Mikilvægt er að ekkert fari í jarðgerðartunnuna sem ekki má fara þangað. Líf segir að eftirfarandi úrgangur megi fara í tunnuna:

  • Ávextir og grænmeti
  • Kjöt- og fiskafgangar
  • Mjólkurvörur
  • Egg, eggjabakkar og eggjaskurn
  • Brauð
  • Kaffi, te
  • Kaffisíur og tepokar
  • Hveiti, pasta og hrísgrjón

Hún nefnir líka annan lífrænan úrgang svo sem:

  • Pappírsþurrkur
  • Visnuð blóm
  • Aðrar plöntur
  • Sag

Auk þessi má allur garðúrgangur fara í tunnuna eins og:

  • Gras
  • Mosi
  • Niðurklipptar runnagreinar
  • Trjákurl

„Niðurrifin dagblöð eða pappi má líka gjarnan fara í tunnuna því þessi úrgangur er kolefnisríkur og er stundum kallaður stoðefni. Til að fá rétta blöndu af stoðefnum á móti næringarefnum í tunnuna, þarf að gæta að góðri dreifingu framangreindra efna og úrgangs. Einnig er hægt að kaupa sérstök stoðefni sem tryggja rétta meðferð,“ segir Líf.

„Mikilvægt er að hafa fjölbreyttan lífrænan úrgang í tunnunni, það tryggir bestu moltuna. Eins er mikilvægt að blanda og hræra vel.“

Eftirfarandi er úrgangur sem Líf nefnir sérstaklega að þurfi að forðast að setja í moltutunnuna.

  • Stór bein
  • Timbur
  • Ryksugupoka
  • Gler og plast
  • Ösku og kol
  • Hunda- og kattasand
  • Ólífrænan úrgang
  • Einhæfan úrgang
Þegar moltan er tilbúin er að gott að dreifa um tíu sentimetra óblönduðu lagi af henni í blómabeð, í matjurtagarða eða við tré og runna.

Lokaferli við moltugerð

Moltugerð getur tekið vikur og mánuði. Það veltur allt á því hvað sett er í tunnuna, hvort lofti um úrganginn, fjölbreytileika úrgangsins og að hrært sé reglulega í tunnunni.

„Þegar moltan er tilbúin er gott að dreifa um tíu sentimetra óblönduðu lagi af henni í blómabeð, í matjurtagarða eða við tré og runna. Á vorin er gott að dreifa moltunni nokkrum vikum fyrir sáningu eða plöntun,“ segir Líf.

„Ef ætlunin er að planta blómum eða trjám er mjög gott að blanda saman moltu og mold í hlutföllunum einn hluti af moltu og tveir hlutar af mold. Lífrænn úrgangur verður að moltu, allt í garðinum þínum!“

Úrvals jarðgerðartunna frá Terra sem er einangruð

Terra hefur um árabil framleitt moltu og lagt mikinn metnað í þá framleiðslu. Terra starfar meðal annars með Landgræðslunni og er með verkefni í gangi að nota moltu við uppgræðslu á örfoka svæðum.

„Við hjá Terra hvetjum alla til þess að setja lífrænan úrgang á réttan stað og jafnvel að hefja sína eigin heimajarðgerð. Við bjóðum upp á úrvals jarðgerðartunnu sem er einangruð. Einangrunin bæði flýtir fyrir niðurbrotsferlinu og gerir tunnunni kleift að standa úti við íslenskar aðstæður allt árið um kring,“ segir Líf.

„Jarðgerð og garðvinna er ekki einungis sjálfbær lífsstíll heldur er friðsemdin og útiveran góð fyrir þig. Rannsóknir hafa einnig sýnt fram á að gerlar og efni í mold og moltu geti haft jákvæða virkni á andlega heilsu. Það kætir því, bætir og hressir að vaða með berar hendur ofan í moldina og garðverkin.“