Sigurjón Örn Þórsson, stjórnarformaður Sólheima, naut ekki þess heiðurs að kynnast Sesselju í eigin persónu, þótt hann þekki hana í gegnum störf hennar og sögu. „Sesselju er lýst sem miklu náttúrubarni og mannvini með ríka réttlætiskennd. Hún hafði eðlislæga tilhneigingu til þess að hlúa að þeim sem veikburða voru og var mikill dýravinur. Sesselja var trúuð og hún var alin upp við kristin gildi. Best er henni þó lýst sem miklum frumkvöðli. Hún sótti sér menntun erlendis, sem ekki þótti sjálfsagt um hennar daga og stofnaði síðan heimili þar sem fatlaðir og ófatlaðir deildu kjörum. Sesselja var frumkvöðull í lífrænni ræktun á Norðurlöndum. Þótt oft hafi á móti blásið er óhætt að segja að sagan hafi farið mjúkum höndum um starf Sesselju. Hún var langt á undan sinni samtíð. Allt okkar starf í dag byggir enn á þeirri arfleifð sem hún eftirlét og fyrir henni er borin djúp virðing á Sólheimum,“ segir Sigurjón Örn.

Einangraður staður

Þegar Sigurjón er spurður hvernig Sólheimar hafa þróast fyrstu árin, segir hann að í upphafi hafi hugmynd Sesselju verið að stofna heimili þar sem afskipt olnbogabörn úr þéttbýli nytu atlætis, uppeldis og hlýju. „Það breyttist þó strax á fyrstu árum starfseminnar, því haustið 1931 kemur fyrsta fatlaða barnið til Sólheima og þeim fjölgaði upp frá því.

Fljótlega eftir að Sólheimahúsið var risið var farið að huga að frekari uppbyggingu. Húsið Selhamar var reist 1932 til 1933, og er fyrsta húsið sem sérstaklega er byggt fyrir þroskahefta á Íslandi. Þar var lengi eina íbúðarhúsið á Sólheimum. Einangrun Sólheima var talsverð fyrstu árin, enginn sími og rafmagn fékkst ekki fyrr en árið 1956 eftir mikla baráttu, þrátt fyrir að stærstu raforkuver landsins á þeim tíma væru í hreppnum. Sesselja dó þó ekki ráðalaus, því margt var reynt til að bæta úr þessu og vindmylla var sett upp á Sólheimum 1943 sem framleiddi rafmagn fyrir lýsingu í Selhamri og í Sólheimahúsi,“ segir Sigurjón Örn.

Bönnuðu blöndun ófatlaðra og fatlaðra

„Hugmyndir Sesselju fóru ekki alltaf saman með ríkjandi hugmyndafræði þess tíma og það skapaði ákveðin átök. Má þar nefna ríkjandi viðhorf þess tíma, að ekki skyldi blanda saman fötluðum og ófötluðum börnum, þar sem það gæti haft skaðleg áhrif á fyrrnefnda hópinn. Kröfur um aðskilnað þessara barna á staðnum var oft efni bréfaskrifta og deilna yfirvalda, auk þess sem áherslur Sesselju á grænfæði þóttu ekki upp á marga fiska. Þessar deilur leiddu það af sér að lokum að yfirvöld bönnuðu þá blöndun sem í dag þykir sjálfsögð og eðlileg. Upp frá því hefur starfsemi Sólheima hverfst um þá fötluðu íbúa sem búa þar og starfa.“

Fallegt umhverfi

Sigurjón Örn segir að allur aðbúnaður hafi tekið miklum stakkaskiptum og það sem eitt sinn var berstrípað mýrlendi fjarri allri byggð, er nú orðið heimili rúmlega 100 íbúa. Skógi vaxið byggðarhverfi sem tekur á móti fjölda gesta ár hvert. „Starfsemin á Sólheimum er þó mjög trú þeim gildum sem Sesselja lagði upp með og enn er það markmiðið að vera sjálfbært samfélag, sem byggir á kristnum gildum og hugmyndum mannspeki Rudolfs Steiners. Við erum samfélag sem veitir íbúum umgjörð til að vaxa, þroskast og vera virkir þátttakendur í daglegu lífi og öðlast tækifæri til að eflast,“ segir Sigurjón.

Starfsemi Sólheima er rekin á grunni þriggja sjálfseignarstofnana, sem hver og ein hefur skilgreint hlutverk. Skilið er á milli reksturs fyrirtækja og félagsþjónustu. Sólheimar ses. rekur félagsþjónustuna á staðnum, á grunni þjónustusamnings við Bergrisann, en samningurinn gerir ráð fyrir að 43 fatlaðir íbúar njóti búsetu og þjónustu á Sólheimum.

Þá er Sólheimasetur ses. sem á og rekur alla atvinnustarfsemi á svæðinu. Undir það flokkast Sesseljuhús, garðyrkjustöðin Sunna, verslun og kaffihúsið Vala/Græna, Ölur skógrækt, Jurtastofan, Kaffibrennslan og ferðaþjónusta. Það kemur svo í hlut Styrktarsjóðs Sólheima að stuðla að uppbyggingu, rekstri og viðhaldi fasteigna á staðnum. „Allar þessar þrjár sjálfseignarstofnanir lúta stjórn 17 manna fulltrúaráðs, sem kýs sér stjórn og formann. Samtals starfa rúmlega fimmtíu starfsmenn hjá Sólheimum, auk þess sem nokkur fjöldi sjálfboðaliða dvelur á Sólheimum til lengri eða skemmri tíma,“ segir Sigurjón og bætir við að rekstur Sólheima sé viðkvæmur og það megi lítið út af bera í starfseminni.

Góður meðbyr

„Í dag er reksturinn í jafnvægi og nýtur þess skilnings sem nauðsynlegur er til að tryggja áframhaldandi blómlegt starf á þessum stað, sem er í raun eitt af óskabörnum þjóðarinnar, en við finnum fyrir því að Sólheimar njóta mikils trausts og velvildar meðal alls almennings.“

Að lokum er Sigurjón Örn beðin um að skoða í kristalskúluna sína og spá fyrir um hvernig starfsemin á Sólheimum verði eftir önnur 90 ár, eða árið 2110. „Já, þú segir það, ég held að það verði áfram unnið í anda Sesselju næstu 90 árin. Arfleifð hennar er svo sterk og hugmyndir hennar, sem eitt sinn þóttu svo framandi, eru svo „main stream“ í dag og gera það að verkum að Sólheimar munu ekki lengur þurfa að berjast fyrir tilvist sinni. Ég tel að næstu 90 árin keppist menn við að styrkja starfið enn frekar og nýta þau ótal tækifæri sem búa í sögu og ímynd staðarins.

Enginn er spámaður í sínu föðurlandi, en Sólheimum hefur lengi verið hampað erlendis og til okkar er horft sem eins af fyrstu sjálfbæru samfélögum í heimi og fyrirmynd þeirra sem á eftir komu. Slík samfélög njóta mikils meðbyrs og skilnings í dag, sem mun án efa efla okkar góða starf. Þörfin fyrir fagmennsku, virðingu, listsköpun og kærleika mun áfram eiga sinn stað í hjörtum fólks, en það er einmitt það sem Sólheimar standa fyrir og munu gera um ókomna tíð.“