Á hverju vori setur Byggðasafn Hafnarfjarðar upp nýja þemasýningu í forsal Pakkhússins og sýning þessa sumars fjallar um Þorbjörgu Bergmann. „Hún var fyrsti hafnfirski safnarinn,“ segir Björn Pétursson bæjarminjavörður. „Hún bjó í Hafnarfirði á árunum 1900-1930 og allan þann tíma safnaði hún þjóðlegum munum bæði í Hafnarfirði og utan Hafnarfjarðar og lagði mikið upp úr því. Með þessari sýningu erum við bæði að segja sögu hennar og sýna hluta af þessum gripum sem hún safnaði. Sýningin er unnin í góðu samstarfi við Borgarsögusafn og eins afkomendur Þorbjargar sem lánuðu okkur bæði mikið af munum og myndum og eru margir af þessum munum ótrúlega fallegir og merkilegir. Þorbjörg var mikil hannyrðakona og á sýningunni sést áhugi hennar á íslensku handverki. Hún var sjálf margverðlaunuð sem hannyrðakona og stóð Þorbjörg, ásamt Katrínu Briem, fyrir ýmiss konar námskeiðum í handavinnu fyrir stúlkur í Hafnarfirði.

Í einum bás í Byggðasafni Hafnarfjarðar er sýnt hvernig hermenn bjuggu á hernámsárunum á Íslandi. Fróðlegt og skemmtilegt að skoða.

Þorbjörg áttaði sig á því á þessum árum að íslenskt samfélag var að breytast – það var þessi þéttbýlismyndun og bændasamfélagið var að láta undan – og hún sá að munir voru að glatast samfara þessari breytingu og hún fór í þessa söfnun sína til þess að varðveita íslenska menningu; til þess að bjarga hlutum frá glötun og safnaði yfir 400 munum.

Þorbjörg flutti til Reykjavíkur árið 1930 til dóttur sinnar og tengdasonar og eftir hennar dag gáfu þau safn hennar, þessa 400 gripi, til Reykvíkingafélagsins og var þetta langstærsta gjöfin í Árbæjarsafni þegar það var opnað. Borgarsögusafn lánaði okkur hluta af þessum munum til þess að vera með á sýningunni og eins fengum við lánaða muni frá afkomendum Þorbjargar.“

Leikfangasafnið gefur fólki kost á að sjá alls kyns dýrgripi frá liðnum tíma.

Ljósmyndasýning á Strandstígnum

Byggðasafn Hafnarfjarðar er með sýningaraðstöðu fyrir ljósmyndasafn sitt á Strandstígnum meðfram höfninni í Hafnarfirði og eru þar árlega settar upp ljósmyndasýningar sem varpa ljósi á dagleg störf og sögu fólksins sem bjó í bænum.

„Í ár eru þetta 52 myndir og heitir sýningin Bærinn minn. Þetta eru ljósmyndir sem Anna Jónsdóttir tók frá 1920-1940 og eru mannlífsmyndir frá Hafnarfirði. Þetta eru gríðarlega skemmtilegar og fallegar myndir sem veita innsýn í þróun bæjarins frá þessum tíma.

Anna var ljósmyndari í Hafnarfirði og var nátengd bænum alla tíð og rak þar ljósmyndastofu og er ljósmyndasafn hennar, eða filmusafn, varðveitt á byggðasafninu og búið að vera í áratugi. Þetta er að stórum hluta filmusafn á glerplötum og sumar af þessum myndum sem við erum að sýna núna hafa ekki verið birtar áður að okkur vitandi; allvega ekki hin síðari ár. Hluti af þessum myndum var tekinn fyrir í bók sem var gefin út árið 1933 þannig að þetta eru myndir sem hafa gleymst en aðrar eru vel þekktar og hafa verið á sýningum hjá okkur.“

Frá sýningu um Þorbjörgu Bergmann sem var fyrsti hafnfirski safnarinn. Sýningin var opnuð í Byggðasafninu 1. júní og stendur enn.

Saga Hafnarfjarðar

Byggðasafn Hafnarfjarðar er með fleiri sýningar burtséð frá sumarsýningum. „Við erum með sýningar úti um allan bæ. Í Pakkhúsinu er á tveimur hæðum stór sýning um sögu Hafnarfjarðar. Hún heitir Þannig var og er saga Hafnarfjarðar allt frá landnámi til okkar daga. Þarna rekjum við sögu bæjarins í gegnum ákveðin þemu og vörpum ljósi á bæinn og þorpið bæði með sagnfræðilegum textum, ljósmyndum og síðan miklu safni muna. Við setjum þetta niður í hólf og segjum til dæmis á einum stað frá verslunarbænum, á öðrum stað frá útgerðarbænum og á þeim þriðja frá hernáminu. Þessi sýning er uppfærð á hverju ári þannig að það er alltaf eitthvað nýtt að sjá á henni. Núna í vor settum við til dæmis upp lítinn verslunarbás; gamla kjörbúð. Það er nýjungin á þeirri sýningu í ár.“

Leikfangasýning er á efstu hæðinni í Pakkhúsinu. „Þar erum við með alls konar leikföng og annað sem snýr að börnum. Það er algjörlega textalaus sýning sérstaklega hönnuð fyrir börn; þetta er meira upplifunarsýning. Þar eru til dæmis gamlir tölvuleikir sem hægt er að spila, meðal annars Space Invaders og Super Mario Bros.“

Grásleppuskúr frá árunum 1960-1970 sem skoða má á safninu.

Ólík heimili

Sívertsens-húsið er elsta hús Hafnarfjarðar og það lét Bjarni Sívertsen athafnamaður byggja á árunum 1803-1805. „Hann hefur verið nefndur „faðir Hafnarfjarðar“. Hann var fyrsti íslenski kaupmaðurinn eftir að við losnuðum undan einokuninni og hann byggði Sívertsens-húsið fyrir fjölskyldu sína og verslunarhús við hliðina. Saga Bjarna er á margan hátt mjög merkileg og hún endurspeglast svolítið í húsinu. Við sýnum hvernig yfirstéttarfjölskylda bjó á þessum tíma og rekjum sögu Bjarna og Rannveigar, konu hans.“

Siggubær, sem stendur við Kirkjuveg, er sýnishorn af heimili verkamanns og sjómanns í Hafnarfirði frá fyrri hluta 20. aldar þar sem gestir geta upplifað og kynnst því hvernig alþýðufólk í bænum bjó á þeim tíma en það var Erlendur Marteinsson sjómaður sem lét byggja húsið.

„Siggubær er dæmigerður fyrir þessi hús sem voru í Hafnarfirði á þessum tíma – þessi alþýðuheimili; skilgreiningin á bæ versus hús er að hann er með lága veggi og það eru gluggar bara á göflunum.“

Kaupmaðurinn á horninu var sumarsýning í fyrra og var hluti hennar settur inn á fastasýninguna í maí síðastliðinn.

Erlend útgerð

Húsið Bookless Bungalow, sem stendur við Vesturgötu 32, var byggt árið 1920 fyrir Skotann Douglas Bookless en hann og bróðir hans, Harry, höfðu á fyrri hluta 20. aldar rekið umfangsmikla útgerð frá Hafnarfirði.

„Á þessum tíma var erlend útgerð mjög sterk og mikil í Hafnarfirði og í húsinu segjum við bæði sögu Bookless-bræðra og líka þessarar miklu erlendu útgerðar sem var í bænum. Við erum að segja sögu erlendu útgerðarinnar á fyrstu áratugum 20. aldar. Bræðurnir voru með alls konar nýjungar sem Íslendingar þekktu ekki á þessum tíma en þeir lögðu til dæmis brautarteina út frá þurrkhúsunum upp á saltfiskreitina. Það voru alls konar nýjungar sem þeir kynntu fyrir landsmönnum og þá aðallega sem sneri að fiskveiðum, útgerð og fiskverkun.“

Verslunarminjasýning

Verslunarminjasafn Byggðasafns Hafnarfjarðar er í Beggubúð. „Þetta er gamalt verslunarhús sem stóð áður við Strandgötu og var flutt á lóð byggðasafnsins og opnuð þar sýning árið 2008. Þetta er upprunalegt húsnæði með upprunalegum innréttingum og þarna höfum við sett upp gamla verslun eins og þær voru á síðustu öld. Þetta er hús sem margir muna eftir á Strandgötunni og margir hafa tengingu og tilfinningar til. Þarna höfum við líka sett metnað í að setja út sérstakar gluggaútstillingar við hin og þessi tækifæri. Við setjum til dæmis upp sérstaka gluggaútstillingu fyrir 17. júní og aðra fyrir jólin. Þótt safnið sé lokað þá erum við með þessa stóru glugga með einhverri skemmtilegri útstillingu.“ ■