„Við bjóðum upp á mörg úrræði við fíknsjúkdómi hjá SÁÁ. Það þekkja öll Vog þar sem við erum að bjóða upp á inniliggjandi afeitrun fyrir þau sem þurfa. Það er sérhæfður spítali sem er öflugur út af fyrir sig; eini sérhæfði spítalinn sem fæst eingöngu við þetta. En það eru mörg sem geta stoppað sjálf og þurfa í sjálfu sér ekki á inniliggjandi spítalavist að halda og geta komið á göngudeildina í staðinn en það köllum við grunnmeðferð á göngudeild. Grunnmeðferð er líka til að auka fjölbreytni úrræða og þar fær fólk fræðsluna sem það fær vanalega á Vogi en er í sínum heimahögum,“ segir Gísli Atlason, áfengis- og vímuefnaráðgjafi hjá SÁÁ.

„Hvort sem það er inniliggjandi afeitrun á Vogi eða hvort fólk kemur í grunnmeðferð á göngudeild í tvær vikur þá erum við að bjóða upp á miklu meiri eftirfylgni. Í kjölfarið býðst meðferðarúrræði á göngudeild í fjórar vikur. Við vitum að það er meira en að segja það að taka ákvörðun um að hætta í neyslu og við erum að hjálpa fólki að viðhalda bindindinu með sterku utanumhaldi því að fólk er að gera miklar breytingar í lífi sínu. Það er álag að hætta, taugakerfið er í ólagi, fólk er almennt lengi að jafna sig andlega og gott að taka sér tímann á göngudeild. Inniliggjandi meðferð á Vík á Kjalarnesi í fjórar vikur er jafnframt dýrmætur kostur og nauðsynlegur mörgum, áður en göngudeildarmeðferð hefst.“

Gísli segir að starfsfólk SÁÁ finni að jafnvel sex til átta vikur sé stuttur tími þegar fólk er að hefja bata frá fíknsjúkdómi og gera breytingar í lífi sínu og þess vegna er jafnframt boðið upp á svokallaða eftirfylgni fyrir ólíka hópa. „Þessi eftirfylgni varir þá í allt frá þremur mánuðum upp undir ár ef þeir kjósa en þá mætir fólk í göngudeild SÁÁ vikulega, hittir hópinn sinn og ráðgjafa og vinnur að batamarkmiðum. Fólk er að gera svo heildstæða breytingu á lífi sínu og við sjáum að tíminn vinnur vel með fólki þegar það er í virkri meðferð og eftirfylgni í kjölfarið.“

Ásdís Finnbogadóttir er hjúkrunarfræðingur á Vogi. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR

Minnkar líkur á dauðsföllum af völdum ópíóíðaneyslu

Lyfjameðferð við ópíóíðafíkn hófst á Vogi árið 1999 og í dag þiggja um 250 manns þessa þjónustu. „Þetta er fólk á öllum aldri og alls staðar að úr þjóðfélaginu,“ segir Ásdís Finnbogadóttir, hjúkrunarfræðingur á Vogi. „Aðgengi að meðferðinni er mjög gott og allir sem þurfa fá þessa meðferð.“

Ásdís segir að lyfjameðferð við ópíóíðafíkn tengist sálfélagslegri meðferð sem sé í boði á Vogi. „Þessi meðferð miðar að því að minnka ópíóíðaneyslu og fækka ópíóðatengdum dauðsföllum, lögbrotum og smitsjúkdómum. Þetta eykur félagslega virkni og það er góð meðferðarheldni í þessu hjá okkur.“

Meðferðin fer fram á göngudeildinni á Vogi og sjá hjúkrunarfræðingar um þetta í sameiningu með læknum. Í upphafi meðferðar er byrjað á því að greina ópíóíðafíknina.

„Það er ákveðið greiningarferli og er það gert af teymi hjúkrunarfræðinga, lækna og ráðgjafa. Við skimum alltaf fyrir smitsjúkdómum þegar fólk er að koma í þessa meðferð auk þess sem athugað er hvort fólk sé að nota önnur efni samhliða þessu. Meðferðin hefst oftast inni á Vogi en stundum hefst hún á geðdeildum eða í fangelsum og svo tökum við við af þeim. Meðferðin er fólgin í lyfjagjöf í töfluformi eða mixtúru og sú nýjasta er forðasprauta undir húð, forðalyf sem hefur sýnt sig að henti mörgum vel, til dæmis í skaðaminnkandi tilgangi.“

Ásdís segir að mikil breyting sjáist á því fólki sem fer í þessa meðferð.

„Fólk snýr til dæmis aftur út á vinnumarkaðinn, það stofnar fjölskyldu og verður aftur virkir þjóðfélagsþegnar þannig að það er til mikils að vinna með þessari meðferð. En það eru vissulega ótrúlega margir sem eiga langt í land sem hafa ekki náð markmiðum sínum og þau geta komið til okkar endurtekið. Það verður stundum bakslag og fólk fer að nota önnur fíkniefni samhliða þessari lyfjameðferð.“

Markmið meðferðarinnar er ýmist skaðaminnkun eða bati án neyslu vímuefna.

„Markmið þessarar meðferðar er skaðaminnkandi og minnkar líkur á ópíóðatengdum dauðsföllum. Frá því við byrjuðum með lyfjameðferðina 1999 hafa 73 einstaklingar úr hópnum látist, meðalaldur 41 ár við andlát, en heildarfjöldinn sem byrjað hefur meðferð hjá okkur er 593. Ef við værum ekki með þessa lyfjameðferð þá væri þessi tala líklega mikið hærri. Þetta dregur úr fíkn, kemur jafnvægi á taugabrautirnar sem fíknisjúkdómurinn hefur breytt og gefur heilanum tækifæri til að jafna sig. Fólk einhvern veginn endurheimtir getuna og getur hugsað skýrt en þegar fólk er undir áhrifum tekur það ekki skynsamlegar ákvarðanir. Stór hluti skjólstæðinga á lyfjameðferðinni er í bata frá fíkn og eru virkir þátttakendur í samfélaginu í dag.“

Katrín Jónsdóttir er sálfræðingur ungmennateymis SÁÁ. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR

Námskeið fyrir foreldra og aðstandendur

Foreldrafærninámskeið er haldið á göngudeild SÁÁ og er ætlað foreldrum og/eða öðrum nánum aðstandendum ungmenna á aldrinum15-25 ára sem eiga í áfengis- eða vímuefnavanda. Ekki skiptir máli hvort ungmennin séu í meðferð hjá SÁÁ eða ekki.

„Þetta námskeið byggir á gagnreyndum aðferðum og ber sérstaklega að nefna áhugahvetjandi samtal sem hefur reynst vel í tengslum við einstaklinga sem eru að glíma við fíknivanda,“ segir Katrín Jónsdóttir, sálfræðingur ungmennateymis SÁÁ.

Það sé mjög streituvaldandi að eiga ástvin sem er í virkri neyslu og því mikilvægt að geta þjónustað aðstandendur og reynt að hjálpa þeim að takast á við þetta krefjandi verkefni.

„Það sem við einblínum á á þessu námskeiði er að auka þekkingu aðstandenda á fíknivandanum, þróun hans, birtingarmynd og hvernig hann hefur áhrif á fjölskylduna. Við ræðum líka um líðan foreldra, upplifun þeirra og gefum þeim verkfæri til þess að hlúa betur að sér og minnka streituna.

Við tölum líka um samskipti, en þau fara oft í óefni í þessum aðstæðum. Við kennum fólki hvernig betur er hægt að ræða ýmis mál og hvernig það getur sett mörk. Við kynnum fólk fyrir skaðaminnkandi hugmyndafræði og ræðum hvernig bataferli getur litið út. Það eru nefnilega ekki alltaf tengsl milli væntinga foreldra og áætlunar ungmennis og því mikilvægt að þekkja öll skref í átt að bata.

Þetta stuðlar allt að bata. Oft heldur fólk að það sé nóg að sá sem glímir við vandamálið fari í meðferð og þá verði allt betra en það er ekki síður mikilvægt fyrir batann að foreldrar sæki sér fræðslu og stuðning. Þetta snýst um að öll fjölskyldan nái að græða sig og líða betur.“

Aðrir aðstandendur geta líka sótt þjónustu til SÁÁ. Fjölskyldunámskeið er fyrir alla aðra aðstandendur en með svipuðu sniði og foreldranámskeiðið. Þá er börnum sem eiga foreldra eða aðra nákomna með fíknisjúkdóm boðið upp á sálfræðiþjónustu. „Markmiðið er að veita börnum viðurkenningu á stöðu sinni og aðstæðum í fjölskyldunni og reyna að hjálpa þeim að skilja áfengis- og vímuefnavandann og hvernig hann hefur áhrif. Rannsóknir sýna að ef fjölskylda einstaklings sem glímir við fíknisjúkdóm leitar sér aðstoðar aukast batalíkur fyrir ástvininn.“

Sjá allt um starf SÁÁ á saa.is