SÁÁ sinnir mikilvægu hlutverki í meðferð þeirra sem glíma við fíknisjúkdóm, fyrst og fremst vegna áfengis og vímuefna, en þar er líka veitt meðferð við spilafíkn. Hjá samtökunum starfar sérhæft heilbrigðisstarfsfólk og háskólamenntað fagfólk sem nota gagnreyndar aðferðir og þar er fólk stutt í gegnum langa og þverfaglega meðferð, sem eykur mjög líkurnar á árangri.

„SÁÁ er mjög stórt fyrirbæri en það snýst um að hjálpa fólki með fíknisjúkdóm og fjölskyldum þeirra að öðlast betra líf, veita bestu meðferð sem völ er á og standa vörð um hagsmuni þessa fólks,“ segir Ingunn Hansdóttir, doktor í klínískri sálfræði og yfirsálfræðingur hjá SÁÁ. „Við erum með heildræna þjónustu og við fylgjum fólki frá A-Ö, allt frá því að upp kemur grunur um vanda og þar til eftirfylgni eftir meðferð er lokið.“

Ekki leyst með einni afeitrun

„Við erum með göngudeild þar sem fólk getur pantað viðtal ef grunur er um vanda og fengið ráðgjöf, síðan erum við með spítalaþjónustu á Vogi til að veita afeitrunarmeðferð og hjálpa fólki að öðlast innsæi í vanda sinn og áhuga á að gera breytingar í lífinu,“ útskýrir Ingunn. „Svo hefst mánaðarlöng sálfélagsleg meðferð í Vík á Kjalarnesi þar sem fólk hefur næði til að átta sig á hlutunum. Í kjölfar þess erum við með göngudeild sem fylgir fólki eftir, fyrst tvisvar í viku og svo einu sinni eftir það. Þannig að meðferðarsamfellan er alveg heilt ár.

Fíknisjúkdómurinn er langvinnur og er ekki leystur með einni afeitrun. Það þarf heilmikla vinnu til að breyta lífi sínu og mikinn stuðning. Til þess er SÁÁ,“ segir Ingunn. „Við horfum líka ekki bara á einstaklinginn sem er veikur heldur líka umhverfi hans, þannig að við erum með sálfræðiþjónustu fyrir börn sem búa við fíknisjúkdóm og fjölskyldudeild sem sér um fræðslu fyrir foreldra sem eru með ungmenni með fíknisjúkdóm. Í dag hefst einmitt nýtt námskeið þar sem við hjálpum foreldrum að takast á við ungmenni með fíknivanda. Svo erum við með aðstandendanámskeið þar sem við hjálpum fjölskyldunni í heild að ná betri lífsgæðum og ná böndum utan um sína líðan.“

Torfi Hjaltason, dagskrárstjóri í Vík, segir að meðferðin sé stöðugt að þróast og að það sé aukin áhersla á að taka tillit til áfallasögu skjólstæðinga.

Erfið verkefni en lítil hæfni

Víðir Sigrúnarson er yfirlæknir á Vogi, en þangað fer fólk í afeitrunarhluta meðferðarinnar.

„Oft kemur fólk í meðferð af því að afleiðingar neyslunnar eru það miklar að það sér ekki annan kost en að takast á við vandann,“ segir hann. „Við undirbúum fólk fyrir þetta langa verkefni, að takast á við afleiðingarnar, halda sig frá vímugjöfum og byggja lífið upp eftir langa og afdrifaríka sjúkdómsgöngu.

Flestir þeirra sem koma inn á Vog eiga börn og á hverju ári fara foreldrar yfir 1.000 barna inn á Vog. Þannig að meðferðin hefur áhrif á mun fleiri en bara þá sem sækja hana og er mikilvægt barnahagsmunamál,“ segir Víðir.

„Ein aðal afleiðing mikillar og langvinnar neyslu er að taugakerfið verður mjög vanhæft til að takast á við mikið álag og það tekur oft langan tíma að jafna sig. Þannig að fyrstu vikurnar og mánuðina er hættan á bakslagi mest, því álagsþolið er minnst. En á sama tíma og fólk er hvað minnst hæft til þess er það að takast á við stærstu verkefni lífsins, atvinnumál, fjárhaginn, fjölskyldumál og heilsufarsvanda,“ útskýrir Víðir. „Þessar aðstæður eru mjög erfiðar og gera það mjög erfitt að hætta neyslu án stuðnings. Þess vegna er svo mikilvægt að fólki fari í meðferð og eftirmeðferð.“

Víðir Sigrúnarson, yfirlæknir á Vogi, segir að þegar fólk hætti neyslu fylgi því mikið álag og því sé hættan á bakslagi mikil. Því er mjög erfitt að hætta án stuðnings.

Stöðug þróun

„Allt þetta starf byggir á gagnreyndum meðferðum og við vinnum þverfaglega í síauknum mæli,“ útskýrir Ingunn.

„Við horfum mikið til framtíðar og það er margt nýtt að gerast,“ bætir Víðir við. „Við erum með aukna barnaþjónustu og meiri áherslu á sálfræðiþjónustu og erum að auka og þróa ýmsa þjónustu. Við erum að nútímavæða þjónustuna í takt við kröfur samfélagsins.“

Undir þetta tekur Torfi Hjaltason, dagskrárstjóri í Vík, meðferðarstöð SÁÁ á Kjalarnesi.

„Það er stöðug þróun og við fylgjumst vel með því sem er að gerast erlendis í þessum efnum, sérstaklega í Bandaríkjunum, en það er hefð fyrir heilmiklu samstarfi við fagfólk þar,“ segir hann. „Á síðustu árum hefur líka verið mikil umræða um áföll í tengslum við fíknisjúkdóma og meðferðin okkar miðast nú við að skjólstæðingar hafi oft langa og erfiða áfallasögu að baki sem er tekið tillit til.“

Læra að takast á við lífið

„Í Vík starfa sálfræðingur og áfengis- og vímuefnaráðgjafar og hingað koma karlar og konur í kynjaskipta 28 daga meðferð, en það hafa alltaf verið færri konur sem leita sér meðferðar en karlar,“ segir Torfi. „Hér fer fram fræðsla um viðfangsefnið, sem er nokkuð fjölþætt. Það eru beinar líkamlegar og andlegar afleiðingar af neyslu og gjarnan líka félagslegur vandi sem fólk glímir við. Hér fær fólk verkfærin til að takast á við lífið án þess að nota vímuefni.“

„Það má segja að sálfélagslega endurhæfingin í Vík sé okkar áhersla, hún snýst um að hjálpa fólki að ná utan um tilfinningarnar sínar, breyta viðhorfum og átta sig á hvað það þýðir að lifa edrú lífi. Við reynum líka að koma til móts við þarfir hvers og eins til að stuðla að betri bata,“ segir Ingunn. „Við hjálpum fólki að greina þröskulda í batanum og leggjum líka mikla áherslu á samskipti og tjáningu í hópmeðferð. Fólk í fíknivanda notar efni til að slá á slæmar tilfinningar og takast á við vandamál, þannig að oft þarf það að læra að takast á við lífið. Við viljum auka færni fólks til að taka þátt í samfélaginu og vinnu og til þess þarf að læra ýmislegt.

Meðferðin snýst að miklu leyti um að koma í veg fyrir bakslög og að gera fólk undirbúið fyrir bakslög ef þau koma, sem er ekki óalgengt,“ segir Ingunn.

Vilja hjálpa fólki að fá betra líf

„Við viljum ná til þeirra sem þurfa hjálp, hvort sem það er aðstandandi eða sá sem er með fíknisjúkdóm. Við vitum að neysla á vímuefnum er alltaf til staðar í samfélaginu og á tímum eins og núna, þegar það er aukið álag og erfiðleikar, þá þarf fólk oft að endurskoða batann sinn og fá stuðning áfram,“ segir Ingunn. „Við viljum að fólk leiti til okkar og líti á okkur sem sína „heilsugæslu“. Við viljum líka að þau sem eru að glíma við þetta í einangrun muni eftir okkur. Það er allt opið hjá okkur eins og hægt er og við bjóðum líka upp á aukna fjarþjónustu vegna COVID. Við viljum hvetja fólk til að koma til okkar og öðlast betra líf.“