Að mati Bjarna mætti margt betur fara í eldvörnum heimila enda sýnir nýleg könnun sem Gallup gerði fyrir Eldvarnabandalagið einmitt það. Þar kemur fram að unga fólkið, leigjendur og borgarbúar eru með lökustu eldvarnirnar á landsvísu. Fjöldi reykskynjara er að meðaltali 2,8 á heimilum í höfuðborginni en 3,7 á heimilum utan höfuðborgarsvæðisins. Þá er mun algengara að enginn eða aðeins einn reykskynjari sé á heimilum í Reykjavík en utan höfuðborgarsvæðisins. Einnig leiðir könnunin í ljós að eldvörnum er víða ábótavant hjá fólki á aldrinum 25-34 ára, leigjendum og þeim sem búa í stærri fjölbýlishúsum. Í 45 prósent íbúða í leiguhúsnæði er enginn eða aðeins einn reykskynjari og hlutfallið er svipað í fjölbýlishúsum með sex íbúðum eða fleirum.

LSS hefur staðið fyrir Eldvarnaátakinu í hátt í 30 ár og því má ætla að vel á annað hundrað þúsund Íslendingar hafi fengið þessa fræðslu í gegnum tíðina. Það man því sennilega hvert mannsbarn sem fætt er eftir 1980 eftir að hafa komið heim til mömmu og pabba og þulið allt það upp sem kom fram í eldvarnafræðslunni í skólanum. „Frá árinu 1992 höfum við farið í alla grunnskóla á landinu fyrir jólin og kynnt eldvarnir fyrir öllum átta ára börnum landsins. Enda er þekkt að útköllum fjölgar í kringum jól, aðallega af völdum kertaskreytinga. Við þurfum að finna fleiri leiðir til þess að tryggja að það fái allir næga fræðslu um eldvarnir. Öll fræðsla er af hinu góða og við þurfum að viðhalda fræðslunni yfir allt árið. Við þurfum líka greinilega að ítreka mikilvægi eldvarna við unga fólkið og þá sem eru á leigumarkaði,“ segir Bjarni.

Bjarni mælir með að fólk nýti dag reykskynjarans, 1. desember, til þess að skipta um rafhlöður í reykskynjurum og athuga hvort þeir virki ekki sem skyldi.
Stefán

Eldfimt málefni

Það er ekki að ástæðulausu að eldvarnafræðsla hefjist jafnsnemma og raun ber vitni. „Við höfum mjög góða reynslu af því að fræðsla til barna um þessi eldfimu málefni skili sér í auknum eldvörnum heima fyrir. Börnin eru móttækileg fyrir skilaboðunum og eru sýnilega spennt. Dætur mínar komu spenntar heim eitt árið eftir eldvarnafræðslu í skólanum sínum. Þótt þær vissu að hér ætti allt að vera í toppstandi, starfs míns vegna, þá vildu þær nú samt sannreyna það. Börn eru fljót að tileinka sér nýja vitneskju, koma heim eftir fræðsluna og spyrja foreldra sína út í eldvarnir á heimilinu, hvort þau séu með nægilega marga reykskynjara, slökkvitæki og eldvarnateppi og hvort flóttaleiðir séu fullnægjandi. Þá er sniðugt að nýta tækifærið og plana flóttaleiðir út úr húsinu, ákveða stað úti sem skal hittast á til þess að fullvissa sig um að allir hafi komist út.“

Bjarni heyrði um stúlku sem fékk fræðslu um eldvarnir í fyrra. „Þær mæðgur höfðu kveikt á kerti heima en þurftu svo að bregða sér niður í þvottahús. Þá staldraði stelpan við, þaut aftur upp stigann og slökkti á kertinu. Maður á nefnilega ekki að fara frá logandi kerti, það hafði hún lært! Ég kann margar svona sögur sem sýna mikilvægi þess að byrja forvarnir snemma. Það er ekkert aldurstakmark á það hvenær hægt er að koma í veg fyrir eldsvoða.“

Logi og Glóð: Brennuvargur

Fræðslan er að sjálfsögðu þannig að hún höfði til barnanna. „Áður fyrr mættu fulltrúar í skólana og héldu glærusýningar fyrir krakkana. Þá var hvalurinn Trausti aðalsöguhetjan og muna líklega margir eftir honum. Við brýnum að sjálfsögðu alltaf sérstaklega fyrir börnunum að læra neyðarnúmerið utan að, einn, einn, tveir. Frá árinu 2007 hafa slökkviálfarnir Logi og Glóð tekið við fræðslunni og er fræðsluefnið nú komið í teiknimynd.“ Fræðslan fer fram í skólastofum og í kjölfarið taka krakkarnir þátt í Eldvarnagetrauninni. Vegleg verðlaun eru í boði fyrir innsendar lausnir sem afhent eru á 112-deginum, 11. febrúar 2021. Rafræn skil á lausnum verða í fyrsta sinn þetta árið á lsos.is. Helstu styrktaraðilar Eldvarnaátaksins eru 112, TM, HMS, SHS, Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands og margir fleiri og segir Bjarni LSS afar þakklátt fyrir stuðninginn.

Reykskynjarar eru mikilvægasta eldvörnin

Bjarni þreytist seint á að ítreka það að reykskynjarar eru og verða alltaf mikilvægasta eldvörnin. „Það vita vinir mínir allt of vel þegar ég kem í heimsókn og rýni í loftin. Reykskynjarar bjarga mannslífum. Þeir vekja okkur og láta vita ef upp kemur eldur í húsinu. Ég sé þetta frá fyrstu hendi í vinnunni. Í Gallup-könnuninni sést það svart á hvítu að eldvörnum er mjög ábótavant víða, og sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Það er langt í frá nóg að vera með einn reykskynjara í íbúðinni, hvað þá engan. Sjálfur er ég með níu reykskynjara í mínu húsi. Fólk gleymir því að í dag eru raftæki í hleðslu í nær hverju einasta rými íbúðar. Því símar, fartölvur, spjaldtölvur og annað þarf að hlaða eftir notkun. Hleðslutæki hitna mörg hver mjög mikið og ef það er til dæmis sæng yfir raftæki eða hleðslutæki, þá er voðinn vís. Reykskynjararnir skipta hér meginmáli og vegna þeirra bregðumst við fyrr við ef eldur kemur upp af völdum raftækja eða annars.“

Bendir Bjarni á að það sé meginatriði að vera viss um að reykskynjararnir geri sitt gagn. „Góð regla er að prófa þá mánaðarlega, og alls ekki sjaldnar en þrisvar á ári. Skipta þarf um rafhlöðu í reykskynjurum árlega nema annað sé gefið upp af framleiðanda. Til eru reykskynjarar sem hafa rafhlöðu sem endist í 10 ár en þá þarf samt að prófa jafn oft.“ Þess má geta að 1. desember er dagur reykskynjarans. Þá er tilvalið að nýta þann dag í að prófa reykskynjarana á heimilinu og skipta um rafhlöður.“

Slökkvitæki og eldvarnateppi eru einnig mjög mikilvægur eldvarnabúnaður. Þessi tæki skal alltaf staðsetja rétt svo þau komi að gagni ef eldur kemur upp. Eldvarnateppi skulu ekki vera of nálægt eldavélinni svo hægt sé að komast í það ef eldur kemur upp í kringum eldavélina. Einnig skulu slökkvitæki vera staðsett við helstu flóttaleið út úr húsinu svo að ekki þurfi að hlaupa inn í hús til þess að sækja það. Það er heldur ekki nóg að kaupa bara slökkvitæki og gleyma því svo. Það þarf að fara með það í skoðun reglulega, að minnsta kosti á tveggja til þriggja ára fresti og láta athuga þrýsting, innsigli og ástand hylkisins. Þá er afar mikilvægt að þekkja að minnsta kosti tvær mismunandi flóttaleiðir út úr hverri íbúð.

Slökkvistöðin í Mosfellsbæ er staðsett í þessu glæsilega húsi við Skarhólabraut 1. fréttablaðið/stefán

Aldrei brýnni en nú

Það hefur líka komið á daginn að fræðsla um eldvarnir hefur sjaldan verið brýnni en einmitt núna. „Staðreyndin er sú að það hafa orðið allt of mörg banaslys í eldsvoðum í ár. Og þau hafa ekki verið jafnmörg síðan árið 1979. Bruninn við Bræðraborgarstíg var okkur mjög dýr, sem og aðrir eldsvoðar sem urðu á Akureyri, í Borgarfirði og Grafningi. Það koma alltaf upp vangaveltur um hvort eldvarnir hafi verið í lagi þegar upp koma eldsvoðar þar sem fólk lætur lífið og hvort eitthvað hefði betur mátt fara.

Við megum heldur ekki gleyma öllum þeim sem eiga um sárt að binda eftir eldsvoða á árinu og hafa orðið fyrir andlegu áfalli og heilsu- og eignatjóni. Það er því til mikils að vinna að koma í veg fyrir að eldur komi upp og tryggja það einnig að hægt sé að bregðast við hratt og örugglega ef eldur kemur upp.“