Doktor Ásta Logadóttir, verkfræðingur og sérfræðingur í lýsingarfræðum, segir lýsinguna sérhannaða til að hjálpa fólki að vakna á morgnana og sofna á kvöldin. „Erlendis hefur þetta verið notað mikið en þetta er fyrsta verkefni sinnar tegundar á Íslandi. Lýsingin er hönnuð til þess að sjúklingar fái betri svefn sem stuðlar að bata. Lýsingin getur einnig hjálpað vaktavinnandi starfsfólki á deildinni að sofna þegar það kemur heim af vaktinni,“ segir Ásta.

Hún segir að verkefnið sé í nánu samstarfi við sjúklinga og starfsfólk deildarinnar. „Við erum búin að setja lýsinguna upp á hjartadeild Landspítalans. Við notum erlenda þekkingu sem hefur reynst mjög vel. Við erum að þróa hana hér og heyrum því reglulega í notendunum, bæði sjúklingunum og starfsfólkinu. Þau láta okkur vita ef eitthvað má betur fara. Það er hagur okkar allra að vel takist til.“

Lýsingin virkar þannig að allir lampar á deildinni eru tengdir við kerfi sem hefur verið sérstaklega forritað til að stýra ljósum eftir klukkunni. Þeir Einar Garðarsson og Sverrir Jónsson hjá Lotu hafa séð um forritunina. „Segjum sem svo að þú kveikir ljós klukkan 9 á morgnana, þá færðu mikið ljós og kaldan lit sem líkist dagsbirtunni úti. En ef þú kveikir á sama ljósi að kvöldi til, þá færðu allt aðra lýsingu. Þá kemur dempað hlýtt ljós sem hvetur þig til að fara að sofa. Það er sem sagt stýrikerfið sem stjórnar lýsingunni. En svo er alltaf hægt að slökkva á ljósinu ef enginn er að nota rýmið,“ segir Ásta.

„Við höfum farið í gegnum ýmsar breytingar á kerfinu eftir ábendingar frá starfsfólki og sjúklingum. Segjum sem svo að við höfum stillt ljósin þannig að á ákveðnum tímum komi meiri birta til að vinnuaðstaðan verði betri, en reynsla starfsfólksins sýnir að það er óþarfi, þá ýmist breytum við grunnstillingunum eða bjóðum upp á valmöguleika, allt eftir því hver notkun rýmisins er.“

Ljósrófið er mælt til að tryggja að réttar bylgjulengdir ljóssins séu til staðar á réttum tímum dags. FRÉTTABLAÐIÐ/­SIGTRYGGUR ARI

Dagsbirtan er best

Ásta segir að tvisvar á ári séu kjöraðstæður á Íslandi hvað varðar birtu fyrir dægursveiflur. Á haustin og vorin er dagsbirta á daginn og myrkur á nóttunni. „Á veturna fáum við aftur á móti ekki nógu mikið ljós. Það sem við gerum með þessari dægursveiflulýsingu er að bæta upp fyrir vöntun á dagsljósi. Á sumarkvöldum viljum við forðast kalda litinn sem kemur frá dagsbirtunni. Kalda ljósið takmarkar framleiðslu hormónsins melatóníns og heftir það að við verðum þreytt á kvöldin. Þá er best að draga fyrir glugga og hafa hlýja dempaða, kósí birtu sem hefur minni áhrif á framleiðslu melatóníns.“

Dægursveiflulýsing eins og þessi hentar best í rýmum þar sem fólk dvelur í lengri tíma. Slík lýsing hentar því aðallega fyrir vinnustaði, skóla, leikskóla og dvalarheimili. „Það sem skiptir aðalmáli er aðgengi að dagsbirtu. Dagsbirtan er það besta sem þú getur fengið. Ef allir kæmust út í hálftíma göngutúr í dagsbirtu daglega þá værum við að fá þennan ljósskammt sem við þurfum. En þar sem við búum ekki við þær aðstæður og veðrið á Íslandi er ekki alltaf að vinna með okkur þá er þetta leið til að bæta upp fyrir vöntun á dagsbirtu,“ segir Ásta. „Það er líka farið að byggja mjög þétt í Reykjavík og þá eru margir staðir, sérstaklega á neðri hæðum, sem fá takmarkað dagsljós inn um gluggana. Margir eru einnig með filmur í gluggum sem takmarka ljósið. Í slíkum tilfellum skiptir raflýsingin mjög miklu máli.“

Að degi til er mikið ljós á ganginum og kaldur litur til að líkja eftir dagsbirtu. Kalda ljósið heftir að við verðum þreytt.FRÉTTABLAÐIÐ/SIGTRYGGUR ARI
Að kvöldi til eru ljósin dempuð og hlý birta kemur. Hlýja ljósið takmarkar ekki framleiðslu melatóníns og hjálpa fólki að sofna. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR

Verkfræðistofan Lota hefur verið að skoða möguleikann á að nota dægursveiflulýsingu á sjúkrahúsum í tvö ár. „Við höfum verið að vinna við nýja Landspítalann í rafkerfishönnum og brunahönnun svo þetta er hugmynd sem við höfum verið að skoða. Á spítölum er starfsemi allan sólarhringinn og því áhugavert að vinna með ljósið í þeim. Það hefur þess vegna verið gaman og lærdómsríkt að fá tækifæri til að prófa þetta á hjartadeildinni,“ segir Ásta.

Við hönnun á dægursveiflulýsingu skiptir miklu máli hvaðan ljósið kemur og hvaða eiginleikum það býr yfir. Í hönnunarferlinu er stuðst við lýsingarforrit til að áætla áhrif ljóss á notendur og mælingar notaðar til að sannreyna niðurstöður útreikninga. Lýsingarhönnun var í höndum Ástu og Láru Örlygsdóttur lýsingarhönnuðar.

Ásýnd á stýriforrit fyrir dægursveiflulýsingu. FRÉTTABLAÐIÐ/SIGTRYGGUR ARI

Fjölbreytt verkefni

Lota hefur verið að vinna í ýmsum verkefnum öðrum en lýsingu. Mörg verkefni Lotu hafa verið í áætlanagerð, fýsileikagreiningum og verkefnaþróun. Einnig hefur Lota í vaxandi mæli látið að sér kveða í sjálfbærni- og umhverfisráðgjöf.

Starfsmenn Lotu hafa annast hönnun bæði smærri og stærri verkefna um allt land. Fyrir utan vinnu við nýja Landspítalann má nefna orkumannvirki, sjúkrahús, gagnaver, hjúkrunarheimili, íþróttahús, hótel, ýmsar opinberar byggingar sem og íbúða- og atvinnuhúsnæði. Þá hafa þeir einnig komið að ýmsum verkefnum erlendis og tekið þátt í nýsköpunarverkefnum.

Til nýlegra og yfirstandandi verkefna má telja: hönnun nýs raforkudreifikerfis fyrir Keflavíkurflugvöll, alhliða hönnun gagnaversgarðs Advania á Reykjanesi, þar með talin raforkudreifing með smartnetslausnum. Hönnun gagnaversbygginga og aðstoð við hönnun gagnaversgarðs Etix Everywhere Borealis á Blönduósi, byggingarhönnun hátæknifrystihúss í Vestmannaeyjum og alhliðahönnun fyrir ÍAV vegna stórhýsa á Kirkjusandsreit. Bruna- og rafmagnshönnun fyrir sendiráð og afhending og hönnun Klettaskóla. Öryggishönnun fjölmargra fyrirtækja og stofnana, þar með taldar viðbragðs- og rýmingaráætlanir fyrir fjölmarga aðila, til dæmis flugstöðina í Keflavík, Smáraturn og heilbrigðisstofnanir ásamt fjölbreyttri ráðgjöf og fræðslu á sviði brunavarna, öryggis og vinnuverndar.

Núverandi verkefni sýna breitt verksvið Lotu og það traust sem viðskiptavinir sýna Lotu til að klára krefjandi og fjölbreytt verkefni sem krefjast útsjónarsemi og áreiðanleika.