Kolbrún Þorbjörg Pálsdóttir er forseti menntavísindasviðs Háskóla Íslands en innan þess eru ýmsar fagstéttir menntaðar. Þar má nefna kennara allra skólastiga, þroskaþjálfa, tómstunda- og félagsmálafræðinga, uppeldis- og menntunarfræðinga og íþrótta- og heilsufræðinga. Þá er starfrækt alþjóðlegt nám í menntunarfræðum á ensku og fagnaði sú námsbraut nýlega 10 ára afmæli. „Það er enn fremur ánægjulegt að segja frá því að frá árinu 2007 hefur menntavísindasvið skipulagt starfstengt diplómanám fyrir ungt fólk með þroskahömlun. Sú námsleið er eina nám sinnar tegundar hér á landi og hefur árangurinn meðal annars skilað sér í aukinni atvinnuþátttöku þessa unga fólks,“ útskýrir hún.

Kennsla upplýsingatækni

Kolbrún segir að verið sé að stíga það skref að efla námsframboð enn frekar í samstarfi við sveitarfélög og stofnanir. „Stór hluti okkar nemenda er starfandi kennarar og annað fagfólk á sviði menntunar sem sækir framhaldsnám og endurmenntun á sínu sérsviði. Ég vek sérstaka athygli á námi í stjórnun menntastofnana sem eflir stjórnendur sem gegna lykilhlutverki og sinna fjölþættum verkefnum. Löng hefð er fyrir því innan sviðsins að bjóða upp á fjarnám og lotubundið nám sem auðveldar fólki að stunda nám samhliða starfi. Þetta skiptir miklu máli því störf innan menntakerfa taka sífelldum breytingum. Ég vek athygli á námsleiðinni Kennsla upplýsingatækni og miðlun, þar sem áhrif tækni á samfélag og kennsluhætti er í deiglunni. Samfélagið okkar er á hraðleið inn í framtíðina, og bæði hröð tækniþróun og þjóðfélagsbreytingar kalla á nýja nálgun og aðferðir.

Framhaldsmenntun lykilatriði

Að setjast á skólabekk er dýrmætt tækifæri til að endurnýja þekkingu sína og ígrunda eigin fagmennsku í ljósi nýrrar þekkingar og rannsókna. Við leggjum mikla áherslu á að samþætta kennslu og rannsóknir og rannsóknir innan sviðsins eru gríðarlega fjölbreyttar. Í framhaldsnámi er höfuðáhersla lögð á að kynna og ræða nýjustu rannsóknir og ekki síður, að meistaranemar taki virkan þátt í þekkingaröflun og að ígrunda og ræða áleitin viðfangsefni menntakerfisins. Í raun má segja að starfsþróun fagfólks sé lykilatriði þegar litið er til skólaþróunar og nýsköpunar á sviði samfélags og menntunar,“ greinir Kolbrún frá og bætir við að það sé ánægjulegt að segja frá því að nú þegar megi greina aukna aðsókn í kennaranám og ekki síst meðal þeirra sem lokið hafa öðru grunnnámi í faggrein eða á námssviði skólastarfs.

Boðið er upp á tveggja ára nám í kennslufræði fyrir þá sem hafa lokið BS/BA-gráðu og vilja starfa við kennslu. Þeir sem hafa áður lokið meistaraprófi geta sótt eins árs nám í kennslufræði. Nám í leik- og grunnskólakennarafræðum fer alfarið fram innan sviðsins, en menntun framhaldsskólakennara er skipulögð í samstarfi við önnur fræðasvið háskólans. Það er góður kostur í dag að vera með leyfisbréf til kennslu, tryggir fjölbreyttan starfsvettvang og mikla starfsmöguleika. Nú fer hver að verða síðastur að sækja um því að umsóknarfrestur um framhaldsnám við Háskóla Íslands er til 15. apríl næstkomandi.

Menntun án aðgreiningar

Skóla- og frístundastarf án aðgreiningar eða „inngildandi menntun“ er ríkjandi menntastefna á Íslandi og felst í því að tryggja aðgengi og virkja þátttöku allra óháð fötlun, þjóðerni, kyni, eða félagslegri stöðu. Á menntavísindasviði má finna námsleiðina Menntun án aðgreiningar og námsleið um mál og læsi sem hentar vel þeim sem vilja dýpka sig í þessum grunnþáttum skólastarfs. Þá er boðið upp á framhaldsnám í sérkennslufræði og skóla margbreytileikans og er markmið þess náms að þátttakendur öðlist þekkingu og skilning á skipulagi, framkvæmd og mati á sérkennslu í almennum skólum, sérskólum og sérdeildum á öllum skólastigum. Kennarar eru lykilaðilar innan skóla og því skiptir leiðtogastarf þeirra miklu máli við að móta skólastarf sem fagnar margbreytileika og gerir öllum kleift að njóta sín.

Það má samt ekki gleyma því að menntun er samstarfsverkefni margra aðila, auk heimilis og skóla. Innan skóla starfa nú sífellt fleiri fagstéttir auk kennara, s.s. þroskaþjálfar, uppeldis- og menntunarfræðingar og tómstundafræðingar. Menntun fyrir alla byggir á því að horfa heildstætt á líf einstaklinga og valdefla þá til þátttöku á öllum sviðum samfélagsins.“

Fleiri spennandi námsleiðir

Kolbrún greinir einnig frá því að í fyrsta sinn sé boðið upp á íslensku sem annað tungumál sem kjörsvið í grunnskólakennaranámi. „Það er mikil þörf fyrir þetta nám vegna vaxandi fjölda nemenda af erlendu bergi brotnu. Við eigum von á því að þetta nám muni ekki síður höfða til starfandi kennara sem vilja efla þennan þátt í sínu starfi. Við bindum einnig miklar vonir við það að aðgerðir stjórnvalda til eflingar kennarastétt auki aðsókn að kennaranámi, þ.e. launað starfsnám og námsstyrkir á lokaári kennaranáms. Nám þroskaþjálfa hefur verið endurskoðað og m.a. lengt í fjögur ár vegna áskorana fagsamfélagsins. Jöfn aðsókn er að náminu vegna þess að starfsvettvangur þroskaþjálfa er spennandi og er í raun samfélagið allt. Aðsókn í nám íþrótta- og heilsufræði hefur margfaldast frá því að námið var flutt frá Laugarvatni og fer öll verkleg kennsla nú fram í Laugardalnum. Ýmsar spennandi námsleiðir hafa bæst í hópinn á síðustu árum, m.a.: Samskipti og forvarnir; foreldrafræðsla og uppeldisráðgjöf; Heilbrigði og heilsuuppeldi; fræðslustarf og nýsköpun; starfstengd leiðsögn og kennsluráðgjöf. Starfandi kennarar geta sótt um styrk til að sækja síðastnefndu námsleiðina.

Það er alltaf eitthvað nýtt að gerast á menntavísindasviði því á haustin fyllist skólinn af ungu fólki sem og hinum reyndari hópi nemenda. Það má ekki gleyma því að við kennarar og starfsfólk sviðsins erum alltaf að læra af nemendum okkar! Nýtt skólaár hefur ávallt í för með sér spennu, gleði og eftirvæntingu. Það er líka verkefni okkar háskólakennara að endurnýja okkar þekkingu og hæfni. Það gerum við bæði með því að stunda rannsóknir og einnig með því að þróa eigin kennsluhætti. Það er varasamt að telja sig vita og kunna allt og æskilegt að gæta hógværðar gagnvart viðfangsefninu hverju sinni,“ segir hún.

Vilja fjölga kennurum

„Við á menntavísindasviði greinum vaxandi áhuga á kennarastarfinu og fögnum því mjög. Það er þó mikilvægt að hafa í huga að það þarf að tvö- eða þrefalda fjölda útskrifaðra leik- og grunnskólakennara til að tryggja æskilega nýliðun í fagstétt kennara. Í dag er um þriðjungur starfsfólks leikskóla menntaðir leikskólakennarar og það hefur fjölgað umtalsvert í hópi leiðbeinenda í grunnskólakennslu. Ég greini því ákveðna vitundarvakningu og treysti því að framtíðin sé björt enda sjá sífellt fleiri kennarastarfið sem spennandi og raunhæfan valkost.“

Umbylting með tækninni

Þegar Kolbrún er spurð hvort hinn rafræni heimur hafi breytt náminu á menntavísindasviði, svarar hún: „Hin öra tæknivæðing hefur umbylt samfélagsháttum, atvinnulífi og samskiptum manna í milli. Við greinum þessa þróun öll í okkar eigin lífi. Háskólinn hefur sett sér metnaðarfulla stefnu um rafræna kennsluhætti og sem fyrr segir hefur menntavísindasvið verið í fararbroddi við að þróa sveigjanlegt lotubundið nám.

Við skulum samt ekki gleyma því að menntun fagfólks á sviði menntunar hlýtur að byggjast ekki síst á því að efla samskiptahæfni, leiðtogahæfileika, og þjálfa nemendur í tjáningu og sjálfstæðri hugsun. Við lítum á það sem grundvallaratriði að byggja upp námssamfélag og efla samvinnuhæfni nemenda okkar. Á flestum námsleiðum er því gerð krafa um mætingu í staðlotur þar sem nemendur hittast og vinna saman, taka þátt í umræðu- og verkefnatímum.

Að mínu mati er mikilvægast af öllu að úr náminu komi sjálfstætt og hugsandi fagfólk sem hafi góðan grunn til að byggja á og búi yfir skilningi á fagmennsku starfsins. Menntun fagfólks er í dag ævilöng, því verkefni, áskoranir og aðstæður taka sífelldum breytingum og það tekur tíma að þroskast sem fagmanneskja. Það er ótrúlega mikið ævintýri að starfa innan menntakerfisins og geta verið áhrifavaldur á líf annarra og þátttakandi í margbreytilegu og síbreytilegu samfélagi.“