Kristinn Haukur Guðnason
Fimmtudagur 9. desember 2021
05.00 GMT

Yngri kynslóðir eru jákvæðari gagnvart útilokunarmenningu en þær eldri. 28 prósent fólks 15 til 24 ára eru jákvæð gagnvart henni, en aðeins 8 prósent 57 til 75 ára. Meirihluti allra kynslóða er þó neikvæður gagnvart útilokunarmenningu.

Ný mæling Prósents sýnir reginmun á kynslóðum Íslendinga þegar kemur að afstöðu, áhyggjum og líferni fólks á sumum sviðum, en merkilega lítinn á öðrum. Til að mynda eru áhyggjur af andlegri heilsu langtum meiri hjá yngri kynslóðum en hjá þeim eldri, og er sá munur í tugum prósenta. Hins vegar eru áhyggjur af líkamlegri heilsu nokkuð svipaðar.

„Við vildum meðal annars sjá hvernig þessi yngsta kynslóð sem er að koma upp er að hegða sér, til þess að fyrirtæki og stofnanir sem við vinnum með geti áttað sig betur á viðhorfi þeirra og vera betur í stakk búin til að uppfylla þarfir þeirra. Einnig höfum við fundið fyrir mikilli eftirspurn stjórnenda á íslensku kynslóðamælingunni hjá okkur,“ segir Trausti Heiðar Haraldsson, framkvæmdastjóri Prósents.

Yngstu með mestar áhyggjur

Fyrst var unnið með rýnihópa til að móta spurningarnar sem lagðar voru fyrir fólk á öllu landinu í sumar og haust. Svörunum, um 1.600 talsins, vigtuðum með tilliti til kyns, búsetu og fleiri hluta, var dreift á fjórar kynslóðir: Z-kynslóðina (15 til 24 ára), Y-kynslóðina (25 til 40 ára), einnig betur þekkta sem aldamótakynslóðina, X-kynslóðina (41 til 56 ára) og Uppbyggingarkynslóðina (57 til 75 ára), sem á ensku kallast Baby Boomers.

„Athyglisvert er að mælingin sýnir mjög mismunandi mun út frá því sem spurt var um og veitir góða innsýn inn í hugarheim Íslendinga,“ segir Trausti.

heilsa.jpg

Tæplega helmingur landsmanna, 40 til 45 prósent í öllum fjórum kynslóðunum, hefur litlar áhyggjur af líkamlegri heilsu sinni og í kringum fjórðungur hvorki né. Kynslóða­munurinn er lítill en athygli vekur að elsta fólkið hefur minnstu áhyggjurnar, aðeins 24 prósent hafa frekar miklar áhyggjur og 4 mjög miklar. Þessi hópur hefur hins vegar mestar áhyggjur af Covid-19, enda í mesta áhættuhópnum. 36 prósent 57 til 75 ára hafa miklar áhyggjur.

Konur jákvæðari gagnvart útilokunarmenningu

Útilokunarmenning hefur verið í umræðunni í tengslum við kynferðisbrot. Hún snýst um að útiloka einstaklinga sem brotið hafa gegn gildum samfélagsins, með hegðun eða tjáningu.

Í mælingunni kemur fram að fólk 25 til 40 ára hefur svipaða afstöðu og yngsta kynslóðin. 25 prósent eru jákvæð og 46 prósent neikvæð.

Fólk á aldrinum 41 til 56 ára er mun neikvæðara, 13 prósent jákvæð á móti 65 prósent neikvæðum og mestur er munurinn hjá elstu kynslóðinni, þar sem 69 prósent eru neikvæð. Fjórðungur fólks tekur ekki afstöðu með eða á móti.

Konur eru jákvæðari gagnvart útilokunarmenningu í öllum kynslóðum, og hjá öllum yngri en 57 ára er munurinn 10 prósent. Athygli vekur að 62 prósent yngstu karlanna telja útilokunarmenningu neikvæða, sem er 10 prósentum hærra hlutfall en hjá körlum aldamótakynslóðarinnar. Mestu andstöðuna má finna meðal elstu karlanna, en 47 prósent þeirra telja útilokunarmenningu mjög neikvæða.

Íbúar höfuðborgarsvæðisins eru jákvæðari, en munurinn mældist ekki mikill milli þeirra og landsbyggðarfólks. Munurinn mældist mun meiri þegar kom að menntun. Háskólagengið fólk var almennt jákvæðara gagnvart útilokunarmenningu en fólk með aðeins grunnskólapróf. Mesta neikvæðnin mældist hins vegar hjá iðnmenntuðum, til dæmis 91 prósent meðal 41 til 56 ára með sveinspróf.

Konur hamingjusamari

Kynslóðabilið er mjög skarpt þegar kemur að áhyggjum af andlegri heilsu. 43 prósent þeirra yngstu hafa miklar áhyggjur, en 31 prósent litlar. Til samanburðar hafa 15 prósent þeirra elstu miklar áhyggjur af andlegri heilsu sinni, en 62 prósent litlar. Konur hafa almennt meiri áhyggjur af heilsu sinni, líkamlegri og andlegri, einkum konur á höfuðborgarsvæðinu sem aðeins hafa grunnskólapróf.

Fjárhagsáhyggjur leggjast einnig þyngra á konur en karla. 33 prósent kvenna á aldrinum 41 til 56 ára hafa miklar áhyggjur af peningum samanborið við 22 prósent karla. Áhyggjurnar eru almennt minni hjá fólki með háskóla- eða iðnmenntun.

Fleiri konur sögðust hamingjusamari en karlar.
Mynd/Sverrir Páll Erlendsson

Þessi kynjamunur í áhyggjum endurspeglar hins vegar ekki hamingju fólks samkvæmt mælingunni, því að fleiri konur sögðust hamingjusamari en karlar. Munurinn var þó ekki mjög mikill og almennt séð mælist hamingja þjóðarinnar mjög hátt.

81 prósent elstu kynslóðarinnar er hamingjusamt en aðeins 3 prósent óhamingjusöm. Eini hópurinn þar sem fleiri mældust óhamingjusamir er karlar 25 til 40 ára með grunnskólapróf, það er 41 prósent á móti 35.

Karlar drekka líka meira áfengi en konur, einkum eldri karlar. 37 prósent karla 41 til 56 ára drekka 4 glös eða meira á viku, en aðeins 15 prósent kvenna. Yngsti aldurshópurinn drekkur áberandi minnst og 40 prósent þeirra aldrei. Hjá yngsta hópnum snerist hins vegar kynjahlutfallið við og karlar drekka minna.

Langflestir borða kjöt

Þegar spurt var um mataræði voru flestar grænmetisætur og grænkerar (vegan) í tveimur yngstu kynslóðunum, þó aðeins samanlagt 6 prósent í hvorri kynslóð. Grænkerar finnast varla á landsbyggðinni nema í yngsta aldurshópnum, 3 prósent. Hlutfall þeirra kjöttegunda sem fólk neytir er nokkuð svipað, á bilinu 84 til 95 prósent þegar um er að ræða fisk, alifugla-, lamba- og nautakjöt en á milli 73 til 79 prósent þegar kemur að svínakjöti.

vín fjárhag.jpg

Þrátt fyrir að svo margir neyti dýraafurða hefur meirihluti landsmanna áhyggjur af umhverfismálum. 71 prósent 15 til 24 ára hafa áhyggjur af hlýnun jarðar, þar af 32 prósent mjög miklar.

Hlutfallið er hátt hjá eldri kynslóðum líka en lægst hjá 41 til 56 ára, 58 prósent. Þetta er einnig kynslóðin sem er síst viljug til þess að greiða meira fyrir umhverfisvænar vörur. 31 prósent sagði beinlínis nei við þeirri spurningu, en hlutfallið var á milli 23 til 26 prósent hjá hinum kynslóðunum.

Trú.jpg

Þegar kemur að trú mátti sjá yngri kynslóðirnar trúa langtum minna á æðri máttarvöld en eldri. 24 prósent 25 til 40 ára telja sig trúuð, en rúmlega tvöfalt fleiri, 49 prósent, eru þó í þjóðkirkjunni og 21 prósent í öðrum söfnuðum. Þriðjungur hinna elstu telur sig trúlausan en aðeins 11 prósent eru utan trúfélaga.

Athugasemdir