Alþjóðasamtök rannsóknarblaðamanna (ICIJ) komust yfir skjöl, sem hafði verið lekið, frá kínverska Kommúnistaflokknum um starfsemi fangabúða í vesturhluta landsins. Voru þau birt hjá BBC, The Guardian og fimmtán öðrum fjölmiðlum á sunnudag.

Í skjölunum kemur fram að kínverska ríkisstjórnin rekur keðju fangabúða sem hýsa eina til eina og hálfa milljón kínverskra múslima, af ýmsum þjóðarbrotum, flesta af þjóðarbrotinu Uighur. Fangabúðir er ekki orðið sem notað er í skjölunum en fólkinu er haldið gegn vilja sínum. Þetta eru ekki opinberar búðir í þeim skilningi að fólk eigi að vita af tilvist þeirra, þær eru faldar af yfirvöldum. Í þessum fangabúðum er stundaður heilaþvottur, eða „endurmenntun“ þar sem fólk er aðlagað því þjóðfélagi sem flokkurinn vill byggja upp. Því er kennt mandarínmál og eru innleidd þau gildi sem Alþýðulýðveldið stendur fyrir. Vitund um eigin þjóðerni, það er þjóðarbrota og ættbálka, er brotin niður.

Þarna eru meðal annars loftmyndir af búðunum og frásagnir fólks sem hefur dvalið þar og ættingja þess. Einnig samskipti ráðamanna Kommúnistaflokksins um hvernig bygging búðanna og starfsemin þar skyldi fara fram. Nafn sem kemur ítrekað fram er Zhu Hailun, en hann er yfirmaður flokksins í héraðinu Xianjiang þar sem fangabúðirnar eru. Hann undirritaði meðal annars skipanir um hvernig taka ætti á móti föngum. Einnig koma fram handtökuskipanir, svo sem skipun frá árinu 2017 þar sem 24.000 manns voru til skoðunar og ákveðið að senda 15.600 af þeim í fangabúðirnar. Rúmlega 700 til viðbótar voru settir í venjulegt fangelsi.

Fangabúðirnar eru rétt eins og önnur fangelsi, með steyptum veggjum, vírgirðingum, varðturnum, öryggiskerfum og vopnuðum vörðum. Stíft er fylgst með bæði andlegu og líkamlegu ástandi fanganna. Þeir mega aðeins hafa samband við ættingja og vini einu sinni í viku í gegnum síma, og einu sinni í mánuði í gegnum myndbandssamtal. Myndbandsupptökuvélar eru alls staðar í búðunum, á herbergjum, göngum og í matsalnum.

Föngum er refsað harkalega ef þeir reyna að sleppa eða hafa samband við umheiminn utan þeirra marka sem fangaverðir setja þeim. Margar frásagnir eru til af ofbeldi, pyndingum og jafn vel nauðgunum af hálfu fangavarða. Í skjali undirrituðu af Zhu Hailun kemur fram að aldrei eigi að leyfa „óeðlileg dauðsföll“. Enn fremur kemur fram að yfirvöld hafi áhyggjur af því að umheimurinn komist að því hvað fari fram í búðunum.

Fangavistin er ótímabundin en hver fangi verður að minnsta kosti eitt ár í „meðferð“. Fangarnir fá stig fyrir að meðtaka fyrirmælin vel og geta þá flýtt því að losna. Jafnvel eftir að fangarnir hafa klárað meðferð sína er þeim ekki sleppt strax, heldur þurfa þeir að dvelja í öðrum búðum í allt að hálfu ári til viðbótar. Þar læra þeir eitthvert fag sem nýtist á vinnumarkaðinum. Eftir að þeirri vist lýkur er enn fylgst með fólki, í að minnsta kosti eitt ár. Er það lögregluyfirvalda á hverjum stað að fylgjast með fólki sem nýbúið er að sleppa.

Kínversk stjórnvöld hafa ítrekað afneitað tilvist þessara búða og segjast aðeins reka fangabúðir fyrir íslamska hryðjuverkamenn. Þetta breyttist ekki þegar skjölin voru birt á sunnudag. Opinbera stefnan er að skjölin séu einfaldlega fölsuð.