Björk Eiðsdóttir
bjork@frettabladid.is
Föstudagur 12. nóvember 2021
23.00 GMT

Við hittumst á heimili Móu í Kópavoginum þar sem hún býr ásamt eiginmanni sínum Styrmi Gunnarssyni lögmanni og börnunum þremur.

„Við Styrmir höfum verið saman í 13 ár og gift frá því 2016,“ segir Móa. Fyrir átti hún tvö börn, Guðrúnu Sigríði og Ara Elías sem í dag eru 18 og 20 ára og í hópinn bættist svo Þeódís, dóttir þeirra hjóna, sem er níu ára.

„Styrmir gekk inn í þetta af fullum krafti og hefur reynst mér og börnunum afar vel,“ segir hún og bætir við að það séu aldrei of margir sem standi að börnum í uppvextinum.

Eftir að hafa búið víða langaði Móu aftur á æskuslóðirnar í Kópavoginum og þá ekki síst til að vera nær móður sinni, Guðrúnu Guðlaugsdóttur blaðamanni og rithöfundi, en ljóst er að á milli þeirra ríkir kært samband.

Alin upp við sterka móðurímynd


„Hún er enn að gefa út bækur rúmlega sjötug,“ segir hún. „Ég er alin upp við gríðarlega sterka móðurímynd,“ segir Móa, sem er miðjubarnið í sex systkina hópi. „Ég þurfti því að berjast fyrir tilverurétti mínum, sérlega þegar ég eignaðist tvíburabræður fjögurra ára gömul. Ég var í vondu skapi mjög lengi eftir tilkomu þeirra,“ segir hún og hlær.

„Þeir voru rosalega fyrirferðarmiklir og á hverju ári spurðum við systurnar hvenær þetta myndi skána. Mamma svaraði alltaf: Á næsta ári, en árið eftir spurðum við sömu spurningarinnar,“ segir hún, en eldri eru tvær systur og svo bættist eitt örverpi, lítil systir, við í lokin.

„Mamma byrjaði 18 ára að eignast börn og það síðasta kom þegar hún var 41 árs. Móðurhlutverkið og móðurímyndin hafa alltaf verið mér mjög hugleikin. Mamma hafði mikil áhrif á mig. Það er ekki sjálfgefið að hafa svona fyrirmynd og það hefur ábyggilega mótað mig. Við höfum alltaf verið mjög nánar og erum enn og eins við systurnar.“


Föðurlaus 10 ára gömul


Móa missti föður sinn, Júníus H. Kristinsson sagnfræðing, aðeins 10 ára gömul. Hann lést frá mörgum börnum, hafði verið veikur og þau veikindi leiddu til skyndilegs andláts,“ segir Móa og vill augljóslega ekki fara nánar út í það.

„Mamma hefur verið ofsalega sterk og ég hef horft á hana fara í gegnum rosalega margt, að missa maka sinn frá ungum börnum. Það hefur sterk áhrif á mann, ég tala nú ekki um þegar ég varð sjálf móðir.“


Móa bendir á að í dag sé brugðist á annan hátt við slíkum áföllum en á þessum tíma.

„Ég er gríðarlega þakklát fyrir það hvernig mamma tók á þessu, ég veit að svona lagað getur farið illa en það gerði það ekki í okkar tilviki.“

Hún segir fjölskylduna alltaf hafa verið nána og hún hafi snemma áttað sig á því að það væri markmið sem hún sjálf vildi ná, að eignast góða fjölskyldu. „Mér fannst það alltaf aðalatriðið.“


Ekkja með sex börn


Það er auðvelt að ímynda sér að mikið hafi mætt á móðurinni, en Móa segir þau systkinin ekki hafa fundið fyrir að neitt skorti.


„Allar hennar ákvarðanir voru miðaðar við okkur, hún til dæmis samdi um frjálsa viðveru í vinnunni til að geta verið til staðar fyrir stóran barnahóp í krefjandi starfi. Maður pældi aldrei í þessu álagi, en vissulega hafði mamma góða aðstoð eftir að hún giftist aftur.“

Föðurmissinum vann Móa úr síðar á lífsleiðinni.

„Ég held að börn geti ekki hugsað um svona hluti á vitrænan hátt. Ég lokaði þetta niðri og vildi lítið tala, enda hefur maður ekki forsendur til þess og á ekki orðin. Börn búa yfir svo mikilli sjálfsbjargarviðleitni og ég man eftir að hafa haldið í það sem virkaði og var gott.


„Ég lokaði þetta niðri og vildi lítið tala, enda hefur maður ekki forsendur til þess og á ekki orðin."


Það breytir aftur á móti allri hugsun hjá saklausu barni að átta sig á því að heimurinn getur hrunið. Að átta sig á þessum endanleika. Öll þurfum við einhvern tíma að gera það en það er mjög algengt að börn bregðist svona við, geymi þetta og haldi áfram lífinu, þau vilja lifa,“ útskýrir Móa, sem segist vissulega hafa fengið að hitta sálfræðing sem barn en ekki verið tilbúin til að opna sig við hann.

„Það á ekki að neyða börn til þess ef þau geta það ekki og vilja ekki.“


Hvarf inn í heim tónlistar


Móa fann ung skjól í heimi tónlistar og segir píanó heimilisins hafa verið hennar heim.

„Mamma er mjög músíkölsk og hefur alltaf sungið mikið en það er mikið af óperusöngkonum í fjölskyldunni. Ég man ég skammaðist mín mikið því hún er með svo sterka rödd og söng svo hátt, sérlega þegar hún var í góðu skapi,“ segir hún og hlær.

„Það var alltaf mikil tónlist í kringum mig, en það sem breytti gjörsamlega öllu og ég man eins og gerst hafi í gær, var þegar píanó kom á heimilið. Það skapaðist ástarsamband á milli mín og þess.“

Vinkona fjölskyldunnar þurfti að losna við píanó og fékk það inni á barnmörgu heimilinu. Það kemur ákveðin værð yfir Móu þegar hún talar um hljóðfærið sem öllu breytti.

„Þetta var gamalt píanó af vellinum þar sem það hafði verið notað í Offiseraklúbbnum sem djasspíanó. Það höfðu þvílíkar goðasagnir spilað á þetta píanó og maður fann fyrir því. En það var orðið lúið og allt í brunablettum eftir sígarettur.“

Móa var um sex ára þegar hljóðfærið kom inn á heimilið og segist hreinlega hafa horfið inn í það.

„Það var forljótt en nóturnar úr fílabeini, harpan Steinway og hljóðið magnað. Ég gat setið við það tímunum saman og prófað mig áfram.“

Móa segir þau systkin hafa verið heppin að móðir þeirra hafi sent þau í tónlistarnám og fór hún að sækja píanótíma átta ára.

„Ég var þó byrjuð að spila og semja fyrr, tók upp á kasettutæki og gerði tilraunir. Það var minn heimur löngu áður en ég byrjaði að syngja. Tengingin var svolítið trúarleg því mér fannst þetta sem aðgengi að einhverju miklu stærra, guðdómlegu, heimi sem var endalaus.“


„Tengingin var svolítið trúarleg því mér fannst þetta sem aðgengi að einhverju miklu stærra, guðdómlegu, heimi sem var endalaus.“


Efaðist aldrei um að geta sungið


Árið 1990 prófaði Móa í fyrsta sinn að opna á annað hljóðfæri sem svo átti eftir að verða hennar aðalsmerki, röddina. Þá keppti hún fyrir hönd Menntaskólans í Reykjavík í Söngkeppni framhaldsskólanna sem þá var haldin í fyrsta sinn.

„Ég hafði aldrei sungið neitt en fann að ég varð að gera þetta. Ég efaðist aldrei um að geta sungið, með alla þessa söngvara í kringum mig. En ég sagði ekki einu sinni fjölskyldunni að ég væri að taka þátt – þau bara sáu mig í sjónvarpinu.“

Móa valdi lagið Everytime we say goodbye sem Ella Fitzgerald gerði ódauðlegt á sínum tíma.

„Standard lag sem ég flutti við píanó- og sellóundirleik og vann forkeppnina.“

En þar með er ekki öll sagan sögð því Móeiður þurfti sannarlega að hafa fyrir því að komast á svið í lokakeppninni. Eftir forkeppnina voru settar reglur um að allir skyldu syngja á íslensku og því þurfti að endurtaka forkeppnina og aftur tók Móa þátt.

„Þá valdi ég lagið Bláu augun þín, vann aftur og flutti það í lokakeppninni.“

Stofnuðu djassband baksviðs


Þessi fyrsta Söngkeppni framhaldsskólanna er kannski ekki síst eftirminnileg fyrir það hverjir hrepptu annað og þriðja sætið. Móeiður Júníusdóttir og Páll Óskar Hjálmtýsson, tónlistarfólk sem átti sannarlega eftir að láta að sér kveða næstu árin komu þarna þétt á eftir sigurvegaranum, Lárusi Inga Magnússyni, sem minna hefur heyrst í.

„Þetta er lexía um að það skiptir ekki öllu að vinna heldur hvernig þú nýtir tækifæri þín,“ segir Móa, sem þó tók tapið nærri sér.

„Stundum hefur maður gott af því að fá ekki allt upp í hendurnar. Þarna kynntumst við Páll Óskar, enda bæði sérvitrir unglingar að hlusta á djass, blús og söngleikjatónlist.“


„Stundum hefur maður gott af því að fá ekki allt upp í hendurnar. Þarna kynntumst við Páll Óskar, enda bæði sérvitrir unglingar að hlusta á djass, blús og söngleikjatónlist.“


Baksviðs í aðalkeppninni var þannig stofnað djassband.


„Við hóuðum saman tónlistarmönnum sem eru fremstir í sinni röð í dag: Jóel Pálssyni og Einari Scheving. Bandið hét fyrst Móa, Palli og búðingarnir, en okkur fannst við þurfa að vera virðulegri og breyttum nafninu í Djazzband Reykjavíkur og spiluðum fyrir fólk á öllum aldri. Upp úr þessu fór ég að svo að spila með píanóleikaranum Karli Olgeirssyni, sem var líka kornungur að spila alls konar skrítna tónlist.“


Leið best syngjandi á sviði


Þarna var grunnurinn lagður og Móa söng á menntaskólaárunum gamla standarda, ein með píanista á börum um helgar og oft á virkum dögum.

„Við spiluðum úti um allt og í alls konar aðstæðum og innan um drukkið fólk. Það var æðislegur skóli, ef maður getur látið það virka getur maður látið flest virka.“

Móa hafði alltaf verið góður námsmaður svo flestir héldu að hún færi hina beinu akademísku leið, yrði til dæmis lögfræðingur.

„En þegar ég byrjaði að syngja fann ég að ég væri á réttum stað. Mér leið best syngjandi á sviði og upplifði aldrei sviðsskrekk.“

Móa segir móðurhlutverkið og móðurímyndina alltaf hafa verið sér hugleikin, enda hafi hún sjálf alist upp við gríðarlega sterka móðurímynd. Fréttablaðið/Sigtryggur Ari

Eftir nokkur ár þar sem Móa söng annarra lög fann hún aftur þörfina til að semja tónlist. Hún gerði þá upp djasstímabilið með plötu og var svo ákveðin í að leggja það tímabil til hliðar og fara nýja leið.


Stórir draumar og útgáfusamningar

„Ég gaf næst út plötu með dúóinu Bong sem ég var í með þáverandi eiginmanni mínum, Eyþóri Arnalds og kom hún út árið 1994. Rafmagnstónlist og rave-menningin var mikið að koma inn og þetta voru spennandi tímar. Ég var strax ákveðin í að ég vildi syngja á ensku því mig langaði að fara út og var með stóra drauma. Ég yfirgaf það sem hafði gengið rosalega vel og langaði að gera annað.“

Bong gerði samning við breskt plötufyrirtæki sem gaf út smáskífu sem gerði ágætis hluti á klúbbunum í London.

„Ég fór út og kom fram ein á klúbbum með „play­back“. Bretland var eins og Mekka fyrir okkur sem vorum að pæla í þessari tegund tónlistar og þetta var magnað tímabil.“

Samböndin sem Móa byggði upp í Bretlandi þróuðust út í sólóverkefni hennar og plötuna Universal.

„Ég gerði útgáfusamning við Tommy Boy, frábært útgáfufyrirtæki á Manhattan sem er frumkvöðull í hipp hopp-tónlist. Ég var með hvítustu artistunum hjá þessu fyrirtæki en samningurinn var nokkuð stór.“

Var orðin söluvara

Platan kom út í Bandaríkjunum, Evrópu og Japan og Móa ferðaðist víða með bandi sínu, sem meðal annars bræður hennar, tvíburarnir Kristinn og Guðlaugur, sem settu líf hennar úr skorðum um fjögurra ára aldurinn, skipuðu.

„Ég hitaði meðal annars upp fyrir Moby og þetta voru spennandi tímar.“

Móa hafði sett sér það markmið að vera komin með góðan plötusamning fyrir 25 ára aldurinn og það rétt tókst. En draumar sem rætast eru ekki alltaf eins og vonast hafði verið til.

„Þetta var allt annar heimur en ég hafði vanist.“

Móa gerði samning upp á nokkrar plötur og fékk fyrir hann fyrirframgreiðslu. Útgáfufélagið aftur á móti sá um kostnaðarsama framleiðslu, myndbönd og markaðssetningu.

„Þarna var ég orðin söluvara og sat fundi þar sem fundargestir voru aðallega karlar og umræðuefnið hvernig best væri að markaðssetja mig. Þetta er harður bissness. Það er talað um mann í þriðju persónu en maður situr á staðnum.“ Móa fann jafnframt fyrir pressu um að standa sig, það væri fólk að treysta á hana.

„Maður er orðinn söluvara og það er verið að leggja pening í „vöruna“. Allt í einu var það ekki bara ég að koma fram eins og ég var vön. En sjálf hafði ég ekki hugsað lengra en bara þessa plötu.“


Ég var komin á endastöð


Móa fann sig ekki í þessum stóra heimi og tók ákvörðun um að stíga til hliðar og fara aftur heim en áhrifin voru djúpstæð.


„Í fyrsta lagi var ég komin á endastöð. Ég var hætt að vera forvitin. Ég hafði alltaf haft aðgang að þessum heimi sem tónlistin er – fyrir mér var það fallegur heimur og að einhverju leyti trúarlegur. Þarna var þetta bara orðið bissness. Ég var orðin bissness og röddin mín. Þú ert að selja sjálfan þig og það gengur alveg nærri manni, það gerir það.


„Þú ert að selja sjálfan þig og það gengur alveg nærri manni, það gerir það."


Ég hef alltaf haft mikinn áhuga á sjálfsmyndinni, hún og það hvernig hún verður til er mér mjög hugleikið. Ég held að ég hafi svolítið lent í því að röddin mín tók yfir. Ég fékk alltaf svo mikið hrós fyrir sönginn að hún tók eiginlega bara yfir sjálfsmynd mína og það er pínu hættulegt.“

Móa tók ákvörðun um að hætta að syngja. „Það var meðvituð ákvörðun enda er mér illa við að láta bara eitthvað gerast. Svo ég tók harða afstöðu um að syngja ekki,“ segir hún, en viðurkennir að það hafi tekið á.


Langaði að eignast fjölskyldu


En gleðin var farin og því fannst Móu ótækt að halda áfram. „Ég kom heim og mig langaði hvorki að syngja né gera tónlist. Ég var 28 ára og komin með algjört ógeð á öllu sem þessu fylgdi. Ég hugsaði með mér að ég nennti ekki í enn eitt boðið,“ segir Móa. Hún vissi þó að hana langaði, eins og frá unga aldri, að eignast fjölskyldu.

„Ég var svo heppin að verða fljótlega ófrísk og eignaðist eldri börnin mín með fyrrum eiginmanni mínum, með stuttu millibili. Ég held að það sé mín mesta gæfa og að ég hafi sloppið svolítið fyrir horn. Ég hefði aldrei orðið glöð né hamingjusöm ef ég hefði haldið áfram í því sem ég var að gera erlendis. Ég hefði aldrei þroskast sem manneskja enda var ég komin á ákveðna endastöð.“

Móðurhlutverkið átti vel við Móu en stuttu eftir að börnin komu í heiminn skildu þau Eyþór eftir langt samband.

„Líf mitt gjörbreyttist á flestum sviðum. Þegar ég hætti fyrst að syngja vissi ég ekkert hver ég var. Ég sem hafði alltaf verið með mjög sterka sjálfsmynd, enda alltaf haft röddina. Svo þegar hún var ekki lengur aðalatriðið sem maður speglaði sig í, allt það sem fólk hafði dáðst að, þá stóð bara eftir ég – svolítið á víðavangi.“


Guðfræðin sem himnasending


Móa hafði alltaf haft gaman af því að læra og verið mikill grúskari og hana langaði að finna þann hluta af sér aftur. Hún fór að skoða háskólanám og endaði á að skrá sig í guðfræði.

„Þar leið mér eins og fiski í vatni enda fjölbreytt nám og ofsalega gott tækifæri til að hugsa og spegla hlutina. Ég held að það hafi verið algjör himnasending fyrir mig að enda í lítilli deild með alls konar fólki og fá þessa innspýtingu. Ég sá fyrir mér að verða prestur.“


„Ég held að það hafi verið algjör himnasending fyrir mig að enda í lítilli deild með alls konar fólki og fá þessa innspýtingu. Ég sá fyrir mér að verða prestur.“


Móa kláraði guðfræðina og hóf doktorsnám í faginu en samhliða kláraði hún jafnframt uppeldis- og menntunarfræði og fékk kennsluréttindi.

„Ég hætti í doktorsnáminu því mig grunaði að það hefði leitt til þess að ég yrði bara sérvitringur úti í horni,“ segir hún og hlær. Móa varð ekki prestur en réði sig sem grunnskólakennara fyrir sjö árum og fann strax að þar ætti hún heima.

„Ég hef mikinn áhuga á menntakerfinu sem ég tel eitt það mikilvægasta í okkar samfélagi. Ég hef skoðað vel trúaruppeldi eða andlegt uppeldi og trúarbragðafræði. Þannig hef ég haldið tengslum við þetta fræða­grúsk mitt,“ segir Móa, sem jafnframt kennir unglingum íslensku og finnst það bæði skemmtilegt og verðugt verkefni.

Eftir tuttugu ára þögn kom tónlistin aftur inn í líf Móu fyrir skömmu.

„Sonur minn er í hljómsveit og tónlistin er því komin fyrir alvöru inn á heimilið,“ segir Móa, sem er farin að semja aftur. „Þetta byrjaði brotakennt, ég fór að taka upp á símann og syngja inn laglínur og svo jókst þetta.“

Móa segir lögin skyndilega hafa farið að streyma til sín aftur og það sé dásamlegt að finna tónlistargleðina á ný. Fréttablaðið/Sigtryggur Ari

Lögin streymdu til mín

„Ég get ekki lýst þessu en ég átti erfitt með að hlusta á tónlist, sem hafði verið líf mitt. Það olli mér dálitlum sársauka. Svo fór þetta að koma aftur og lögin streymdu til mín,“ segir Móa, sem ákvað að hafa samband við gamlan kunningja og upptökustjóra og taka upp, ekkert endilega til að gefa út.

„En þessi tónlistargleði kom aftur og það var svo dásamlegt.“

Eiginmaður Móu og börnin þrjú höfðu aldrei heyrt hana syngja nema á upptökum en hafa stutt hana í að snúa aftur í tónlistina. Á dögunum kom út á Spotify lagið Pure sem Móa semur og flytur og segist hún þakklát fyrir góð viðbrögð.


„Enda er það ekkert sjálfgefið, sérstaklega ekki eftir langan tíma. Maður bara kastar þessu út í loftið og sér til. Ég held að það tengist líka svolítið aldrinum og því hvar maður er staddur,“ segir Móa. „Maður verður pínulítið unglingur aftur, maður er búinn að gefa svo mikið í börnin og þegar þau stækka skapast ákveðið rými,“ segir hún að lokum. n

Athugasemdir