Jotham Suez við John Hopkins-háskólann fór að skoða gervisætuefni og áhrif þeirra á heilsu manna fyrir tæpum áratug. Sem nýútskrifaður doktor í örverufræði einbeitti hann sér að rannsóknum á músum og gáfu þær rannsóknir til kynna að gervisætuefni gætu valdið offitu og tengdum heilsuvanda eins og sykursýki og hjarta- og æðasjúkdómum.

Gervisæta breytti þarmaflórunni


Samkvæmt umfjöllun um niðurstöður greinarinnar í tímaritinu The Scientist á dögunum ollu þær niðurstöður deilum enda mikið í húfi hjá fjölmörgum framleiðendum sætuefna. Þó svo að þetta hafi ekki verið í fyrsta sinn sem gervisæta er tengd við offitu var þetta í fyrsta sinn sem mögulegum mekanisma þar á bak við var lýst.

Í ljós kom að gervisætan breytti þarmabakteríum eða þarma­flóru músa, en bakteríurnar eru mikilvægar í stjórnun efnaskipta, matarlyst og fitusöfnun.

Matvælaframleiðendur höfðu sínar efasemdir varðandi þessar upprunalegu niðurstöður og það af góðri ástæðu – og bentu réttilega á að rannsóknirnar væru ekki á mönnum.

Í ljós kom að gervisætan breytti þarmabakteríum eða þarma­flóru músa, en bakteríurnar eru mikilvægar í stjórnun efnaskipta, matarlyst og fitusöfnun.

Próf á músum og mönnum


Rannsóknin sem Suez og félagar hins vegar luku nýverið við Weizmann Institute of Science í Ísrael var aftur á móti á mönnum og voru algengustu gervisætuefnin svo sem sakkarín, súkralósi, aspartam og stevía prófuð. Niðurstöðurnar benda til þess að sætuefnin geri það sama við menn og mýs – breyti örveruflóru þarmanna.

Samkvæmt vísindamönnunum hafa slíkar breytingar óhagstæð áhrif á glúkósaþol, eða hversu fúslega líkaminn flytur sykur úr blóði í vöðva og fitu, sem mögulega gæti þá orsakað þyngdaraukningu og sykursýki.


Tilraunin á mönnum


Rannsakendur fengu sjálfboðaliða sem bæði mældust með eðlilegt glúkósamagn í blóði og neyttu ekki sætuefna, til að taka þátt í slembi­raðaðri samanburðarrannsókn. 120 sjálfboðaliðum sem stóðust þessar kröfu, var svo skipt í sex hópa.

Rannsóknin stóð yfir í tvær vikur og neyttu fjórir hópanna daglega sætuefnanna sakkaríns, súkralósa, stevíu eða aspartam í sex skömmtum, sem voru innan marka um ráðlagða daglega neyslu.

Fimmti hópurinn fékk viðlíka skammt af glúkósa, eða fimm grömm, og sjötti hópurinn var laus við inngrip.


Mældu glúkósamagn í blóði


Allir hóparnir mældu glúkósamagn í blóði, fyrir, á meðan og á eftir vikurnar tvær með glúkósamæli sem festur var við upphandlegg þeirra.

Eins notuðu þau glúkósaþolpróf sem metur blóðsykurssvörun líkamans með því að mæla hversu fljótt glúkósamagn í blóði kemst aftur í eðlilegt horf eftir að glúkósa er neytt og jafnframt voru munnvatns- og saursýni rannsökuð til að skoða örverur.

Rannsóknirnar sýndu fram á að neysla gervisætu breytti örveruflóru bæði músa og manna. Fréttablaðið/Getty

Þegar örverur í munni og þörmum þátttakenda voru skoðaðar reyndist marktækur munur á fjölda baktería fyrir og eftir reglulega inntöku gervisætuefna, sérstaklega hjá þátttakendum sem neyttu súkralósa og sakkaríns.

Engar breytingar voru á örverum samanburðarhópanna sem neyttu glúkósa eða tóku enga viðbót.

Þátttakendur sem neyttu súkralósa og sakkaríns sýndu einnig hærri toppa í blóðsykri í glúkósaþolsprófum en þeir í glúkósaviðmiðunarhópnum, sem bendir til að þessi sætuefni geti ýtt líkamanum í átt að glúkósaóþoli, sem gerir það að verkum að vefir eiga erfitt með að taka upp glúkósa úr blóðinu.

Enginn marktækur munur á blóðsykurssvörun sást á hópunum sem eingöngu fengu glúkósa, aspartam eða stevíu, og samanburðarhópnum sem var án inngrips.


Sönnuðu orsök og afleiðingu


Þó að þessar niðurstöður séu áhugaverðar þá er stóra fréttin sú að rannsakendum tókst að sanna orsök og afleiðingu á milli ákveðinna gervisætuefna, örvera í þörmum og glúkósaóþols.

Rannsakendur tóku örverur úr saur þátttakenda sem mældust með hækkaðan blóðsykur og komu þeim fyrir í sýklalausum músum.

Eftir nokkra daga, þegar örverurnar höfðu komið sér fyrir í þörmum dýranna, skoðuðu rannsakendur blóðsykursviðbrögð þeirra. Niðurstaðan var að eiginleiki dýranna til að stjórna blóðsykursgildum var hamlaður.

Niðurstaðan var að eiginleiki dýranna til að stjórna blóðsykursgildum var hamlaður.

Í grein The Scientist um rannsóknina er einnig rætt við Robert Lustig, taugainnkirtlafræðing við Kaliforníuháskóla sem kom ekki að rannsókninni.

Segir hann niðurstöðurnar mikilvægar því þær sýni fram á orsakasamhengi, ekki aðeins fylgni. Hann bendir þó einnig á að hér sé um skammtímarannsókn að ræða þar sem ekki sé fylgst með þyngd eða blóðsykurssvörun í mönnum í hálft til eitt ár.

Samkvæmt honum myndi slík rannsókn veita betri svör við grundvallarspurningunni um hvaða áhrif gervisætuefni hafa þegar kemur að þyngdaraukningu og þróun heilsufarsvanda eins og sykursýki.

En líklega verður á brattann að sækja fyrir framleiðendur sætuefna, alla vega virðast þau ekki vera svarið við aukinni sykurneyslu mannfólks.

Snædís Huld Björnsdóttir örverufræðingur og dósent við Háskóla Íslands. Mynd/aðsend

Örveruflóra einstaklinga breytileg

Snædís Huld Björnsdóttir örverufræðingur og dósent við Háskóla Íslands segir örveruflóruna breytilega á milli einstaklinga og því þurfi að skoða niðurstöðurnar betur.

„Margar rannsóknir hafa sýnt að örveruflóra mannslíkamans getur haft áhrif á efnaskipti hans og starfsemi,“ segir Snædís aðspurð um niðurstöður rannsóknarinnar sem sýnir að neysla sætuefna breyti örveruflóru meltingarvegarins.

Þarf að skoða áhrifin betur

„Örveruflóran er breytileg millli einstaklinga og því þarf að skoða áhrifin betur, bæði í lengri tíma og hjá fleiri hópum, til dæmis meðal fólks á ólíku mataræði eða með efnaskiptasjúkdóma. Rannsóknin er skref í áttina að skilningi á áhrifum sætuefna á örveruflóruna og á efnaskipti mannslíkamans,“ segir hún og bætir við að það verði afar áhugavert að sjá rannsóknir í framtíðinni er beinast að því hvernig þessi áhrif séu til komin.

Birna Guðrún Ásbjörnsdóttir doktorsnemi í heilbrigðisvísindum við Háskóla Íslands. Mynd/aðsend

Frekari rannsóknir nauðsyn

„Þessar niðurstöður þarf hinsvegar að staðfesta með frekari rannsóknum og skoða klínísk áhrif til lengri tíma.

Hér var til dæmis ekki samræmi varðandi magn sætuefna, en stuðst var við ásættanlega daglega inntöku (acceptable daily intake - ADI) hvers efnis út af fyrir sig (þ.e.; 240 mg (aspartam, ~ 8% ADI), 180 mg (sakkarín, ~ 20% ADI), 102 mg (súkralósi, 34 ~ ADI), og 180 mg (stevía, ~ 75% ADI). Einnig þarf að skoða hvort lægri skammtar hafi sömu áhrif.“

Sykurneysla varhugaverð

Birna bendir jafnframt á að mikilvægt sé að túlka ekki niðurstöður þannig að sykur sé hollur eða hollari en sætuefni.

„Þar sem rannsóknir sýna einnig að mikil sykurneysla eykur áhættu á offitu, sykursýki II, hjarta- og æðasjúkdómum og ákveðnum tegundum af krabbameinum.“