Samtök atvinnulífsins vilja að tekin verði upp gjaldtaka fyrir aðgang að upplýsingum frá hinu opinbera. Þetta kemur fram í umsögn SA um frumvarp forsætisráðherra um breytingar á upplýsingalögum, sem er til meðferðar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis.

Í umsögninni er vísað til þess að í stjórnsýslulögum sé kveðið á um heimild til gjaldtöku af aðila mála hjá stjórnsýslunni og enn ríkari ástæður séu fyrir því að innheimta slík gjöld af utanaðkomandi aðilum sem krefjast upplýsinga á grundvelli upplýsingalaga.

„Með því er bæði staðið undir þeim kostnaði sem hlýst af öflun gagna og jafnframt hvatt til þess að ekki sé óskað eftir gögnum og upplýsingum að óþörfu,“ segir í umsögninni.

Yrði fallist á þessa ósk SA myndi slíkur kostnaður væntanlega falla á fjölmiðla enda langflestar beiðnir um upplýsingar á grundvelli upplýsingalaga frá blaða- og fréttamönnum.

Frumvarpið sem umsögn SA lýtur að, er lagt fram í kjölfar ábendingar SA um mikilvægi þess að hagsmuna þriðja aðila sé gætt við veitingu upplýsinga frá hinu opinbera.

Verði frumvarpið að lögum verður opinberum aðilum skylt að leita eftir afstöðu þess sem upplýsingarnar geta varðað, til birtingar eða veitingar upplýsinga, nema það sé bersýnilega óþarft. Þá yrði úrskurðarnefnd um upplýsingamál gert að senda þriðja aðila afrit af úrskurði um afhendingu upplýsinga, auk þess sem þriðja aðila er veittur réttur til að krefjast frestunar réttaráhrifa úrskurðar.

Þriðji aðili geti líka kært

Í umsögn SA er einnig lagt til að heimild til að bera mál undir úrskurðarnefnd um upplýsingamál verði útvíkkuð, þannig að einkaaðilar geti kært til hennar ákvörðun stjórnvalds um að veita upplýsingar sem þá varðar, enda ljóst að einkaaðilar geti haft hagsmuni af niðurstöðu stjórnvalda um afhendingu gagna.

Þá vilja samtökin að bætt verði við upplýsingalögin ákvæði, um að fyrirspyrjandi geri grein fyrir ástæðum þess að upplýsinganna sé óskað.

„Afstaða Samtaka atvinnulífsins snýr að engu leyti að því að takmarka aðgang að upplýsingum, heldur að einstaklingar og fyrirtæki sem gögnin varða séu upplýst um, og hafi um það að segja, að verið sé að afhenda um þau upplýsingar,“ segir Davíð Þorláksson, forstöðumaður samkeppnishæfnisviðs SA. Samtökin fagni tímabærum breytingum á upplýsingalögum en vilji að betur sé gætt að réttarstöðu einkaaðila í málsmeðferð upplýsingabeiðna en frumvarpið gerir ráð fyrir, líkt og fram kemur í umsögn samtakanna.

Átta umsagnir hafa borist um málið og skiptar skoðanir eru um efni þess. Umsagnir bæði Isavia og Samtaka iðnaðarins eru jákvæðar og taka undir mikilvægi frumvarpsins.

Davíð Þorláksson, forstöðumaður samkeppnishæfnisviðs SA.

Myndi lengja málsmeðferð

Í umsögn Blaðamannafélagsins er hins vegar varað við því að breytingin myndi leiða til verulegra tafa á afgreiðslu beiðna um upplýsingar, en langur afgreiðslutími úrskurðarnefndar um upplýsingamál hafi ítrekað komið til umræðu í samfélaginu og á Alþingi.

Tekið er í sama streng í umsögn Borgarskjalasafns, þar sem vakin er athygli á því að stjórnvöldum kunni nú þegar að vera skylt að leita eftir áliti þess sem upplýsingar varði, til að upplýsa mál. Verði breytingarnar að lögum verði mat á því hvort veita skuli upplýsingar, áfram hjá hinu opinbera, því upplýsingaréttur byggi á lögum en ekki afstöðu þriðja aðila. Er það mat safnsins að því verði lítill ávinningur af fyrirhuguðum breytingum, einkum þegar tekið er tillit til þess hve íþyngjandi þær kunni að verða stjórnvöldum.

Í umsögn safnsins er einnig vakin athygli á því að stjórnvöld kunni að vera bundin trúnaði við þann sem óski upplýsinga og að lokum bent á að samkvæmt upplýsingalögum er tímafrestur stjórnvalda til að veita umbeðnar upplýsingar sjö dagar. Sá frestur sé óraunhæfur verði breytingarnar að lögum og óhjákvæmilegt annað en að lengja hann.

Í fyrrnefndri umsögn SA er reyndar lagt til að brugðist verði við þessu með því að lengja sjö daga frestinn í fjórtán daga. Í umsögn Sambands Íslenskra sveitarfélaga er líka minnst á þetta atriði og leiddar líkur að því að fleiri mál muni þurfa að afgreiða á grundvelli ákvæðis um 30 daga frest. Telur sambandið slíkan frest þó ásættanlegan svo hægt sé að tryggja réttindi þriðja aðila.

Skref aftur á bak

Siðfræðistofnun Íslands leggst gegn frumvarpinu. Breytingarnar muni þrengja aðgang almennings að upplýsingum og getu fjölmiðla til að veita stjórnvöldum aðhald.

„Að þessu leyti vinnur frumvarpið gegn markmiði nýsamþykktra laga um útvíkkun gildissviðs upplýsingalaga, sem miða meðal annars að því að styrkja upplýsingarétt almennings og stytta málsmeðferðartíma.“ Þá er vísað til athugasemdar frá forsætisráðuneytinu, um að æskilegt væri að málsmeðferðartími væri mun styttri en nýju lögin heimili. Að mati Siðfræðistofnunar er hætt við að með frumvarpinu verði hins vegar stigið skref aftur á bak.

„Siðfræðistofnun telur mikilvægt að löggjafinn tryggi með afgerandi hætti að bætt og skýrari réttarstaða þriðja aðila, verði ekki til þess að málsmeðferðartími úrskurðarnefndar um upplýsingamál lengist og að afgreiðsla beiðna um upplýsingar á grundvelli upplýsingaréttar almennings tefjist ekki á ómálefnalegum forsendum. Eins og frumvarpið er úr garði gert er það ekki tryggt.“