Björk Eiðsdóttir
bjork@frettabladid.is
Laugardagur 16. október 2021
07.00 GMT

Ian Schrager er ekki arkitekt og ekki hönnuður en hann er hugmyndasmiðurinn á bak við fjölmörg hótel og glæsibyggingar, í hans huga snýst þetta allt saman um að skapa upplifanir.

„Ánægjan felst í því að sjá fólk njóta húsnæðisins eða hugmyndarinnar sem þú skapaðir fyrir það. Ég vissi ekki að það væri eitthvað sem veitti mér ánægju fyrr en ég fór að starfa við það. En í dag er ég sannfærður um að einmitt þetta sé ástæðan fyrir því að ég er í þessum geira.“

Ian fæddist í Bronx, ólst upp í Brooklyn og býr nú á Manhattan. Þó hverfin séu öll í New York eru þau ólík um ansi margt og segist hann hafa tekið það besta frá hverju þeirra. Hann lærði lögfræði og starfaði hjá lögmannsstofu í þrjú ár.

„Svo var sonur einhvers stórlaxins ráðinn til stofunnar og þeir létu hann hafa skrifstofuna mína. Það ergði mig svo ég sagði upp og fór að starfa sjálfstætt.“


„Ánægjan felst í því að sjá fólk njóta húsnæðisins eða hugmyndarinnar sem þú skapaðir fyrir það


Það gerði hann í um eitt ár en einn kúnnanna, Steve Rubell, átti eftir að verða mikill áhrifavaldur í lífi hans. Saman stofnuðu þeir frægasta skemmtistað sögunnar, Studio 54 á Manhattan, New York, þar sem stórstjörnur á við Mick Jagger, Andy Warhol, Elizabeth Taylor, David Bowie og Jackie Onassis voru fastagestir.


Sá raðirnar fyrir utan klúbbana


„Ég vann í að halda lánardrottnum hans góðum. Hann var á kafi í veitinga- og fasteignageiranum en vantaði fjármagn. Hann var nokkrum árum eldri en ég en ég þekkti hann frá því á háskólaárunum og okkur varð fljótt vel til vina.“

Ian segir þetta hafa verið á miðjum áttunda áratugnum þegar „baby boomers“ kynslóðin sem er fædd á árunum 1946 til 1964 var að flytjast til New York borgar.

Gestir Studio 54 áttu það sameiginlegt að vera með einbeittan skemmtanavilja. Ian segir galdurinn hafa verið frelsið sem fólk upplifði á staðnum. Fréttablaðið/Getty

„Ég man eftir að hafa gengið um borgina og séð fólk standa í löngum röðum fyrir utan næturklúbba og taka jafnvel við töluverðri niðurlægingu til þess að komast inn og það gegn greiðslu. Ég hugsaði með mér að þetta væri bissness sem við ættum að taka þátt í,“ rifjar Ian upp og bætir við; „Ef ég hefði nú vitað þá hversu langar sumarnæturnar eru á Íslandi hefði ég opnað minn fyrsta klúbb þar.“

Ian rifjar upp hvernig hann og Steve gerðu áætlun um opnun fjögurra næturklúbba.

„Við opnuðum fyrsta klúbbinn í Boston, sá klúbbur var fyrir samkynhneigða. Þá lærði ég hvernig töfrarnir verða til; með því að láta öll smáatriðin smella. Þetta er svolítið eins og að setja upp leiksýningu og ég man eftir að hafa sagt við Steve að ég treysti mér til að gera þetta – ég kynni það. Við opnuðum einnig klúbb í Queens en á sama tíma gekk fjöldamorðinginn sem kallaður var Son of Sam laus og skaut ungt fólk sem lét vel að hvort öðru í bílum. Það var ekkert sérlega gott fyrir viðskiptin,“ segir Ian.


Studio 54

„Við ákváðum því eftir sex mánaða starfsemi að færa okkur og sáum húsnæði Studio 54 til leigu og skrifuðum undir leigusamning. Við vorum fullir eldmóðs og það var ákveðið afrek að ná að opna klúbbinn sex vikum síðar.“

Ian Schrager hér ásamt viðskiptafélaga sínum og vini Steve Rubell en saman ráku þeir Studio 54 í 33 mánuði. Steve lést árið 1989. Fréttablaðið/Getty

Húsnæðið hafði áður hýst leikhús og stóð við 54. stræti en þaðan kom nafnið.

„Næturklúbbastarfsemin var enn svolítið í bílskúrunum ef svo má að orði komast, eins og rokkið byrjaði og tölvugeirinn. Það voru því ekki margir sem sérhæfðu sig í hljóðkerfum og lýsingu. Auk þess sem samkeppnisaðilarnir höfðu séð til þess að þessir örfáu sem það gerðu neituðu að vinna fyrir okkur Steve. Við leituðum því til ljósahönnuðar sem hafði starfað heilmikið á Broadway, meðal annars með Bob Fosse,“ lýsir Ian en Bob þessi leikstýrði meðal annars sögulegum söngleikjamyndum eins og All that Jazz og Cabaret.

„Hann lagði til að við myndum viðhalda heilmiklu úr leikhúsinu sem húsið hafði áður hýst og það varð grunnurinn að þessu öllu. Fólkið sem mætti var stjörnurnar og dansgólfið var sviðið og Studio 54 sló undir eins í gegn.“


„Fólkið sem mætti var stjörnurnar og dansgólfið var sviðið og Studio 54 sló undir eins í gegn.“


Opnunarkvöldið


Við vorum hálf dofnir á opnunarkvöldinu,“ segir Ian og rifjar upp að foss sem stóð á miðju gólfi virkaði til að mynda ekki.

„Við vorum enn að græja það síðasta þegar gestir fóru að streyma inn. Ég man að Steve krafðist þess að ég klæddist jakkafötum svo það varð einhver að fara með mér á síðustu stundu að kaupa þau, enda hafði ég ekki leitt hugann að neinu nema klúbbnum sjálfum. Við Steve vorum ekki með skýra verkefnaskiptingu en gerðum það sem okkur leið best með. En þar sem við vorum góðir vinir og traustið okkar á milli gott, varð þetta í raun: einn plús einn verður fjórir. Eða fimm,“ lýsir Ian.

Jerry Hall, Andy Warhol, Debbie Harry, Truman Capote, og Paloma Picasso voru meðal fastagesta á Studio 54. Fréttablaðið/Getty

„Ég hafði misst báða foreldra mína á skömmum tíma auk þess sem systir mín barðist við alvarleg veikindi. Ég áttaði mig í raun ekki á því fyrr en síðar, en ég hafði verið á erfiðum stað í þó nokkurn tíma, en þráhyggja mín með Studio 54 náði mér upp úr þessari ládeyðu. Þetta voru frábærir tímar.“


Skammaðist sín fyrir fortíðina


Ian viðurkennir þó fúslega að lengi vel hafi hann átt erfitt með að horfast í augu við fortíð sína í næturklúbbsbransanum. Eigendurnir voru sakfelldir fyrir skattsvik og Studio 54 lokaði árið 1980 eftir aðeins 33 mánuði í rekstri.

Lisa Minelli og Bianca Jagger hér ásamt Steve Rubell. Fréttablaðið/Getty

„Vanalega man maður það góða og gleymir því slæma en það var ekki raunin með mig í þessu tilfelli. Þegar metnaður minn var farinn að standa til annarra hluta skammaðist ég mín fyrir fortíðina. En ég komst svo yfir það nýlega,“ segir Ian en heimildarmynd um Studio 54 kom út fyrir nokkru og tók hann þátt í gerð hennar.


Algjört frelsi

„Ég er ekki viss um hvert svarið er,“ segir Ian aðspurður um hverjir töfrarnir á bak við vinsældir þessa sögulega klúbbs hafi verið.

„Steve skapaði orðið „boutique hotel,“ það var hans leið til að útskýra fyrir fólki hver hugmyndin væri. Ef verslunarmiðstöð er að reyna að vera allt fyrir alla er „boutique“ með ákveðna hugmynd og hvernig eigi að nálgast hana. Við töpuðum reyndar eignarhaldi yfir orðinu sen nú er hluti tungumálsins og allir með sína eigin túlkun á því,“ segir Ian en saman fóru þeir félagar í hótelgeirann eftir Studio 54-ævintýrið.

Steve hér ásamt Michael Jackson og Mick Jagger á góðri stundu í stúdíóinu. Fréttablaðið/Getty

„Nú til dags er sjaldgæft að við fáum að upplifa algjört frelsi. Gestir Studio 54 höfðu engar áhyggjur af því að ævintýri næturinnar drægju dilk á eftir sér daginn eftir. Fólk mætti til að skemmta sér og vera það sjálft. Ef stórstjarna stóð við hlið þér var þér skítsama. Þetta snerist um skemmtun. Ég held að frelsið sem við náðum að skapa með fólki frá ólíkum bakgrunni og stéttum hafi búið til ákveðna ringulreið og tilfinningu um að hvað sem er gæti gerst.


Hótelin eðlilegt framhald


Nú fjörutíu árum síðar er þetta enn markmið okkar á hótelunum. Að veita fólki frelsið til að gera það sem það langar til. Ég held að það sé lykillinn að velgengninni. Fólk talar enn þann dag í dag meira um Studio 54 heldur en til að mynda Woodstock-hátíðina, sem var á svipuðum tíma, svo þetta hlýtur að vera djúpstætt.“

Frumsýningapartý Grease var auðvitað haldið á Studio 54 og mættu þau Olvia Newton-John og Elton John. Fréttablaðið/Getty

Við sölu Studio 54 fengu þeir Ian og Steve greitt með hlutabréfum í hóteli og þannig færðu sig yfir í þann geira.

„En fyrir okkur var hótel eðlilegt framhald af næturklúbbi. Við vildum sjá til þess að fólki liði vel og skemmti sér. Þetta er þó flóknari og siðmenntaðri bissness. Fólk sem starfar á næturklúbbi lítur út eins og vampírur á daginn og á erfitt með að halda eðlilegri rútínu,“ segir Ian en bendir á að hvort sem það sé rekstur veitingastaða, næturklúbba eða hótela þá snúist þetta allt um þjónustu.

Einstök stemning á Edition

Ian er hugmyndasmiðurinn á bak við Edition hótelkeðjuna sem opnar hér á landi í næsta mánuði. Hugmyndin á bak við keðjuna er að skapa einstaka stemningu þar sem gestir blanda geði við heimamenn innan um vandaða hönnunina.

„Þegar Edition opnaði upphaflega talaði fólk um að við værum að reyna að skapa næturklúbb í lobbíinu en ekkert gæti verið fjær sannleikanum. Hugmyndin var þó að skapa þessa sömu eldfimu stemningu þegar fólk hittist. Við vildum ekki búa til næturklúbb en við vildum að ef þig langaði að fara á aðalstaðinn í borginni sem þú ert að heimsækja, þá þyrftir þú bara að fara niður í lobbíið, en þetta væri lágstemmt.“


„Þegar Edition opnaði upphaflega talaði fólk um að við værum að reyna að skapa næturklúbb í lobbíinu en ekkert gæti verið fjær sannleikanum."


Steve hér ásamt eiginkonu sinni, Tania Wahlstedt. Fréttablaðið/Getty

Þegar blaðamaður hefur orð á því hversu augljóst það virðist að taka frekar á móti gestum í lifandi og skemmtilegri stemningu heldur en að þeir gangi beint inn í kuldalega gestamóttöku svarar Ian;

„Allar frábærar hugmyndir eru augljósar.“


Vildi láta hjörtun slá hraðar


Eftir að hafa verið í hótelgeiranum í nokkra áratugi fór Ian á fund stjórnenda Marriott-keðjunnar með hugmyndina að Edition.


„Ég hafði opnað og starfrækt hótel um árabil og hafði aldrei áhuga á að vera stærstur, ég vildi bara vera bestur. Og ég hafði náð því.

Ég vann kannski að hóteli í tvö til þrjú ár, opnaði og það sló í gegn. Þá fóru aðrir hóteleigendur að velja úr það sem þeim líkaði eins og krakki í nammibúð og herma eftir. Ég er ekki einn þeirra sem tek því sem hrósi þegar hugmynd minni er stolið. Þetta er mín hugmynd! Ég fór því að hugsa að það gæti verið gaman að fara í samstarf við stóra keðju og við myndum opna svo hratt að það yrði erfitt að herma eftir okkur.“


„Ég er ekki einn þeirra sem tek því sem hrósi þegar hugmynd minni er stolið."


Barinn á veitingastaðnum Berners Tavern á London Edition hótelinu er sannarlega tilkomumikill. Mynd/Nikolas Koenig

Ian fór á fund framkvæmdastjóra Marriott og þeir náðu vel saman.

„Ég fann strax að hann væri mikill hönnunaraðdáandi. Allir bestu hótelrekendurnir elska hönnun, þetta er ekki viðskiptafólk eða markaðsfólk heldur fólk sem vill opna flott hótel.“

„Við náðum vel saman og langaði að gera einstök hótel sem ekki finnast í bæklingum og myndu ekki líta út eins og önnur hótel. Það væri tekin áhætta. Hugmyndin var að þegar fólk gengi inn færu hjörtu þeirra að slá hraðar. Við höfðum okkar eigin trommutakt og iðnaðurinn þurfti það. Einhverra hluta vegna er nýjum hugmyndum ekki endilega gert hátt undir höfði í hóteliðnaðinum, kannski vegna hluthafanna,“ segir Ian.

Ný afstaða og nálgun


Aðspurður hvernig viðbrögðin hafi verið þegar „boutique“ hótel-maðurinn fór í samstarf við stóra keðju segir Ian ákveðinn í að láta slíka gagnrýni ekki snerta sig.

„Varan var ekki að fara að vera lakari, ekki minna sérstök eða minna sérsniðin. Þetta var ný hugmynd að keðju. Ný afstaða og nálgun. Hvert og eitt hótel er sérstakt og ber augljós merki þess staðar sem það stendur í. Þegar þú heimsækir hótelið í Reykjavík muntu hugsa að þetta hótel gæti hvergi annars staðar verið.“

Edition hótelið í Shanghai er gullmoli fyrir aðdáendur fallegrar og stílhreinnar hönnunar. Mynd/Nikolas Koenig

Það skiptir Ian augljóslega máli að einkenni hvers staðar séu höfð í hávegum og það sé hluti upplifunarinnar

„Ég man að ég fór einu sinni til Parísar með Steve og hann vildi borða á McDonalds en ég tók það ekki í mál að borða á McDonalds í París.“


Mómentið fyrir Ísland


Glæsilegt Edition hótel hefur risið við höfnina í Reykjavík, hótelið er nú opið í forsýningu en formleg opnun verður 9. nóvember. Aðspurður hvers vegna ákveðið hafi verið að opna Edition á Íslandi en fyrir eru hótel í stórborgum á við London, New York, Róm, Dubai, Tókýó og Shanghai, segir Ian:

„Ég hugsa út fyrir boxið og sé það sem aðrir sjá ekki. Núna er mómentið fyrir Ísland. Ég finn orkuna. Unga fólkið er að tala um það, enda lifandi næturlíf og mikil tenging við náttúruna. Ísland er ólíkt öllum öðrum stöðum í heiminum,“ segir Ian sem er spenntur fyrir opnuninni hér á landi.

Frá Edition hótelinu við Times Square. Mynd/Nikolas Koenig

„Fyrsta tenging mín við Ísland er einvígi Bobbys Fischer og Boris Spasskys árið 1972 en ég var algjörlega heillaður af uppreisnarmanninum Fischer. Ég man eftir að hafa skoðað ljósmyndir í LIFE-tímaritinu af íslenskri náttúru og aldrei séð annað eins.“

Þegar blaðamaður segir Ian að hinsta hvíla Fischers sé á Íslandi er eins og hringnum sé lokað og hann verður uppnuminn.

Neitar að setjast í helgan stein

Ian varð 75 ára gamall í sumar og aðspurður hvernig hann haldi fullri starfsorku og svo frjóum huga svarar hann;

„Mitt leyndarmál er að ég nýt þess sem ég geri. Það er ekki vinna fyrir mér og aldur er bara aldur. Þegar ég varð sjötugur gat ég ekki einu sinni komið því í orð.


„Mitt leyndarmál er að ég nýt þess sem ég geri. Það er ekki vinna fyrir mér og aldur er bara aldur."


Edition í vesturhluta Hollywood. Mynd/Nikolas Koenig

Ég held áfram á meðan ég geri þetta vel. Ég er enn að gera þetta vel og held enn að við gerum þetta betur en allir aðrir,“ segir Ian og vonast til að halda fullri starfsorku í það minnsta næstu tíu árin.


„Að setjast í helgan stein er eins nálægt dauðanum og hægt er að komast. Ég held að þetta snúist um forvitni, ég er forvitinn um alla hluti.

Ég sé hluti sem aðrir sjá ekki og þeir hafa þýðingu fyrir mér, eins og það að Bobby Fischer sé jarðaður á Íslandi. Þetta er lykillinn að æskubrunninum,“ segir hann að lokum og biður um upplýsingar um greftrunarstað Fischers.

Athugasemdir