Umhverfisstofnun hefur nú hafið vöktun á eitruðum og hættulegum efnum í yfirborðsvatni á Íslandi. Vöktunin er framkvæmd í samvinnu við heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna, Hafrannsóknastofnun, Matís, Landhelgisgæsluna, Náttúrufræðistofu Kópavogs og Náttúrurannsóknastöðina við Mývatn. 

Í tilkynningu frá stofnuninni segir að vöktunin sé hluti af innleiðingu vatnatilskipunar Evrópusambandsinn. Efnin og efnasamböndin sem eru vöktuð eru alls 45 talsins og flokkast niður í í málma, varnarefni, PAH efni, PBDE efni og mýkingarefni fyrir plast. 

Sýnatökustaðir mynda vöktunarnet

Sýnatökur fara fram víða um landið og eru sýnatökustaðirnir valdur út frá sérstakri aðferðarfræði sem myndar sérstakt vöktunarnet. Sýni eru bæði tekin á svæðum þar sem engar mengunaruppsprettur eru í nánd og þar sem hugsanlegt er að slíkar uppsprettur er að finna. 

Tíðni vöktunar er misjöfn eftir því hvar sýnið er tekið, en þar sem oftast er safnað eru tekin sýni mánaðarlega sjötta hvert ár. 
Greint er frá því í tilkynningu að fyrstu niðurstöður muni liggja fyrir fljótlega. 

„Spennandi verður að sjá hvort vatnið stenst gildandi umhverfismörk. Niðurstöður greininga á eiturefnum í kræklingi benda ekki til mikillar mengunar umhverfis Ísland en hér er hins vegar verið að greina mun fleiri efni, í vatnsfasa og auk þess einnig í ám og stöðuvötnum,“ segir í tilkynningu Umhverfisstofnunnar. 

Fyrstu sýnatökur hafa nú þegar farið fram en vatnssýni eru tekin á eftirfarandi stöðum: 

Mývatni, Þingvallavatni, Eiðisvatni, Tjörninni í Reykjavík, Varmá í Ölfusi, Þjórsá, Ölfusá, Í sunnanverðum Faxaflóa vestan við Kjalarnes, Eyjafirði innanverðum, Pollinum í Skutulsfirði og innanverðu Viðeyjarsundi í Reykjavík. Auk þess munu tilheyra þessu vöktunarneti nokkrir sýnatökustaðir sem notaðir hafa verið til að fylgjast með uppsöfnun varasamra efna í kræklingi, svokölluðum OSPAR-stöðvum (Hvassahraun, Hvalfjarðarbotn, innst í Mjóafirði eystri og á Dalatanga).

Vötn í hættu víða vegna mengunar

Í tilkynningunni segir að víða um heim séu vötn í hættu vegna mengunar af manna völdum. Hún berist í vötn með losun og frá fjarlægum uppsprettum með bæði úrkomu og andrúmslofti. Mörg þessara efna enda síðan í hafinu þar sem þau geta haft víðtæk áhrif á lífríki sjávar. Sum þeirra eru sögð sérstaklega varasöm þar sem þau séu þrávirk og geti safnast upp í lífverum.  

„Efnamengun í vatni getur bæði haft bráð og langvinn áhrif á manninn og aðrar lífverur og samfélög þeirra. Lífvist lífvera getur mengast og eyðilagst og draga kann úr líffræðilegri fjölbreytni. Því er mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir styrk og útbreiðslu þessara efna í vatnsumhverfinu svo grípa megi til aðgerða,“ segir í tilkynningunni.  

Lista yfir þau efni sem eru vöktuð og tilkynningu Umhverfisstofnunnar er að finna hér.