Stella Samúelsdóttir, framkvæmdastýra UN Women hér á landi, segir hinsegin málefnin hafa orðið fyrir valinu vegna gríðarlegs bakslags sem þau merki í réttindabaráttu hinsegin fólks á síðustu árum.

„Þar með talið innan Sameinuðu þjóðanna, þar sem aðildarríki takast á um þessi málefni. Íhaldssamar ríkisstjórnir, trúarhópar og jafnvel frjáls félagasamtök hafa barist gegn réttindum hinsegin fólks í áratugi líkt og þau berjast gegn kynjajafnrétti.

Réttindi hinsegin fólks eru máluð upp sem aðför að hinni hefðbundnu fjölskyldu og normatífum samfélagslegum gildum,“ segir hún og bætir við að bakslagið megi einnig rekja til uppgangs hægri öfgasinnaðra stjórnmálaflokka og -manna, þjóðernishyggju, útlendingahaturs og bókstafstrúar.

Hatursorðræða áberandi


„Þessi fjandskapur í garð hinsegin fólks verður æ sýnilegri í milliríkjasamböndum og samfélagslegri umræðu. Margar þessara hreyfinga sem vinna gegn réttindum hinsegin fólks eru vel fjármagnaðar af auðugum einstaklingum, samtökum og trúfélögum.

Þessi félagasamtök vinna ekki einungis gegn réttindum hinsegin fólks, heldur einnig réttindum kvenna,“ segir Stella og bendir á þróun mála í Bandaríkjunum máli sínu til stuðnings.

Ísland er ekki undanskilið þessu bakslagi og segir Stella þau heyra af ungu fólki sem ráðist sé á með svívirðingum og niðurlægingu.

„Þessi fjandskapur í garð hinsegin fólks verður æ sýnilegri í milliríkjasamböndum og samfélagslegri umræðu."

„Þetta er hræðilegt. Þetta er sterka flotta unga fólkið okkar sem er að koma út úr skápnum og telur sig vera að koma út í samfélag umburðarlyndis, en mætir í staðinn fordómum og hatursorðræðu.

Tölurnar tala sínu máli en 80 prósent skólabarna í löndum Evrópusambandsins hafa séð eða heyrt neikvæð ummæli og hegðun í garð skólasystkina sem eru hinsegin.

Þetta eru sláandi tölur og væri áhugavert að kanna hver staðan væri hér á landi. Við höfum heyrt að mikið af hatursorðræðu gegn ungu hinsegin fólki eigi sér stað á samfélagsmiðlum, þar sem þau eru hreinlega elt uppi. Við verðum að bregðast við þessu strax.“

„Þetta er hræðilegt. Þetta er sterka flotta unga fólkið okkar sem er að koma út úr skápnum og telur sig vera að koma út í samfélag umburðarlyndis, en mætir í staðinn fordómum og hatursorðræðu."

Engin töluleg gögn til

Eins og fyrr segir mun ágóði herferðarinnar í ár renna til hinsegin verkefna UN Women.


„Eitt mikilvægasta verkefni UN Women í þágu hinsegin fólks er gagnaöflun. Ósýnileiki hinsegin fólks, þegar kemur að gögnum, er ein stærsta hindrunin í baráttunni fyrir jöfnum réttindum þeirra.

Áætlað er að um 19 milljónir til 1 milljarður fólks í heiminum í dag sé hinsegin. Þetta eru þó ágiskanir, því töluleg gögn um tilvist þeirra eru ekki tiltæk. Ef við búum ekki yfir upplýsingum um hinsegin fólk, búsetu þess, stöðu og þarfir, er erfitt að bregðast við þeim.“

Stella bætir við að verkefnin hér á landi hafi helst verið vitundarvakning um stöðuna og að safna fjármunum til verkefna UN Women á alþjóðavísu.

Fjörutíu hinsegin einstaklingar ljá herferðinni lið í skemmtilegri myndaseríu. Myndir/Anna Maggý

„Við tökum heils hugar undir að það verði að auka fræðslu á Íslandi um málefni hinsegin fólks. Án fræðslu komumst við ekkert áfram.

Það er ákall eftir fræðslu frá unga fólkinu okkar og við verðum að bregðast við því. Fyrir okkur eldra fólkið held ég að okkur veitti svo sannarlega ekki af því að opna augu okkar fyrir fjölbreytninni, læra og hlusta og bæta um leið samfélagið okkar þannig að við öll fáum að blómstra.

Við sem erum foreldrar þurfum líka að fylgjast með því sem börnin okkar eru að gera og horfa á á samfélagsmiðlum. Samfélagsmiðlar geta verið stórhættulegir börnum þar sem oft er verið að koma á framfæri efni sem er engan veginn byggt á réttum upplýsingum og getur verið stórhættulegt eins og við erum að heyra mörg dæmi um.“


Ekki nóg að breyta lögum


Stella segir okkur heppin hér á landi að almennt hafi stjórnvöld staðið sig vel í því að bæta réttindi og afnema lög sem mismuna vegna kyns og kynhneigðar hinsegin fólks. Einnig hafi íslensk stjórnvöld talað fyrir réttindum þessa hóps á alþjóðavettvangi þar sem því er viðkomið.

„Hins vegar er staðan sú í dag að þó að lagaumhverfi og réttindi hafi verið bætt er það enn samfélagið, menningin, samfélagsmiðlar og úrelt viðhorf sem eru að valda bakslaginu hér á landi.

Hvað varðar heilbrigðisþjónustu og þá sérstaklega fyrir transfólk, þá eru langir biðlistar eftir þjónustu. Allt upp í mörg ár eftir lífsbjargandi þjónustu. Þetta er auðvitað eitthvað sem við verðum að laga.“


Trans og intersex konur


UN Women hefur bent á að trans konur og intersex konur glími við útilokun frá konum og femínistum.

Aðspurð segist Stella telja að kvennahreyfingin á Íslandi sé nokkuð samstíga í þessum málum og styðji við mannréttindi allra.

„Hins vegar eru hópar femínista sem telja sérstaklega að trans konur séu ekki konur og því eigum við ekki að vera að berjast fyrir réttindum þeirra.

Þessu erum við hjá UN Women alfarið á móti. Saman erum við sterkari enda stöndum við oft á tíðum frammi fyrir sömu áskorunum og erum að berjast fyrir sömu réttindum.

Það að einn hópur fái aukin réttindi þýðir ekki að annar missi þau.“

„Hins vegar eru hópar femínista sem telja sérstaklega að trans konur séu ekki konur og því eigum við ekki að vera að berjast fyrir réttindum þeirra."

Stella segir mestu mótstöðuna oft á tíðum koma frá löndum í Austur-Evrópu og fátækari ríkjum heims og oft snúa að samkeppni um fjármagn.

„Jafnréttismál eru nú þegar fjársveltur málaflokkur og við erum endalaust að eltast við krónur til að geta haldið úti starfinu okkar. Þessi hópur lítur svo á að þarna sé enn einn hópurinn að bætast við og berjast um sömu krónur og aura.“

Stella segir samtökin líta á hinsegin hreyfinguna sem bandamenn.

„Enda berjast þau fyrir mannréttindum og jöfnum rétti, rétt eins og kvennahreyfingin. Áskoranir hinsegin fólks eru þær sömu og kvenna: það býr við ofbeldi, jaðarsetningu, fordóma, takmörkuð réttindi og lög sem mismuna vegna kyns og kynhneigðar. Þeir hópar sem búa við hvað mesta mismunun og fordóma eru trans konur og intersex konur.

Víðtæk og samþykkt mismunun


Mismunun gegn hinsegin fólki er víðtækari og samþykktari en nokkur önnur mismunun í heiminum í dag,“ segir Stella og bendir á að með því að láta til sín taka í málaflokknum ryðji Íslandsdeildin brautina sem fyrsta landsnefndin af tólf á heimsvísu.

„Jafnrétti verður ekki náð nema með jöfnum réttindum allra hópa, þar með talið hinsegin fólks. Kyn, kynvitund og kynhneigð hafa mikil áhrif á réttindi og tækifæri fólks.“

Eins og fyrr segir er FO-varningur til sölu áttunda árið í röð og hefur verið armband, húfur og bolir.

„Núna í ár erum við að selja ótrúlega fallega vettlinga sem eru alíslensk hönnun og framleiðsla. En Védís Jónsdóttir, prjónahönnuður og legend, sá um að hanna vettlingana og Varmi sér um að framleiða.“

Vettlingarnir sem Védís Jónsdóttir prjónahönnuður hannaði eru úr 100% merínóull og kosta 4.900 krónur. Þeir fást á heimasíðunni unwomen.is. Mynd/aðsend

Stella segist stolt af útkomunni:

„Védís lagði mikið upp úr því að engin hlið vettlinganna væri eins. Enda táknar það fjölbreytileikann sem er markmið herferðarinnar. Prjónavélarnar hafa ekki stoppað síðustu vikur og það er mikil tilhlökkun hjá okkur að ýta herferðinni úr vör.“


Hafa safnað um 80 milljónum


Í heildina hafa safnast um 80 milljónir króna í gegnum FO á síðustu árum.

„Við höfum getað sent alla þessa fjármuni til verkefna UN Women þar sem við höfum alltaf átt því láni að fagna að hafa góðan bakhjarl sem hefur styrkt framleiðsluna á varningnum.

Það er gaman að segja frá nýjasta bakhjarli FO sem er Sjóvá sem gerir okkur kleift að senda allan ágóða sem safnast,“ segir Stella og bendir á mikilvægi þess að fyrirtæki styðji við fjölbreytileikann í verki.

„Við erum mjög metnaðarfull og viljum gjarnan brjóta 100 milljón króna múrinn sem FO-herferðin hefur náð að safna. Við skorum því á alla, einstaklinga og fyrirtæki, að kaupa vettlinga fyrir veturinn og sýna samstöðu og stuðning við hinsegin fólk um allan heim.“

Fjörutíu einstaklingar sem spanna allan hinseginleikann eru andlit herferðarinnar í ár.

„Það hefur verið svo ótrúlega gefandi og mikilvægt að hafa þau með okkur. Á frumsýningarviðburðinum okkar á Húrra vorum við með dagskrá fulla af hinsegin listafólki, sem lagði baráttunni lið og erum við því afar þakklát.“